Мария Саломеа Кюри-Склодовска, (*7. новембер 1867, Варшава, Царство Польске, Российска империя – †4. юл 1934, Пасси, Верхня Савойя, Франция — вызнамна французска учена польского походжѣня, котра експериментовала в области физикы и хемии. Вызнаменана Нобеловыма наградами: з физикы (1903) и хемии (1911),Nobel Laureate Facts. Одчитане: 26.11.2008 перва двоита Нобелова лавреатка в истории. Жена Пьера Кюри, въедно з ним штудировала радиоактивиту и объявила хемичны елементы радий и полоний.

Молоды рокы Пришла на свѣт яко пята дѣтина в учительской родинѣ. Отець быв атеиста, а мати запалена католичка. Мария мала 9 рокы, коли ей умерла на тифус старша сестра, и 11 рокы, коли ей умерла мати, хвора на туберкулозу, и четверо дѣти зостали на отця. По смерти матери Мария достала депресию и стратила вѣру в Бога. Гимназию закончила в року 1883 яко золота медалистка. Тогды яко 16-рочна уже остаточно задекларовала ся атеистков и постановила ся оддати науцѣ.Kienzler 2016, с. 19. Цитат: "Одтогды в ей животѣ мѣсто вѣры и Бога заступила наука."Curie 1937, с. 397. Цитат: "ей католицка вѣра выпарила ся под вплывом отцьовым (стор. 51). По закончѣню гимназии робила яко гувернантка и корепетиторка, жебы могла спомагати и сестру Брониславу. Зо сестров ся догварила, же буде ю утримовати покаль она не выштудуе медицину в Парижу, а пак прийде учити ся сама. В року 1890 Бронислава выучила ся на дохторку, оддала ся за Казимира Длуского, тыж дохтора, и закликала Марию прийти до Парижа учити ся, на ей повном утриманю.

Парижска универзита и Пьер Кюри На зачатку рока 1891 24-рочна Мария выѣхала до Парижу.Curie 1997, с. 95–98. В Парижской универзитѣ за предмет штудий выбрала математику и физику. В часѣ штудий спознала ся з Пьером Кюри, о 8 рокы старшым ученым-физиком, котрый уже мав на своем контѣ цѣлый ряд объявлѣнь. 26. юла 1895 побрали ся цивилно, без обручок и священника. В посвадьбяне вандрованя повезли ся на бицикльох котры достали за свальбяный дар.Skłodowska-Curie 2004, с. 21–23.

Полоний, радий и Нобеловы награды Пьер Кюри быв докторандом у Анри Бекерела, котрый в року 1896 объявив непознате вызарьованя («зарѣ Бекереля»), котре емитовали урановы минералы. Мария гледала тему про свою докторску роботу, и Бекерел понукнув ей выгледати, чом в дакотрых урановых минералах е вызарьованя высше, неж бы то мало быти, судячи з подѣлу урана в тых минералах. Робота вызерала неатрактивно и потребовала много рутинной праци з роздѣльованьом елементох. Але Марию то не одстрашило. До ей роботы прилучив ся и Пьер. 18. юла 1898 появили научну роботу в котрой ознамили, же нима выявленый новый хемичный елемент полоний з атомовым числом 84, а 26. децембра 1898 сполы з Густавом Бемоном голосили объявлѣня наступного нового хемичного елемента — радия, атомове число 88.Brzozowski 2012, с. 6. Тоты одкрытя выяснили природу непознатого вызарьованя, котре достало назву радиация, radiatio, а властность урановых минералох — радиоактивность. В року 1903 Бекерел и супругы Кюри достали Нобелову награду з физикы за одкрытя радиоактивности. Року 1911 Мария Кюри-Склодовска уже сама достала другу Нобелову награду, тот раз з хемии, за выдѣлѣня чистого радия в кришталичной подобѣ.

«Живот укладать ся злѣ» Наперек тому, же достала свѣтову славу, мусѣла дознати и тяжкы утрапы.

Перва дѣтина Кюриовых, Ирена (1897-1956), пошла слѣдами отця и матери и в конци стала ся тыж Нобеловов лавреатков. В року 1903 уродила другу дѣвочку, котра умерла такой по породѣ.Giroud 1987, с. 114. Третя дѣвочка, Ева (1904-2007), стала ся писательков и новинарьков и написала книгу о матери.Ève Curie. Madame Curie: A Biography.

19. апрѣля 1906 загынув Пьер Кюри под колесами конного накладового воза. 13. мая 1906 достала его пост на универзитѣ и так стала ся первов професорков Парижской универзиты.Encyclopædia Britannica...

В року 1911 зголосила свою кандидатуру до Французской Академии Наук, але не была выбрана, хоть на тот час была уже Нобелова лавреатка, лавреатка Французской Академии Наук, гонорова докторка наук универзит в Единбургу, Женевѣ, Манчестеру, членка Академий Наук в Петербургу, Болонии, Празѣ, Академии Умѣлств в Краковѣ. Академикы зостали на сексистичных и ксенофобных позициях.Hurwic 2008, с. 75–77.

Основала Инштитут Кюри в Парижу (1913), з котрого пак вышли еще четверо Нобеловых лавреатох,Sobieszczak-Marciniak 2011 ↓, s. 108–123. и Центер онкологии — инштитут Марии Склодовской-Кюри в Варшавѣ (1932).

Концьом 1920-х рокох здоровя ученой ся погубило, зачала тратити слух и зрок.Giroud 1987, с. 245. Умерла на левкемию в санаторию Сансельмо в Пасси 4. юла 1934.

Жерела и одказы Andrzej Brzozowski. Kalendarium życia Marii Skłodowskiej-Curie. „Mówią Wieki. Magazyn Historyczny.” Wydanie specjalne. Warszawa: Bellona. №3, стор. 6–7, 2012. Ève Curie: Madame Curie: A Biography. Doubleday & Company, Inc., 1937. Marie Curie, Polish-born French physicist. //Encyclopædia Britannica. Françoise Giroud: Maria Skłodowska-Curie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987, seria: Biografie Sławnych Ludzi. Józef Hurwic: Maria Skłodowska-Curie i promieniotwórczość. Warszawa: Wydawnictwo Edukacyjne Zofii Sobkowskiej, 2008. Iwona Kienzler: Maria Skłodowska-Curie. Złodziejka mężów. Życie i miłości. Warszawa: Bellona, 2016. Maria Skłodowska-Curie: Autobiografia i wspomnienia o Piotrze Curie. Warszawa: Dom Wydawniczo-Promocyjny GAL, 2004. Małgorzata Sobieszczak-Marciniak: Maria Skłodowska-Curie, Kobieta wyprzedzająca epokę. Warszawa: Multico, 2011.

Референции

Катеґорія:Физици Катеґорія:Хемици Катеґорія:Нобеловы лавреаты з физикы Катеґорія:Нобеловы лавреаты з хемии