Lumbago (bol u krstima, - LBP) je čest poremećaj koji zahvata mišiće i kosti leđa. On obuhvata oko 40% ljudi u nekom delu njihovog života. Lumbago se može klasifikovati po trajanju, kao akutni (bol koji traje manje od 6 nedelja), subhronični (6 do 12 nedelja), ili hronični (više od 12 nedelja). Ovo stanje se može dalje klasifikovati po osnovnom uzroku na mehanički, nemehanički, i reflektivni bol.
U većini epizoda lumbaga, specifični uzrok nije poznat ili se čak ni ne traži, već se smatra da je bol posledica mehaničkih problema kao što su naprezanja mišića ili uganuća zglobova. Ako bol ne nestane primenom konzervativnog tretmana, ili ako je praćen „crvenim zastavima“, kao što su neobjašnjivo mršavljenje, groznica, ili znatni problemi pri dodiru ili kretanju, dodatno testiranje je potrebno da bi se utvrdili uzročnici problema. U većini slučajeva, oruđa za skeniranje kao što je kompjuterizovana tomografija nisu korisni i nose svoje rizike. Uprkos toga, primena snimanja leđa je u porastu. Pojedini oblici lumbaga su uzrokovani oštećenjima međupršljenskih diskova. Pri njihovoj identifikaciji je koristan test podizanja ispružene noge. Kod osoba sa hroničnim bolom, mogući uzrok je problem u sistemu za percepciju bola, koji izaziva velike količine bola u odgovoru na trivijalne stimuluse.
Tretman akutnog nespecifičnog lumbaga se tipično svodi na konzervativne mere, kao što je upotreba jednostavnih lekova za bol uz nastavak normalnih aktivnosti koliko god to bol dozvoli. Lekovi se preporučuju za period tokom kojeg pomažu, pri čemu je acetaminofen (takođe poznat kao paracetamol) preferentni lek. Simptomi lumbaga obično počnu da se gube u toku nekoliko nedelja, pri čemu se 40-90% ljudi kompletno oporavi u toku šest nedelja.
Brojne druge opcije su dostupne osobama koje se ne oprave primenom uobičajenog tretmana. Opioidi mogu da budu korisni, ako jednostavni lekovi za bol nisu dovoljni, mada se oni generalno ne preporučuju zbog njihovih nuspojava. Hirurški zahvati mogu da budu korisni za osobe sa hroničnim bolom i invaliditetom usled poremećaja međupršljenskih diskova. Takav pristup takođe može da bude koristan za obolele od kičmene stenoze, dok za druge slučajeve nespecifičnog lumbaga nije koristan. Lumbago često utiče na raspoloženje, te se pribegava primeni psihoterapije i/ili antidepresiva. Postoji mnoštvo alternativnih medicinskih terapija, među kojima su Aleksandrova tehnika i biljni lekovi, mada nema dovoljno evidencije da bi se ubedljivo preporučivali. Evidencija za hiropraktičnu negu i kičmenu manipulaciju je mešovita.
Simptomi i znakovi Tipičan prikaz akutnog bola u donjem delu leđa je razvoj bola nakon pokreta koji uključuju podizanje, uvijanje ili naginjanje prema naprijed. Simptomi mogu početi brzo nakon pokreta ili nakon buđenja sledećeg jutra. Opis simptoma može se kretati od osetljivosti u određenoj tački do raširenog bola. Može se pogoršavati s određenim pokretima, poput podizanja noge, ili u pozicijama, poput sedenja ili stajanja. Može biti prisutno i širenje bola niz nogu poznato kao išijas. Prvo iskustvo akutnog bola u donjem delu leđa javlja se tipično između 20-te i 40-te godine, te je često prvi razlog za posetu lekaru u odraslom dobu. Ponavljajuće epizode javljaju se kod više od polovine ljudi, s time da su ponovljene epizode obično bolnije od prve.
Drugi se problemi mogu javiti kao posledica bola u leđima. Hronični bol u donjem delu leđa može biti povezan s problemima sa spavanjem, uključujući produženo vreme potrebno za usnivanje, nemiran san, kraće spavanje, i smanjeno zadovoljstvo snom. Uz to, većina ljudi s hroničnom bolom u donjem delu leđa pokazuje simptome depresije ili anksioznosti.
Uzrok мини|Hernija diska prikazana na MRI-u, jedan je od mogućih uzroka bola u donjem delu leđa. Bol u donjem delu leđa nije određena bolest, već simptom koji može biti uzrokovan velikim brojem podležećih problema različitih stepena ozbiljnosti. Većina slučajeva krstobolje nema jasan uzrok, ali veruje se da je rezultat manje značajne ozlede mišića ili kostiju, poput uganuća ili istegnuća. Gojaznost, pušenje, uvećanje telesne mase za vreme trudnoće, stres, loše fizičko stanje, loše držanje tela, te loša pozicija pri spavanju takođe mogu doprinjeti bolu u donjem delu leđa. Puna lista mogućih uzroka uključuje mnoge ređe bolesti. Fizički uzroci uključuju osteoartritis, reumatski artritis, degeneraciju diska između pršljena ili hernijaciju kičmenog diska, frakturu pršljena (na primer zbog osteoporoze) ili, retko, zbog infekcije ili tumora kičme.
Žene mogu patiti od akutnog bola u donjem delu leđa kao posledica medicinskih poremećaja koji zahvaćaju Ženske polne organe, uključujući endometriozu, ciste jajnika, tumore jajnika, ili fibrome materice. Gotovo pola svih trudnih žena žali se na bol u donjem delu leđa ili u delu krstne kosti tokom trudnoće, zbog promena u držanju tela i centra gravitacije što uzrokuje istezanje mišića i ligamenata.
Patofiziologija Strukture leđa
Lumbalno područje (ili donji dio leđa) sastoji se od pet pršljena (L1-L5). Između ovih pršljena su vezivno-hrskavični diskovi, koji služe kao jastuci, te sprečavaju trljanje pršljena jednog o drugi dok u isto vreme štite kičmenu moždinu. Živci izlaze iz i ulaze u kičmenu moždinu kroz specifične otvore između pršljenja, te osiguravaju koži osećaj i signale za mišiće. Stabilnost pršljena se održava pomoću ligamenata i mišića leđa te abdomena. Mali zglobovi koji se zovu fasetni zglobovi ograničavaju te usmeravaju pokrete kičme.Floyd, R., & Thompson, Clem. (2008). Manual of structural kinesiology. New York, NY: McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages.
Mišići multifidusi nalaze se duž stražnje strane kičme, te su važni za održavanje kičme ravnom i stabilnom tokom puno uobičajenih pokreta poput sedenja, hodanja i podizanja. Problemi s ovim mišićima često se nalaze u ljudi s hroničnim bolom u donjem delu leđa, jer bol u leđima rezultira u tome da osoba koristi mišiće leđa na neispravan način u pokušaju izbjegavanja bola. Problemi s mišićima multifidusima nastavljaju se i nakon što bol prestane, te je to verojatno jedan od važnih razloga zbog kojih se bol vraća. Kao deo programa oporavka kod ljudi s hroničnim bolom u donjem delu leđa preporučuje se učenje pravilnog korištenja ovih mišića.
Međupršljenski disk ima želatinozno jezgro okruženo fibroznim prstenom. U svojem normalnom, neoštećenom stanju, većina diska nije opskrbljena cirkulacijom niti živčanim sistemom – krv i živci nalaze se samo s vanjske strane diska. Specijalizovane ćelije koje mogu da prežive bez izravne opskrbe krvlju nalaze se u sredini diska. Tokom vremena, disk gubi svoju fleksibilnost te sposobnost apsorpcije fizičkih sila. Ova smanjena sposobnost suočavanja s fizičkim silama povećava pritisak na druge delove kičme, uzrokujući zadebljanje ligamenata kičme te razvoj koštanih izraslina na pršljenovima. Kao rezultat, prostor kroz koji prolazi kičmena moždina i živčani koreni postaje manji. Kada dođe do degeneracije diska kao rezultat ozlede ili bolesti, sastav diska se menja: krvne žile i živci mogu urasti u središte diska i/ili prolabirani material može stvarati direktan pritisak na koren živca. Bilo koja od ovih promena može uzrokovati bol u leđima.
Osećaj bola Bol je uopšteno neugodan osećaj koji nastaje kao odgovor na događaj koji ili oštećuje ili potencijalno oštećuje tkivo u telu. Postoje četiri glavna koraka u procesu osećanja bola: transdukcija, transmisija, percepcija, te modulacija. Živčane ćelije koje prepoznaju bol imaju ćelijska tela u ganglijama stražnjih korena te vlakna koja prenose signale u kičmenu moždinu. Proces osećanja bola počinje kada događaj koji uzrokuje bol aktivira krajeve prikladnih osetnih živčanih ćelija. Ova vrsta ćelija pretvara događaj u električni signal procesom transdukcije. Nekoliko različitih vrsta živčanih vlakana vrše transmisiju električnog signala od transdukcijske ćelije do stražnjeg roga kičmene moždine, od tamo do moždanog stabla, te zatim od moždanog stabla do različitih delova mozga kao što su talamus i limbički sistem. U mozgu, signali bola se obrađuju te dobijaju kontekst u procesu percepcije boli. Kroz modulaciju, mozak može modifikovati slanje daljnjih živčanih impulsa tako da poveća ili smanji otpuštanje neurotransmitera.
Delovi sistema za osećaj i obradu bola mogu neispravno funkcionisati; stvarajući tako osećaj bola kada za to ne postoji vanjski uzrok, signalizirajući previše bola nakon nekog uzroka, ili signalizirajući bol nakon nekog inače nebolnog događaja. Uz to, mehanizmi modulacije bola mogu nepravilno funkcionirati. Ovi su fenomeni uključeni u mehanizam hroničnog bola.
Dijagnoza Kako je građa leđa kompleksna, a tuženje na bol je subjektivno te zavisno od socijalnih faktora, dijagnoza bola u donjem delu leđa nije jednostavna. Dok je većina bola u donjem delu leđa uzrokovana problemima s mišićima i zglobovima, ovi uzroci se moraju odeliti od neuroloških problema, tumora kičme, preloma kičme, te infekcija, između ostalog.
Podela Postoji više načina podele bola u donjem delu leđa, bez suglasnosti o tome koja je najbolja. Postoje tri glavne vrste bola u donjem delu leđa prema uzroku: mehanički bol u leđima (uključujući nespecifična istezanja muskuloskeletnog sistema, herniju diska, kompresiju korena živca, degeneraciju diska ili bolesti zglobova, te prelome pršljena), nemehanički bol u leđima (tumori, upalni poremećaji poput spondilooartritisa, infekcije), te preneseni bol iz unutarnjih organa (bolesti žučne kese, bubrežni kamenac, upale bubrega, te aneurizme aorte, između ostalih). Mehanički ili muskuloskeletni problemi podloga su u većini slučajeva (oko 90% ili više), a od njih, za većinu (oko 75%) ne biva identifikovan specifični uzrok, a smatra se da je uzrok u istezanju mišića ili ozledi ligamenata. Retko, pritužba na bol u donjem delu leđa javlja se kao posledica sistemskih ili psiholoških problema, poput fibromijalgije te somatoformnih poremećaja.
Bol u donjem delu leđa može se podeliti prema simptomima i znakovima. Difuzni bol koja se ne menja s određenim pokretima, te je lokalizovan na donji dio leđa, bez širenja dalje od stražnjice, klasifikuje se kao nespecifičan, što je najčešća klasifikacija. Bol koja se širi niz nogu do ispod kolena, nalazi se s jedne strane (u slučaju hernije diska), ili obe strane (u kičmenoj stenozi), te čija se jačina menja s određenim pokretima i manevrima jeste radikularna, te čini oko 7% slučajeva. Bol koju prate upozoravajući faktori poput traume, vrućice, tumora u istoriji bolesti ili značajna slabost mišića može ukazivati na ozbiljniji problem u podlozi bola te se klasifikuje kao bol koji zahteva hitnu pažnju ili pažnju specijalista.
Simptomi se takođe mogu klasifikovati prema trajanju kao akutni, subhronični (takođe poznati kao subakutni), ili hronični. Određeno trajanje potrebno za pripadanje ovim grupama nije univerzalno dogovoreno, ali uopšteno bol koji traje kraće od šest nedelja klasifikuje se kao akutni, bol koja traje šest do dvanaest nedelja je subhroničan, a onaj koja traje duže od dvanaest nedelja je hroničan. Lečenje i prognoza mogu se menjati zavisno od vremena trajanja simptoma.
Upozoravajući znakovi Upozoravajući znakovi (eng. red flags) su znakovi koji upozoravaju na ozbiljniji problem|- Upozoravajući znakovi Mogući uzroci Tumor u istoriji bolesti Tumor Neobjašnjivi gubitak telesne mase Gubitak kontrole nad bešikom ili crevima Caudaequinasindrom Značajna mišićna slabostili senzorni deficit Gubitak osećaja ustražnjici (anestezija sedla) Značajna trauma vezana za doba Prelom Hronična upotreba kortikosteroida Jak bol nakon operacijalumbalnog područja tokom protekle godine Infekcija Vrućica Infekcija mokraćnog sistema Imunosupresija Intravenozna primena droga