Francisco de Peñalosa (Talavera de la Reina, ca. 1470 — Sevilha, 1 de abril de 1528) foi um sacerdote e compositor espanhol do Renascimento.
Biografia Nasceu em Talavera de la Reina por volta de 1470, ainda que alguns investigadores creiam que nasceu entre 1464 e 1468. Desconhece-se onde adquiriu os seus estudos musicais e sacerdotais.
Em 11 de maio de 1498 foi nomeado capelão e cantor da capela do rei Fernando II de Aragão, posto que ocupou até à morte do rei em 1516. O seu salário foi aumentado em maio de 1503 para 30.000 maravedis, sendo o ordenado mais alto pago a um cantor da Capela Real. A partir de 1511 foi também maestro de música do infante e neto dos Reis Católicos, Fernando I de Habsburgo.
Em 1506 foi nomeado cónego da Catedral de Sevilha por petição real. Contudo, a dita nomeação foi impugnada e vários anos passaram até que o litígio fosse saldado em seu favor. A partir de então acumulou o seu posto na Capela Real com o da catedral sevilhana.
Por um documento datado de 4 de novembro de 1517 sabe-se que Peñalosa viajou até Roma para ocupar um posto no coro da capela do papa Leão X. No dia 30 de agosto de 1518 trocou com o seu amigo Diego de Muros (mais tarde bispo de Oviedo) o posto de cónego em Sevilha por um arcediagado em Carmona. Após a morte do papa em 1521 voltou a Sevilha, recuperando o estatuto de cónego na catedral. Aí se achando contribuiu para a formação musical de Cristóbal de Morales, que se encontrava na dita catedral como menino cantor do coro. No dia 1 de abril de 1528 morreu, em Sevilha, sendo enterrado na nave de São Paulo na catedral local.
Obra
Peñalosa foi um dos mais famosos compositores espanhóis da geração anterior a Cristóbal de Morales. Além disso também é o compositor da sua época com maior número de obras conservadas. Dele se conservam 6 missas completas, 2 missas incompletas, uma delas ferial, uns 25 motetes, 3 lamentações, 7 magnificat, 5 hinos e 11 composições seculares com texto em castelhano.
De seguida detalham-se as obras conservadas de Francisco de Peñalosa. Os códigos da coluna de "Fontes musicais" são especificadas mais abaixo. Os da coluna de "Gravações" são especificados na secção de "Discografia".
+ N.ºObraVozesForma musicalFontes musicaisGravaçõesComentáriosObras seculares 1 Alegraos, males esquivos 3 vilancico CMP 2 A tierras agenas 3 vilancico CMP CMU, BIN 3 De mi dicha no se spera 3 vilancico CMP 4 El triste que nunca os vio 3 vilancico CMP GIS, BIN, EGB, RON 5 Lo que mucho se desea 2 vilancico CMP 6 Los braços traygo cansados 3 vilancico BAR LCT, LTB 7 Niña, erguideme los ojos 3 vilancico CMP 8 Por las sierras de Madrid 6 canção CMP GIS, BIN, REY, CMM, GOT, HES, SEM, KSH, CIB Ensalada em que se cantam à vez quatro refrões tradicionais de diferentes canções e uma frase final em latim 9 Pues vivo en perder la vida 3 vilancico CMP 10 Que dolor mas me doliera 3 vilancico CMP 11 Tú que vienes de camino 3 canção CMP Incompleta.Obras religiosasMotetes 12 Unica est columba mea 3 motete TZ2, TAN PCA 13 Nigra sum sed formosa 3 motete TZ2 PCA, SON 14 Adoro te, Domine Iesu Christe 3 motete TZ2 PCA, VEL 15 Ne reminiscaris, Domine 3 motete TZ2 PCA, COL, GOT 16 Sancta Maria, succurre miseris 3 motete TZ2 PCA, GOT 17 Pater noster qui es in caelis 4 motete TZ2, TOL PCA, CMM, FIG 18 Emendemus in melius 4 motete TZ2, TOLPCA, PEÑ 19 Sancta mater, istud agas 4 motete TZ2, TOL, SEV, BAR, GUA TOR, PCA, COL, REN, CAB, HIL, PEÑ, CSY Na fonte BAR é atribuído erroneamente a Josquin des Prez. 20 Ave, verum corpus natum 4 motete TZ2 PCA, COL, PEÑ 21 O decus virgineum 4 motete TZ2 FIG 22 Inter vestibulum ac altare 4 motete TZ2, TOLPCA, VEL, HIL, PEÑ 23 O domina sanctissima 4 motete TZ2, TOL PCA, REN, MAJ, FIG 24 Precor te, Domine 4 motete TZ2, BAR, TOL PCA, COL, GOT 25 Deus, qui manus tuas 4 motete TZ2 PCA, PEÑ 26 Domine Iesu Christe qui neminem 4 motete TZ2 PCA 27 O domine, secundum actum meum 4 motete TZ2 PCA 28 In passione positus Iesus 4 motete TZ2, COI PCA 29 Ave, vera caro Christi 4 motete TZ2, CML PCA, COL, CMM, PEÑ 30 Ave, vere sanguis dommi 4 motete TZ2, COI, CML PCA, PEÑ 31 Ave, regina caelorum 4 motete TZ2 PCA, COL, REN 32 Tribularer, si nescirem 4 motete BAR, TOLPCA 33 Memorare, piissima opprobria 4 motete BAR, TOL, COI, SC1, SEV, T23, C32 Autoria duvidosa. As fontes SC1, SEV y T23 atribuem-no a Pedro de Escobar e a fonte TOL atribui-o a Peñalosa 34 Versa est in luctum 4 motete TOL PCA, ORL, PEÑ 35 O bone Iesu, illumina 4 motete BAR, CMS, ORF, COI, T23, C32, C48, C53, VEN, CML MUN, SCH, CPE Autoria duvidosa. A fonte BAR atribui-o a "Penyalosa", a CMS a Juan de Anchieta, a T23 a Antonio de Ribera e na VEN a Loyset Compère 36 Transeunte Domino Iesu 5 motete TZ2 PCA 37 Domine Jesu Christe qui hora diei 4 motete CMS, SEV, T23, TZ5, VAL, COI, C32, CML COL, CPE, VIA Autoria duvidosa. As fontes CMS e SEV atribuem-no a Juan de Anchieta e a fonte TZ5 a Peñalosa.Magnificat 38 Magnificat primi toni 4 Magnificat TZ2, COI, CML 39 Magnificat tertii toni 4 Magnificat TZ2 40 Magnificat quarti toni I 4 Magnificat TZ2 HIL 41 Magnificat quarti toni II 4 Magnificat TZ2 42 Magnificat sexti toni 4 Magnificat TZ2 43 Magnificat octavi toni I 4 Magnificat TZ2 44 Magnificat octavi toni II 4 Magnificat TZ2 Lamentações 45 Aleph: Quomodo obscuratum est 4 lamentação T23 46 Aleph: quomodo obtexit caligine 4 lamentação T23 47 Et factum est postquam 4 lamentação T23 Hinos 48 Sanctorum meritis 4 hino T23 49 Iste confessor (O lux beata trinitas) 4 hino T23 50 Quae te vicit clementia (2a estrofa de: Jesu nostra redemptio) 4 hino T23 CMM 51 Sacris solemniis 4 hino T23 WES 52 Gloria laus et honor 4 hino TZ5 Missas e partes de missa 53 Misa Ave María peregrina 4 missa T23 WES É a única das missas de Peñalosa composta sobre temas gregorianos. 54 Misa El ojo 4 missa T23, COI PEÑ 55 Misa Nunca fue pena mayor 4 missa T23 BIN, CMM, WES, CAP Composta sobre a melodia da obra do mesmo nome que se acha no Cancioneiro de Palácio de Juan de Urrede 56 Misa Por la mar 4 missa T23 57 Misa L'homme armé 4 missa T23 ORL (Credo) 58 Misa Adieu mes amours 4 missa T23 59 Kyrie, Sanctus, Agnus Dei 4 missa TZ5 Missa ferial incompleta 60 Gloria, Credo 4 missa T23 Missa incompleta 61 Kyrie 3 Kyrie ORF 62 Kyrie 4 Kyrie TZ5 63 Kyrie in feriis 4 Kyrie TZ5 Autoria duvidosa. Atribuído a Diego Montes ou a Peñalosa.Outras obras de autoria duvidosa ou atribuídas erroneamente. -- Sicut cervus 2 tractus TZ5 Na fuente TZ5 é atribuído a Peñalosa mas na realidade é parte de uma missa de defuntos composta por Johannes Ockeghem -- Qui expansis TZ5 -- Qui prophetice TZ5 -- Christus Dominus factus est TZ5
Estas obras encontram-se nas seguintes fontes:
Manuscritos: BAR - Barcelona, Biblioteca de Catalunya, Ms 454 (Cancioneiro de Barcelona) (E-Bbc 454) ORF - Barcelona, Orfeó Catalá, ms. 5 (E-Boc 5) COI - Coimbra, Biblioteca Geral da Universidade, MS M.12 (P-Cug M.12) C32 - Coimbra, Biblioteca Geral da Universidade, MS M.32 (P-Cug M.32) C48 - Coimbra, Biblioteca Geral da Universidade, MS M.48 (P-Cug M.48) C53 - Coimbra, Biblioteca Geral da Universidade, MS M.53 (P-Cug M.53) GUA - Guatemala, Arquivo de música da Catedral, Ms. 4 (GCA-Gc4) CML - Lisboa, Biblioteca Nacional Coleçāo Dr. Ivo Cruz, MS 60 (Cancioneiro de Lisboa) (P-Ln Res C.I.C. 60) CMP - Madrid, Biblioteca Real, MS II - 1335 (Cancioneiro de Palácio) (E-Mp 1335) CMS - Segóvia, Catedral, Arquivo Capitular, s.s. (Cancioneiro de Segóvia) (E-SE s.s) SEV - Sevilha, Catedral Metropolitana, Biblioteca Capitular e Colombina, Ms. 5-V-20 (E-Sc 5-V-20) SC1 - Sevilha, Catedral Metropolitana, Biblioteca Capitular e Colombina, Ms. 1 (E-Sc 1) TZ2 - Tarazona, Arquivo Capitular da Catedral, ms. 2 (E-TZ 2) T23 - Tarazona, Arquivo Capitular da Catedral, ms. 2/3 (E-TZ 2/3) TZ5 - Tarazona, Arquivo Capitular da Catedral, ms. 5 (E-TZ 5) TOL - Toledo, Biblioteca Capitular da Catedral Metropolitana, MS B. 21 (E-Tc 21) VAL - Valladolid, Catedral Metropolitana, Arquivo de Música MS 5 (E-Vp 5) Livros impressos: VEN - 1519 - Motetti de la corona. Libro tertio. Venecia, O. Petrucci TAN - 1540 - Arte novamente inventada pera aprender a tanger de Gonçalo de Baena. Lisboa, Oficina de Germão Galharde
Discografia 1955 - [CMU] Music of the Renaissance. Collegium Musicum, Krefeld. Robert Haas. Vox Pl 8120 (LP). ???? - [GIS] La música en la Corte de los Reyes Católicos. Ars Musicae de Barcelona, Coro Alleluia. Enrique Gispert. MEC 1001 1976 - [MUN] The Art of the Netherlands. Early Music Consort of London. David Munrow. 1981 - [BIN] Peñalosa: Missa Nunca fue pena mayor, Chansons / Cabezón: Tiento du 5º ton, Pange Lingua. Ensemble Gilles Binchois. Auvidis Disque AV 4952 (LP) 1987 - [REY] Ramillete de Cantigas, Villancicos, Ensaladas, Romances, Glosas, Tonos e otros Entretenimientos. Grupo Sema. Pepe Rey. Discos Oblicuos DO 0003. 1987 - [TOR] Polifonia Sacra nel Rinascimiento spagnolo. Corale Universitaria di Torino. Dario Tabia. Bongiovanni GB 1905-1975 1989 - [HIL] Sacred and Secular Music from six centuries. The Hilliard Ensemble. Hyperion Helios CDH 55148. 1991 - [PCA] Peñalosa: Complete Motets. Pro Cantione Antiqua. Bruno Turner. Hyperion 66574. 1991 - [HIE] Spanish and Mexican Renaissance Vocal Music. Music in the Age of Columbus / Music in the New World. The Hilliard Ensemble. Virgin Edition 61394 (2 CD). 1991 - [HES] El Cancionero de Palacio, 1474-1516. Música en la corte de los Reyes Católicos. Hespèrion XX. Jordi Savall. Astrée (Naïve) ES 9943. 1992 - [WES] Francisco de Peñalosa: Missae Ave Maria peregrina, Nunca fue pena mayor. Westminster Cathedral Choir. James O'Donnell. Hyperion 66629. 1992 - [SEM] Por las sierras de Madrid. Grupo Sema. Pepe Rey. SGAE. 1993 - [GOT] The Voice in the Garden. Spanish Songs and Motets, 1480-1550. Gothic Voices. Christopher Page. Hyperion 66653. 1994 - [REN] Ave Maris Stella. Music to the Blessed Virgin from Seville Cathedral (c.1470-1550). Orchestra of the Renaissance. Richard Cheetham. Almaviva 0115. 1995 - [MAJ] Grand Tour: Music from 16th and 17th century Italy, Spain, and Germany. His Majestys Sagbutts and Cornetts. Hyperion CDA66847. 1996 - [EGB] Sola m'ire. Cancionero de Palacio. Ensemble Gilles Binchois. Dominique Vellard. Virgin Veritas 45359. 1997 - [CMM] Court and Cathedral. The two worlds of Francisco de Peñalosa. Concentus Musicus Minnesota. Arthur Maud. Meridian 84406. 1998 - [LCT] Roncevaux: "Échos d'une bataille". Évocation musicale de la "Chanson de Roland". Ensemble "Lachrimae Consort", Ensemble vocal "La Trulla de Bozes". Philippe Foulon. Mandala MAN 4953. 1998 - [RON] Sephardic Journey. Spain and the Spanish Jews. La Rondinella. Dorian DOR 93 171. 1998 - [VEL] Pedro de Escobar: Requiem. Ensemble Gilles Binchois. Dominique Vellard. Virgin Veritas 45328. 1999 - [LTB] Roncevaux: Échos d'une Bataille. Ensemble Lachrimae Consort. Ensemble Vocal La Trulla de Bozes 2000 - [CAP] Nunca fue pena mayor. Música Religiosa en torno al Papa Alejandro VI. Capella de Ministrers y Cor de la Generalitat Valenciana. Carles Magraner. Auvidis Ibèrica (Naïve) AVI 8026. 2000 - [CAB] Anchieta: Missa Sine Nomine / Salve Regina. Capilla Peñaflorida, Ministriles de Marsias. Josep Cabré. Naxos 8.555772. 2000 - [KSH] Fire-Water. The Spirit of Renaissance Spain. King' Singers. The Harp Consort. Andrew Lawrence-King 2000 - [VIA] Música Sacra en la época de Carlos V. Capilla Príncipe de Viana. Àngel Recasens. Clara Vox - Àudiovisuals 5.1734 2002 - [ORL] The Toledo Summit. Early 16th c. Spanish and Flemish Songs and Motets. Orlando Consort. Harmonia Mundi USA 907328. 2002 - [SON] Song of Songs. The Song Company. Ronald Peelman. Celestial Harmonies 13199. 2004 - [COL] Peñalosa: Un Libro de Horas de Isabel La Católica. Odhecaton. Paolo Da Col. Bongiovanni 5623. 2004 - [FIG] Escobar: Missa in Granada, 1520. Ensemble Cantus Figuratus. Dominique Vellard. Christophorus 77263.