Muniche (ou Munichi) é uma língua isolada falada na região de Loreto, Peru.Michael, Lev, Christine Beier, Karina Sullón Acosta, Stephanie Farmer, Greg Finley, e Michael Roswell. 2009. Una breve descripción del idioma Muniche. Ms, Muniche Language Documentation Project.
Vocabulário Alguns nomes de plantas e animais na língua muniche (Michael et al. 2009):Michael, Lev David, Christine Beier, Karina Sullón Acosta, Stephanie Farmer, Greg Finley, e Michael Roswell. 2009. Dekyunáwa: Un diccionario de nuestro idioma muniche. Proyecto de Documentación del Idioma Muniche. Cabeceras Aid Project. (PDF)
Muniche Português Espanhol ankyá'a bicho-preguiça pequeno e branco especie de pelejo chico y blanco chájnutü zogue-zogue mono tocón chámpi morcego murciélago chazhtújünü macaco-prego mono negro, machín negro chújnü jupará chosna chúpi caititu sajino chu'kí'i cairara mono fraile; mono blanco, machín blanco hínu cachorro perro hiñú'u cachorro-do-mato chachorro, perrito íita tamanduá-bandeira oso hormiguero grande, wauniro kúchi, kuch porco chancho kyú'haña'a gato-do-mato tigre pequeño má'a bicho-preguiça grande especie de pelejo grande y colorado má'çu veado venado minjí'ü quatipuru especie de ardilla chiquita nújümü gambá carachupa pásta anta sachavaca píñu bugio mono coto, mono aullador pí'cha raposa zorro pyí'ji sauim pichico smúki macaco-da-noite musmuque sná'pumu capivara ronsoco spú'u quatipuru especie de ardilla tdáana queixada huangana tsa'té'tsa boto bufeo tsdǘ'ü rato rata; ratones y ratas de casa tsé'çu'u cutia pequena añuje pequeño tsé'zhu cutia añuje tú'hana onça-parda tigre, yanapuma wachpí'i bicho-preguiça muito pequeno especie de pelejito muy chico wáka vaca vaca wátu rato-catita ratón, sachacuy; se usa este término para ratones y ratas silvestres zhapnájma tatu-canastra yungunturu, carachupa mama zhíipsü quati achuni zhnǘrü paca majás, picuro zhtútu porquinho-da-índia cuy chmáada jacu-de-spix pucacunga chmüyǘ'ü pomba paloma chñíki'i beija-flor picaflor chñuñú'u andorinha golondrina itwǘjma galo gallo jpápa pato pato káka galinha gallina mikaráwa jacupeba pava del monte, pavo pápa urubu gallinazo pkyú'zhu jacamim trompetero snúku garça garza spéena mutum paujil speyú'u gavião tipo de gavilán tnánstü pica-pau carpintero wawí'i arara guacamayo gákipü jiboia boa maçtánu muçuã asnacharapa püüwála iguana iguano ümtsǘjmü tracajá taricaya wípü víbora víbora zhmáta lagarta lagarto íma peixe pescado, pez chaçñepé'e Eucinostomus mojarrita, tipo de pez muy pequeño chajnépe Gerreidae mojarra chajnétü curimatã boquichico díchamte curimbatá sábalo díptü traíra huasaco fǘutü poraquê anguilla mikána piaba lisa peñíma jaú zúngaro kyápe sarapó macana púnkape'e tambuatá shirui tüüná'a acará bujurqui smájmü Pseudorinelepis genibarbis especie de carachama grande tsé'zhima pacupeba palometa wümá'a pirarucu paiche chí'hu tocandira isula chpí'i grilo grillo chuí'i vespa avispa fá'chi formiga-de-correição sitaraco, tipo de hormiga jpú'u escorpião alacrán kñíñi cigarra chicharra kta mutuca tábano, especie de mosca grande con una picadura dolorosa kü'háda formiga hormiga kypi carrapato garrapata ñu piolho piojo púsa formiga-saúva curuhuince pú'pi borboleta mariposa su'té'pa percevejo chinche té'pa barata cucaracha trakú'u abelha sem ferrão (esp. negra) especie de abeja negra que no pica y fecunda las palmeras yarina y coco con polen tsma mosquito zancudo tsúnsupa ácaro (Trombiculidae) isango, tipo de insecto parásito rojo pequeñito que infesta la piel zhápda, zhapdá'a cupim comején chadéstü aranha araña mü'çǘ'ü camarão camarón pi'hí'i coró de palmeira suri tzázhpü minhoca lombríz chí'ta tabaco tabaco çuá algodão algodón imájpü timbó barbasco, una planta cuyas raices se usan como veneno para hacer pesca jné'tsü urucum achiote, tipo de árbol que da frutos cuyo masa roja se usa para pintar el cuerpo y para teñir mámça capim hierba mázhpü chambira chambira, tipo de palmera pí'kya cogumelo hongo snápzhu cana-flecha caña brava sta jenipapo huito túna'a murumuru huicungo, especie de palmera ú'japü Dieffenbachia patiquina, tipo de planta con hojas grandes, sembrada en la huerta, que quema la piel si se toca la hoja weelístü Phytolacca rivinoides airambo zhní'ça jarina yarina, tipo de palmera chasmǘ'ü cubiu cocona chuáwaku'u cumaru charapilla, tipo de árbol con fruto comestible íka abacate palta kímpa'a ingá shimbillo, tipo de árbol que produce frutos verdosos, largos y delgadas que son comestibles kiná'a abiu caimito, árbol cultivado con fruta comestible; la cáscara de la fruta produce una resina muy pegasosa kiñá'a Grias peruviana sachamangua, tipo de árbol que produce una fruta comestible paraceda al mango pero tiene una carne dura kǘpüña'a fruta-pão pan de árbol maapuñí'i mocambo macambo, un fruto dulce, amarillo y grande páwa caju casho tpü abacaxi piña tsa'tsára limão limón uchmí'i Caryodendron orinocense meto huayo, tipo de árbol con frutos comestibles parecidos al maní
Bibliografia Michael, Lev David, Christine Beier, Karina Sullón Acosta, Stephanie Farmer, Greg Finley, e Michael Roswell. 2009. Dekyunáwa: Un diccionario de nuestro idioma muniche. Proyecto de Documentación del Idioma Muniche. Cabeceras Aid Project. Gibson, Michael Luke (1996): El muniche: un idioma que se extingue. Serie Lingüística Peruana 42. Yarinacocha: Summer Institute of Linguistics.
Ver também Línguas hibito-cholón#Comparações lexicais
Categoria:Línguas ameríndias Categoria:Línguas da América do Sul Categoria:Línguas isoladas Categoria:Línguas do Peru