Шахин Фазиль оглы Фарзалиев (; ) — азербайджанский историк, поэт, востоковед и переводчик. Являлся заведующим отделом источниковедения и историографии Института истории имени А. Бакиханова НАНА (с 2016). Доктор исторических наук, профессор. Член Союза писателей Азербайджана.

Биография Родился 27 марта 1940 года в Губе. В 1964 году окончил с отличием факультет востоковедения Азербайджанского государственного университета.

В 1963—1966 годы работал переводчиком в Афганистане. В 1966—1968 годы являлся заместителем декана факультета востоковедения Азербайджанского университета языков. В 1968—1970 годы снова работал переводчиком в Афганистане.

В 1970—1973 годах учился в очной аспирантуре Института истории АН. В 1974 году защитил кандидатскую диссертацию.

С 1974 по 1978 год являлся научным сотрудником в отделе Истории Средневековья института. В 1978—1982 годы работал переводчиком в Афганистане, в 1983—1985 годы — старшим научным сотрудником института. В 1985—1988 годы продолжил переводческую деятельность в Афганистане. После возвращения в Азербайджан продолжил работу ведущим и старшим научным сотрудником в институте.

В 1996 году защитил докторскую диссертацию на тему «Азербайджан и Османская империя в XV-XVI веках». 17 января 1997 года решением ААК присвоена степень доктора исторических наук.

8 октября 2004 года решением Высшей аттестационной комиссии при Президенте Азербайджана присвоено звание профессора.

В 2009 году выступил с докладом «Азербайджанская национальная история XX века: исторический опыт и современное положение» в двух городах Японии (Синдае и Токио).

Являлся заведующим отдела источниковедения и историографии Института истории Азербайджана.

Умер 18 августа 2024 года в возрасте 84 лет.

Научная деятельность Его кандидатская и докторская диссертации привлекли внимание как важные научные труды, так как были посвящены изучению политических, социально-экономических, дипломатических и идеологических проблем Азербайджана в XV-XVI вв., один из самых сложных периодов истории Азербайджана, на основе персидских и османских первоисточников.

Является автором около 100 статей в Советской и Нахичеванской энциклопедиях Азербайджана. Один из авторов семитомника по истории Азербайджана.

Изучал различные вопросы средневековой истории Азербайджана.

Является автором сотен научных статей.

Автор пяти монографий по средневековой истории Азербайджана, в том числе:

Азербайджан в XV-XVI веках (о произведении Гасан бека Румлу «Ахсанут-таварих»)) Азербайджан и Османская империя в XV-XVI веках История Губы XV век Устройство азербайджанских государств

Автор ряда предметных программ и учебников.

Перевёл на азербайджанский язык «Истории аламарайе-Аббаси» Искандера бека Мунши («История Аббаса, украсившего мир»), жившего во второй половине XVI века — первой четверти XVII века.

Перевёл хроники сефевидского историка Гасан бека Румлу «Ахсанут-таварих» («Лучшее из истории»).

Является переводчиком «Мир Вейс и Шах Султан Хусейн» Иосифа Тифлиса и «История христианского путешественника» Яна Тадеуша Крушинского.

Принимал участие в международных научных конференциях в Москве, Анкаре, Стамбуле, Ташкенте, Тебризе, Махачкале, Республике Кипр, Польше.

Под его руководством 11 человек удостоены ученой степени доктора философии по истории. Является научным консультантом 3 граждан Ирана.

Член специализированного совета защиты при Институте истории.

Является научным редактором более 10 книг.

Издано 37 книг Ш.Ф. Фарзалиева (художественных, научных и переводных).

Являлся членом Союза писателей Азербайджана.

Награждён тремя государственными медалями (Афганистан) и несколькими орденами Почёта (СССР).

Избранные сочинения

Книги Qəzəllər. Bakı: Yazıçı, 1978, 43 səh. (şərikli) Azərbaycan XV - XVI əsrlərdə (Həsən bəy Rumlunun "Əhsənüt-təvarix" əsəri üzrə), Bakı: Elm nəşriyyatı,1983, 151 səh. Qəzəllər. Bakı: Yazıçı, 1986, 223 səh. (şərikli) Yenə görüşərik. Bakı: Yazıçı, 1989, 104 səh. Qəzəllər. Bakı: Elm, 1990, 576 səh. Qəzəllər (I cild). Bakı: Azərnəşr, 1994, 199 səh. Azərbaycan və Osmanlı imperiyası XV-XVI əsrlərdə (Red, O.Əfəndiyev). I nəşr, Bakı, “Elm”, 1995, 197 s. Divan. Bakı: Azərnəşr, 1996, 465 səh. Əllərini ver mənə. Bakı: Gənclik, 1998, 279 səh. Azərbaycan və Osmanlı imperiyası XV-XVI əsrlərdə (Red. O.Əfəndiyev). II nəşr. Bakı, “Elm”, 1999, 241 s. Quba tarixi (Red.V Arzumanlı). I nəşr. Bakı: “Əbilov, Zeynalov və oğulları”, 2001, 388 s. Qırxnamə, yaxud qırx şeirdən ibarət elegiya. Bakı: Əbilov, Zeynalov və oğulları, 2001, 64 səh. Kərbəlayi Şahin Fazil. Şerlər. Allah eşqi, peyğəmbər məhəbbəti, imam sevgisi. Bakı: Kür, 2001, 150 s. İlnamə, yaxud səndən ayrı səninlə. Bakı: Elnur-P, 2002, 232 səh. XV əsr Azərbaycan dövlətlərinin quruluşu. Bakı: Elnur-P, 2003, 118 səh. İran səfərnamələri. Bakı: Elnur-P, 2003, 220 səh. İkinci Divan. Bakı: Elnur-P, 2005, 1268 səh. Təzkireyi-Şahin. Bakı: MBM, 2006, 812 s. Azərbaycan haykuları. Bakı, 2007, 384 səh. Üçüncü Divan. Bakı: Nurlar, 2008, 1399 səh. Yaponiya səfərnaməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2011, 232 səh. Şahin Fazil. İran səfərnamələri (Təkmilləşdirilmiş yeni nəşri). Bakı: İran Mədəniyyət Mərkəzi, 2012, 550 s. Dördüncü Divan, Bakı: Təhsil, 2014 Azerbaycan ve Osmanlı imparatorluğu XV-XVI. yüzyıllar. çev. N. Muradov. İstanbul: TEAS Press, 2017, 372 s. Quba tarixi. (Redaktorlar: Akademik Yaqub Mahmudov; tarix üzrə elmlər doktoru, prof. Tofiq Mustafazadə) II nəşr. Bakı: TEAS Press Nəşriyyat evi, 2016, 700 s. İran səfərnamələri. Bakı (Təkmilləşdirilmiş III nəşri): Elm və Təhsil, 2017, 816 s.

Переводы с персидского и османского турецкого Tiflisi Jozef. Vaqiati — Mir Veys və Şah Hüseyn, əlyazma nüsxəsi (Osmanlı dilindən tərc. və ön söz Ş.Fazil). Bakı: Azərnəşr, 1992, 58 səh. Soqut və zəval-e Səfəviyan (Bər əsas-e qozareşha-ye Jozef Tiflisi). İsfəhan. Hicri şəmsi, 1388, 82 s. Y.T.Kruşinski. Xristian səyyahın tarixi. (Səfəvi dövlətlərinin tarixinə dair ilkin mənbə), (Fars dilindən tərc. və ön söz Ş.Fazil). Bakı: Azərnəşr, 1993, 105 səh. İsgəndər bəy Münşi Türkman. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi (Tarixe-aləmaraye-Abbasi). I kitab. (Fars dilindən tərc. və ön söz Ş.Fazil). Bakı, “Şərq-Qərb” Nəşriyyat evi, 2010, 1144 səh. İsgəndər bəy Münşi Türkman. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi (Tarixe-aləmaraye-Abbasi). II kitab. (Fars dilindən tərc. və ön söz Ş.Fazil). Bakı, “Şərq-Qərb” Nəşriyyat evi, 2014, 1400 səh. Həsən bəy Rumlu. “Əshənüt-təvarix” (“Tarixlərin ən yaxşısı”). (Fars dilindən tərc. və ön söz Ş.Fazil) - çapa hazırlanır.Şahin Fazil. Qocalığın mübarək ! Bakı, 2021, s. 618-631

Научные статьи Həsən bəy Rumlu xətt və xəttatlar haqqında. ADU əsərləri, Şərqşünaslıq ser., 1971, № 2, s.45-53 Həsən bəyh Rumlunun "Əhsənüt-təvarix” əsərinin tədqiq olunması tarixindən, SM.Kirov adına ADU-nun Elmi Əsərləri, Şərqşünaslıq seriyası, №1, Bakı, 1972, s.70-73 Tarixçi Həsən bəy Rumlu və onun “Əhsənüt-təvarix” əsəri, S.M.Kirov adına ADU-nun Elmi Əsərləri, Tarix və fəlsəfə seriyası, №5, Bakı, 1973, s.40-44 Həsən bəy Rumlunun “Əhsənüt-təvarix” əsərində bəzi hərbi istilahlar (XV- XVI əsrlərə dair), “Azərb EA Məruzələri" XXXII cild, №3, 1976, s.73-75 XV-XVI əsrlərdə Azərbaycanda işlədilən bəzi ad, ləqəb və titulların etimologiyası haqqında. Azərbaycan SSR ЕА Xəbərləri, TFH ser.-1977, №З, s.75-83 1585-1588-ci illər Azərbaycan tarixinə aid bir nadir türk əlyazması haqqında. Azərbaycan SSR EA Məruzələri, 1978, №1, s.70-73 Fəxrəddin Kırzıoğlunun “Osmanlıların Qafqaz ellərini fəth etməsi (1451- 1590)” kitabı haqqında bəzi qeydlər. Azərbaycan EA Xəbərləri. Tarix, fəlsəfə. və hüquq seriyası, 1984, №2, s. 127-132 (O.Əfəndiyevlə birlikdə) Xoca Sədəddin Əfəndi və onun “Tacüt-təvarix” əsəri. Azərbaycan SSR EA. Xəbərləri, Tarix fəlsəfə və hüquq seriyası. 1985, №3, s. 74-81 Qiyasəddin Xandəmir və Həsən bəy Rumlu Şah İsmayıl Xətainin fərdi xüsusiyyətləri haqqında. Şah İsmayıl Xətai “Məqalələr toplusu”. Bakı, 1988, s.78-87 Səfəvilər dövlətinin süqutuna dair qiymətli bir əlyazma haqqında. Şərqşünaslıq İnstitutu, Ümumittifaq Şərqşünaslar Assosiasiyasının Azərbaycan şöbəsi. “Orta əsrlər Şərqi”. “Məqalələr toplusu”. Bakı: Elm, 1990, s.96-111 “Elçi” istilahı və XV-XVI əsrlərdə Azərbaycan-Türkiyə arasında səfarət münasibətləri tarixindən. Azərbaycan EA Xəbərlər. TFH ser. 1992, №3-4, s.84-91 Polyak tarixçisi Yan Tadeuş Kruşinskinin “Xristian səyyahın tarixi” əsəri (Səfəvi dövlətinin süqutuna dair qiymətli ilkin mənbə), “Orta əsrlər Şərqi”, məqalələr toplusu. Bakı: Elm, 1993, s.184-205 Azərbaycan hökmdarı Uzun Həsənlə Venesiya dövlətinin üç səfiri arasındakı qarşılıqlı münasibətlərə dair. Azərbaycan FA. Xəbərlər. Tarix, fəlsəfə və hüquq seriyası, 1994, №-4, s.67-80 Bir daha tarixi sənədlər və onların əhəmiyyəti haqqında. Azərbaycan tarixinin problemləri, müasir tədris və elmi nəşrlərdə onların əksi: Elmi konfransın materialları, Bakı, 1995, s.80-81 Naxçıvan Beynəlxalq əlaqələrdə: Simpozium. Naxçıvan, 1996, s. 94-97 1590 və 1724-cü illərə aid Naxçıvanla bağlı iki tarixi sənəd haqqında. Naxçıvan beynəlxalq əlaqələrdə simpoziumunun materialları. Naxçıvan, 1996, s.94-97 (O.A.Əfəndiyevlə birlikdə) Şah İsmayıl Səfəvinin məktubları və XVI əsrin 1 rübündə diplomatik yazı tərzi. Xəbərlər. TFH ser, Azərbaycan EA. 1997, № 1-4, s.56-61 XVI əsrin ortalarında Azərbaycan-Türkiyə mədəni əlaqələri haqqında. IV Bakı Beynəlxalq Simpoziumu Məruzələrinin məcmuəsi. 4-6 iyun, 1998. Bakı, 1998, s. 183-185 Çaldırana aparan məktublar: (Sultan Səlim ilə Şah İsmayıl arasındakı 5 məktubun fars və osmanlı dillərindən tərcüməsi. “Arzu” ədəbi, elmi-ictimai jurnalı. Bakı, №3, 1998, s.38-45 XX əsrin sonunda İran-Azərbaycan mədəni əlaqələri haqqında. XXI əsrin astanasında Azərbaycan-İran münasibətləri: Elmi seminarın materialları. Bakı, 1998, s.183-185 Yenə özümüzə qayıtmalıyıq. Tarix və onun problemləri jurnalı. 1999, №2, s.19-21 Naxçıvanın XVI-XIX əsrlər tarixinə dair qiymətli sənədlər. Naxçıvan Muxtar Respublikası. Bakı, 1999, s.79-94 Şeyx Bünyad nəsli və onun XVI-XIX əsrlər Bakı tarixinə dair bəzi sənədlərdə əks olunması, “Orta əsrlər Şərqi” məqalələr toplusu, Bakı, 2000, s.134-138 Əmir Teymur və Sultan Bəyazid qarşıdurması: səbəb və nəticə, “Çıraq” jurnalı, 2000, №2, s.5-10 Osmanlı sultanı Süleyman Qanun Mühibbinin bir qəzəli və XV-XVI əsrlərdə Türkiyə Azərbaycan münasibətlərində məzhəbin rolu barədə bir neçə söz. Əlyazmalar İnstitutunun 50 illiyinə həsr edilmiş “Orta əsr əlyazmaları və Azərbaycan mədəniyyəti tarixi problemləri”. VII Respublika elmi-nəzəri Konfransının materialları. Bakı, 2000, s.63-66 XV əsr Azərbaycan-Osmanlı: münasibətlərinə dair. Osmanlı imperiyasının 700 illiyinə həsr edilmiş elmi sessiyanın materialları, Bakı, 2000, s.153-154 Əmir Teymurun və Sultan Bəyazid qarşıdurması: səbəb və nəticə, Əmir Teymur Sultan Bayazidə ərəb və fars dillərində 6 məktubu. “Çıraq” ədəbi, elmi, ictimai jurnalı, Bakı, 2000, №2, s.5-10 Əli Əleyhüssəlam - fəsih və bəliğ insan, yaxud “Nəhcül-bəlağə”də fəsahət və bəlağət. Həzrət Əliyə həsr olunmuş Beynəlxalq Elmi Konfransın materialları, Bakı, 2001, s.70-76 Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi və onunla bağlı qarşıda duran mühüm məsələ. Azərbaycanşünaslar müstəqil birliyinin 10 illiyinə həsr edilmiş Beynəlxalq Elmi-nəzəri Konfransın materialları. Bakı, 2001, s.67-68 Şəhriyar və klassik Azərbaycan şairləri. Professor Məmməd Mübariz Əlizadənin anadan olmasının 90 illiyi münasibətilə: Elmi konfransın materialları. — Bakı, 2001, s.161-169 XIX əsrin II yarısında Azərbaycanın iqtisadi vəziyyətinə dair bir Əsasnamə haqqında, “Azərbaycan Tarixi Muzeyi” məqalələr toplusu. Bakı, 2002, s.80-105 (Nailə Vəlixanlı ilə birlikdə) Osmanlıların Azərbaycana yürüşləri (1578-1595) ilə əlaqədar bəzi yeni sənəd- Tər. AMEA-nın Xəbərləri, Humanitar və ictimai elmlər ser., 2002, s.3-15 IV Sultan Muradın Azərbaycana yürüşü barədə qiymətli mənbə. "Azərbaycan Tarix Muzeyi" məqalələr toplusu. Bakı, 2002, s. 309-321