Mihailo P. Ilić — „Ilke“ (Bijelo Polje, 28. mart 1939 — Beograd, 4. april 2023) bio je srpski filmski reditelj, montažer, scenarista, producent i teoretičar filma.
Biografija Završio je osnovnu školu i realnu gimnaziju u Bijelom Polju. Upisao je 1957. Elektrotehnički fakultet u Beogradu.
Odmah po dolasku u Beograd postao je član kino klubu BEOGRAD. Kino klub BEOGRAD je osnovan 1951 god. sa osnovnim zadatkom širenja filmske i tehničke kulture (bio je deo ondašnje “Narodne tehnike”, masovne organizacije mladih)) među omladinom i građanstvom Od početaka bavljenja amaterskim filmom pisao je (Foto kino revija, Bilten filma kk BEOGRAD) o filmu i zalagao za ideju da barem avangardna, nekonvencionalna ili autorska dela moraju biti permanentni pokušaji estetskog oblikovanja logičkih radnji, pojmova i sudova kroz izraženu tendenciju uključivanja novih tehnologija u proces umetničkog stvaranja i tumačenja filma metodologijom naučnog istraživanja, nasuprot impresionističkoj kritici.
Reditelj, scenarista, snimatelj i montažer je 7 amaterskih filmova od kojih su LJ i Điro – Điro, ušli u Antologiju alternativnog filma, Bate Petrovića, reditelja, istoričara umetnosti, našeg najboljeg poznavaoca te vrste filma, i samo od nagrada za ta dva filma skupio je dovoljno poena za zvanje majstora amaterskog filma SFRJ.
Godine 1959, je, po ondašnjem sistemu školovanja, na Elektrotehničkom fakultetu, završio I stepen i dobio zvanje ing (inženjer).
Po nagovoru prof. dr. D. Mihailovića upisao je paralelno II stepen elek. fakulteta i Filozofski fakultet da bi svojim matematičkim talentom prevazišao neka ograničenja u OSNOVAMA METAFIZIKE, akademika, prof. dr Branislava Petronijevića, “najpametnijeg Srbina koji je hodio zemaljskom kuglom” po rečima svetski priznatog klimatologa i matematičara prof. dr. Milutina Milankovića i mnogih Braninih savremenika.
Godine 1960, god. je, izabran za nastavnika Teorije i estetike filma, i tako se u KK BEOGRAD pridružio starijim starijim kolegama, kasnijim profesorima na Akademiji za film i pozorište (teorija i estetika filma dr. Dušan Stojanović, scenario i režija: Živojin Pavlović, kamera: Vladeta Lukić, Pega Popović, montaža: dr. Marko Babac, mg. Dragan Krstić, i kasnije: na Harvardu, režija filma Dušan Makavejev, Srđan Karanović itd.)
Od 1961. godine, M. Ilić je samostalno držao kurseve za kinoamatere u Beogradu, Novom Sadu, Karatašu, Subotici, Gradcu, Puli i Kopru a u organizaciji Narodne tehnike (dobio je zvanje Viši filmski instruktor) u Aranđelovcu i Mataruškoj banji (šest godina) i zato dobijao pohvalnice i nagrade.
1960-e, „Crni talas“ u filmu
Godine 1961, god montira Kokanu Rakonjcu filmove ZID i RUG a zatim Živojinu Pavlovića VODE iz omnibusa KAPI, VODE, RATNICI, prvog profesionalnog filma KK BEOGRAD koji je “Sutjeska film” iz Sarajeva otkupila i prikazala na Pulskom festivalu, smotri jugoslovenskog igranog filma.
Godine 1962, god. montira priču OBRUČ Ž. Pavlovića iz filma GRAD. “Sutjeska film”, je tužila samu sebe kao producenta i tako je GRAD postao prvi i jedini jugoslovenski film koji je pravosnažnom sudskom odlukom zabranjen i naloženo je njegovo spaljivanje ali je KK BEOGRAD sačuvao originalni materijal i film se može videti u KINOTECI.
Mihailo Ilić se jedini od autora, pojavio na suđenju u Sarajevu, tvrdeći da “oblik filma i najvažniji estetski činilac filma – RITAM, ne spadaju u nadležnost reditelja, već isključivo u veštini montažera (ako je samostalan, kao što je Ilić bio u svim filmovima koje je montirao). Nije pripušten sudu jer je producent tvrdio da montažer nije autor filma i da mu se u Puli ne dodeljuje nagrada. To mišljenje je vladalo sve dok je Ilić montirao igrane filmove, do kasnih 70 –tih, kada je i njegovim zalaganjem montaža prihvaćena kao autorska komponenta filma.
Posle uspeha filmova KAPI, VODE, RATNICI i GRAD, “Avala film” je pozivala i angažovala Mihaila Ilića za pomoćnika režije i montažera zvuka u domaćim filmovima i koprodukcijama. U radnom stažu priznato mu je takvih (neki nisu, iz administrativnih začkoljica) 26 filmova između ostalih i film KAPO Đila Pontekorva, dobitnika Oskara.
Od 1962 do 1964. god. radio je na knjizi METAFIZIKA Brane Petronijevića (600 stranica). Knjiga nije objavljena zato što je mnogo truda uloženo (a zacelo će se i ulagati) da se dokaže nepotrebnost metafizike ljudskom rodu, iako je metafizika KRALJICA NAUKA. Razlog ovom uzvišenom položaju metafizike među naukama, s jedne strane, jeste u tome što je sâm predmet metafizičkih istraživanja – Istina – takav, najuzvišeniji (metafizika je nauka o prvim načelima Bića ili o najdubljim osnovama svih stvari i odvajkada se delila na: ontologiju – o Biću, kosmologiju – ono van Bića i psihologiju- ono u Biću), i s druge, zato što su metafizički uvidi uistinu svakad temelji uma u njegovim nastojanjima da sebi, kako su to zborili Stari “položi račun o ustrojstvu ili zdaniju Bića”. Uostalom, najveći svetski naučni autoritet Albert Ajnštajn je rekao: „svaki istinski teoretičar je neka vrsta pripitomljenog metafizičara, bez obzira koliko čistim pozitivistom on samoga sebe smatrao. Metafizičar veruje da je ono što je logički jednostavno takođe i realno. Pripitomljeni metafizičar veruje da nije sve ono što je logički jednostavno istovremeno i uključeno u iskustvenu realnost, ali da se zato sveukupnost svih čulnih iskustava može razumeti na bazi konceptualnog sistema“. Pošto je kao metafizičar bio nameran da odredi “stvaran hod” organske evolucije, Brana se bavio studijama paleontologije. U Britanskom muzeju proučavao je londonski Arheopteriks, primerak najstarije fosilne ptice, i na njemu je otkrio dve kosti za koje se dotada nije znalo. To otkriće bilo je od velikog značaja za paleontologiju i Brana je postao svetski slavan naučnik koji u svojo zemlji nije zavredio ni jedan jedini članak (do dana današnjeg) za čoveka koji je predvodio i dosta uradio u revoluciji matematike koje je izveo B, Rasel 1913.
Od 1964 do 1972. Ilić je bio član žirija skoro svih republičkih, saveznih i specijalizovanih festivala amaterskih filmova SFRJ.
Godine 1964, god. Puriša Đorđević realizuje film DEVOJKA u produkciji KK BEOGRAD, i kako se te godine mnogo radilo u Beogradu, nije bilo slobodnih filmskih radnika te je Ilić bio pomoćnik režije, direktor filma, rekviziter i montažer. Montirao je sliku a film je u montaži dovršio Vanja Bjenjaš.
Godine 1965, god Ilić radi kao direktor igranog filma KO PUCA OTVORIĆE MU SE Marka Babca.
Godine 1966, god. odlazi na 11 mesečno, služenje vojnog roka u “vazduhoplovni školski centar” u Somboru, gde posle tromesečne pešadijske obuke, predaje popularnim “raketašima” RADIOTEHNIKU i RR i UNF UREĐAJE za šta je pohvaljen i nagrađen 10 – dnevnim “nagradnim odsustvom”.
Iste, 1966. god. u prekomandi, u Beogradu, montira kratki dokumentarni film VOZOVI PRIJATELJSTVA i igrano-dokumentarni film SKADARLIJA, ONA STARA Adama Mitića.
Godine 1967, god. iako vojnik, drži kurs u KK BEOGRAD, o kojem Slobodan Šijan, akademski slikar, filmski režiser i profesor na Akademiji, u svojoj knjizi KINO TOM (Muzej savremene umetnosti 2012) daje kratku Ilićevu biografiju i kaže: “Predavač se pojavio odeven u uniformu JNA. Govorio je o filmu oštro, isključivo, sa dozom fantazma… pokušavajući da nas uvede u jedan drugačiji, ALTERNATIVNI model FILMSKE ESTETIKE …”(kopija data u prilogu dokumentacije). Inače, u za procenu vrednosti naših, autorskih, filmova Šijan vrlo često upućuje čitaoca na Ilićevu knjigu -{Serbian cutting}-.
Po izlasku iz vojske pozvan je od Elektroprivrede Srbije da filmskom kamerom i fotografskim aparatom prati izgradnje brane na Đerdapu. Radio je kolor fotografije velikog formata za šta je tada bilo sposobno ne više od pet ljudi u Jugoslaviji. Usput je na Karatašu, radničkom naselju održao i kurs za kinoamatere i kurs “iz osnova umetničke i kolor fotografije” u tamošnjem foto klubu. Snimio je i film ĐERDAP koji je na martovskom festivalu u Beogradu dobio Veliku zlatnu medalju Beograd ali je odluka povučeno jer je film navodno “namenski” a po pravilniku se takvi filmovi ne nagrađuju.
Godine 1967, god. bio je pomoćnik režije i ko-montažer (Jele u filmu NEMIRNI Kokana Rakonjca.
Godine 1968, god. bio je pomoćnik režije i montažer u filmu DELIJE Miće Popvića.-{„Yugoslav Ciné-Enthusiasm: Ciné-Club Culture and the Institutionalization of Amateur Filmmaking in the Territory of Yugoslavia from 1924-68“}- , -{Greg deCuir, Jr., Romanian Review of Political Sciences and International Relations, Tom. VIII, No. 2, 2011, p. 47}-
Za razlog izbacivanja filma DELIJE, iz zvanične konkurencije, bila je, po oceni predsednika žirija dr. Draška Ređepa, “fašistička montaža” DELIJA. Tako je, po ružnoj etiketi, prvi put, filmska montaža došla u žižu javnosti. Dotada, montažu nisu pominjali ni filmski kritičari iako ona, kao filmska specifičnosti, zauzima 7 desetina prostora, u svakoj knjizi teorije ili estetike filma.
Iste godine bio je pomoćnik režije i montažer u filmu PRE ISTINE ) Kokana Rakonjca.
Godine 1969, god. bio je pomoćnik režije i montažer u filmu ZAZIDANI Kokana Rakonjca.
Iste godine bio je pomoćnik režije u filmu SRAMNO LETO Branimira Bastaća
Godine 1970, god. bio je pomoćnik režije i montažer u filmu BURDUŠ Miće Popvića.
Iste godine bio je pomoćnik režije (napisao knjigu snimanja, osnov za snimanje filma) Branku Pleši u fimu LILIKA (akademika Dragoslava Mihajlovića)
Godine 1970,, po scenariju Miće Popovića, režirao je igrani film PRIRODNA GRANICA (J. Vrhovac, Lj. Draženović, Danilo – Bata Stojković) koji je prikazan u zvaničnoj selekciji Jugoslovenskog igranog filma u Puli. Predsednik žirija je bio Saša Petrović, koji je bio primoran da da ostavku zbog odluka žirija; Velika zlatna arena Živojinu Pavloviću, Velika srebrna arena Puriši Đorđeviću, Velika Bronzana arena M. Klopčić, autorima koji predstavljaju “crni talas” u jugoslovenskom filmu, i zalaganja da PRIRODNA GRANICA bude prikazana u Areni. Po njegovoj ostavci, film je prikazan u 9 sati izjutra, u nedelju, u Domu JNA u Puli. Posle projekcije filma na konferenciji za štampu, počela je hajka na tzv. “crni talas”. Kooptirani član žirija je izjavio da “zbog filma PRIRODNA GRANICA, mogu filmski radnici biti, od naroda i države, optuženi za delo protiv naroda i države.”
Mnogi misle da je Ilić bio “kolateralna šteta” a da se pucalo na S. Petrovića, M.Popovića.D.Makavejeva, Ž. Pavlovića i K. Rakonjca, kao predvodnika “crnog talasa”.
Film PRIRODNA GRANICA nije prikaza nigde u Jugoslaviji iako je imao distribuciju. Nađen je novi oblik zabrana (umesto cenzure i suđenja filmu). Pred premijeru u Titogradu (Podgorica) došli su, pred bioskop, radnici “Radoja Dakića” da protestuju protiv dela koje “skrnavi lik i delo voljenog maršala” i film je skinut sa repertoara. U Novom Sadu je prekinuta projekcija, u pola filma je su pred “Arenu” došli radnici “Neoplante” da protestuju.