As línguas alto Orinoco são um grupo de línguas aruaques faladas na Venezuela, no Brasil e na Colômbia.Ramirez, Henri (2019). Enciclopédia das línguas arawak: acrescida de seis novas línguas e dois bancos de dados. (no prelo)Ramirez, Henri, & França, Maria Cristina Victorino de. (2019). Línguas Arawak da Bolívia. LIAMES: Línguas Indígenas Americanas, 19, e019012. https://doi.org/10.20396/liames.v19i0.8655045Ramirez, Henri (2001). Línguas arawak da Amazônia Setentrional. Manaus: Universidade Federal do Amazonas. (PDF)

Línguas As línguas são:

Alto Orinoco Baniva de Maroa † Pareni-Yavitero † Maipure

(† = língua extinta)

Comparação lexical Comparação lexical entre o baniva de Maroa, o maipure, o yavitero e o pareni de Humboldt (1822)Humboldt, Alexandre de; Bonpland, Aimé (1822). Voyage aux régions équinoxiales du Nouveau Continent (tome VII). Paris: N. Maze Libraire.:

Número Português Baniva de Maroa Maipure Yavitero Pareni 1. cabeça -íbʊ -kibu[-ku] / -tʃibu[-ku] -síhʊ -sipʊ 2. rosto -pʊ́na -hʊ́na 3. cabelo -tsípana + -ʂa -ipaná -l̥a 4. orelha -táni-pala -aki-ní -tási-ne -tasi-ne 5. olho -pʊ́li -púrikí -hʊ́lisi -pʊlizi 6. nariz -ijapa -kirri -síwi -siwi 7. boca -nʊ́ma -numa[-ku] -nʊ́ma -nʊma 8. dente -áʂi -ati -al̥i -asi 9. língua -tále -áre -táte -tate 10. unha -tsʊ́lawi -tsʊ́lawi 11. pé -tsí-pala -kíi -sítsi -cizi 12. perna -áwa + -ʊ́tsʊ -káwa + -kʊ́tsʊ -kawa + -kʊ́tsʊ 13. costela -páta-pe -paa -háta-he 14. mão -ápi -kápi -káhahi -káwi 15. braço -taná- -aná -tána- 16. excremento -tsía -tsiá 17. peito -tʊ́tsi -tʊ́tsi 18. seio -tsíni -tsíni -cini 19. coração -néni-tʊana -nikiní 20. fígado -páne -háne 21. osso -ʂímapi -l̥ímahi 22. sangue -míja -míja-ni 23. carne -mítsí -mítsi 24. flor íwi -iwí 25. fruta -iná -tina-ká -l̥ína 26. filho -táni + -ʂiáni-pe -ani -tani + -l̥íhani 27. cauda -píʂi -híl̥i 28. nome -iʂi-naa -iti, -iri -íl̥i-wanaha 29. mãe -ʂʊ-lʊami -tu -l̥ʊ-ami 30. animal -píja -píja -híja 31. anta éma kjéma kéma 32. onça ʊáʂi kuatikí kʊáil̥i 33. pássaro ʊtsípie kʊtsihea 34. peixe ʂime timakí l̥íma, símasi cimasi 35. peixinho ʊpé kʊhási 36. pulga mapéeni mapa-kini kéni (larva) 37. árvore aatá-pi aá áta 38. mandioca áʂi kattikí kál̥hesi 39. abiu (fruta) émali kémali 40. sol amʊ́ʂi kamutí (ano) kamʊ́l̥i kamʊsi 41. água wéni weni wéni weni 42. chover -jáwá ti(j)a (chuva) l̥í(j)a, -háwa 43. casa paní-ʂi + -pána + piná-ʂi pani-tí + -paná + pina-ti haní-l̥i + -hána + hiná-l̥i 44. pedra ípa kipa síha 45. areia játsi-ná kai-ná kahátsi-na 46. fogo áʂí katti kál̥i kasi 47. fumaça ʂiáli-li l̥iáli-li 48. caminho tanépʊ anépu tanéhʊ 49. montanha japá japa jáha 50. noite jaʂ-ápʊa jatti jál̥i 51. dormir -tsimá -ima -tsíma 52. ir -ʂa -ta -l̥a 53. dizer -maa + -tsiná + -jʊ́waleta -ma, -tira, -jukua -má + -tsína 54. voar -mitá-wa -míta 55. nadar -ʊ́nita -kʊínta 56. eu nʊ́-ja, nʊ- + -na nu-ja, nu- + -na nʊ́-ja, nʊ- + -na 57. tu pí-ja, pi- + -pi pi-ja, pi- + -pi hí-ja, hi- + -hi 58. ele a-i-palʊ, i- + -i i-ja, - + -i áni-, - + - 59. ela a-jʊ-palʊ, jʊ- + -jʊ jʊ-ja, jʊ- + -(j)ʊ áni-jʊ, jʊ- + -jʊ 60. nós wá-ja, wa- + -wi wa-ja, wa- + -wi wá-ja, wa- + -wi 61. vós ní-ja, ni- + -ni ní-ja, ni- + -ni ní-ja, ni- + -ni 62. eles (elas) a-ni-palʊ, ni- + -ni ni-ja, ni- + -ni áni-ni, ni- + -ni 63. pessoa 0 pa- + -pa pa- ha- 64. quê? íʂi iti 65. amarelo tewa- ewa- tewa-

Comparação lexical entre o baniva de Maroa e o apolista (falado em Apolo e Atén, na Bolívia) (Montaño Aragón 1987: 175-185Montaño Aragón, Mario (1987). Guía etnográfica lingüística de Bolívia (Tribus de la Selva), volume 1. La Paz: Editorial Don Bosco.):

Português Baniva de Maroa Apolista casa paniʂi panishi canoa mʊlʊpa maropa grande irʊami iruyani árvore aatapi atapi mandioca aʂi-hi achiki batata-doce elʊ eru pedra ipa ipa minha flecha nʊ-wepi-pi nawipi onça waʂi wachi anta eema ema caimão dʊwili towiri abelha mapa mapa piolho tsuida chuwita sol amʊʂi amushiti lua aʂita ashi céu enʊ enui frio awi-ni-ni awini preto ʂele-li irini branco ali-hi liki homem enami inami mulher nejawa / nejepe niyipi esposo -mi-hi miki minha mãe nʊ-ʂʊl(ʊ)ami nisorami pessoa niamari niamari meu pai nʊ-lʊ(a)mi niromi (minha) cabeça nʊ-ibʊ-hʊ nimbaku (meu) cabelo nʊ-tsipana nichipami mão -api, -apiʂi nipisi nariz -(i)japa niyape (minha) orelha nʊ-tani[-pala] nituni osso ʂimapi chimapi eu nuni (baré) nuni tu pija piya ele epalʊ ipila ela ajʊpalʊ ayipila eles anipalʊ anipila nós waja-ha wa’aha vós nijaha nipija um peja-rʊ iyaru dois enaba inapa três kirikʊ- (baré) erikoni

Bibliografia Créqui-Montfort, Georges de; Rivet, Paul (1913). La langue Lapaču ou Apolista. Zeitschrift für Ethnologie 45: 512-531. Berlin. Payne, David L. (2005). Apolista (Lapachu) as a Maipuran Arawakan language. Revista Latinoamericana de Estudios Etnolingüísticos 10: 239-250.

Ver também Línguas aruaques

Alto Orinoco Categoria:Rio Orinoco