мини|Grafički prikaz generacija na Zapadu (jedan od modela) Generacija X () je izraz demografske generacije nakon pripadnika posleratnog bebi-buma. Nema tačnih datuma kada ova generacija počinje ili kada se završava; demografi i istraživači obično koriste početne godine rođenja, od ranih do srednjih šezdesetih godina dvadesetog veka i završne godine rođenja u rasponu od poznih sedamdesetih do ranih osamdesetih godina dvadesetog veka. Generacija X je relativno manja demografska generacija između dve veće demografske generacije, pripadnika posleratnog bebi-buma i milenijalaca.
Članovi generacije X su bili deca tokom vremena promene društvenih vrednosti i kao deca, ponekad su se zvali “generacija dece sa ključem”, zbog smanjenog nadzora odraslih u poređenju sa prethodnim generacijama, kao posledica porasta stope razvoda i porasta učešća žena u radnoj snazi pre široke raspoloživosti opcija brige o deci van doma. Kao adolescent i mladi odrasli ljudi, nazvani su “MTV generacijom” (aluzija na istoimeni kanal muzičkih spotova) i okarakterizovani kao mlitavi, cinični i otuđeni. Neki od kulturnih uticaja na omladinu generacije X su bili muzički žanrovi grandža i hip hop muzika, i indi filmovi. U srednjem dobu, istraživanje opisuje odrasle ljude generacije X kao aktivne, srećne i da ostvaruju ravnotežu između posla i života. Generaciji su pripisane preduzetničke tendencije.
Poreklo termina мини|Daglas Kopland popularizovao termin "Generacija X" u svom romanu 1991. “Generacija X: Priče za ubrzanu kulturu”. Termin "generacija X" se koristila mnogo puta kroz istoriju radi opisivanja otuđene omladine. U 1950-tim, mađarski fotograf Robet Kapa je koristio generaciju X kao naslov fotografskog eseja o mladim muškarcima i ženama koji su odrastali odmah nakon drugog svetskog rata. Godine 1976, engleski muzičar Bili Ajdol je koristio nadimak kao naziv pank rok benda, zasnovanom na naslovu knjige iz 1965. godine o popularnoj kulturi mladih od strane dvojice britanskih novinara, Džejn Deverson i Čarlsa Hambleta.
Termin je poprimio svoju modernu definiciju nakon objave romana “Generacija X: Priče za ubrzanu kulturu” koji je napisao kanadski autor Daglas Kuplend. Demograf Nil Hou je zabeležio odlaganje davanja imena ovoj demografskoj generaciji rekavši, “Preko 30 godina nakon svog rođendana, nisu imali ime. Mislim da je to bitno”. Pre toga, generacija se oslovljavala kao Post bumovi, bebe razbijači, nova izgubljena generacija, deca sa ključem, MTV generacija i trinaesta generacija (opisani su kao trinaesta generacija od američke nezavisnosti).
Demograf Vilijam Štraus je zapazio da je Kuplend primenio termin za starije pripadnike generacije između 1961. i 1964, kojima su demografi ponekad rekli da su bebi-bumeri ali da se ne osećaju kao bumeri. Štraus je takođe zapazio da oko perioda kada je Kuplandov roman objavljen 1991. godine, simbol X je bio istaknut u popularnoj kulturi, kako je film “Malkolm X” objavljen 1992. i naziv “Generacija X” se zadržala. X se odnosi na nepoznatu promenljivu ili na želju da se bude nedefinisan.
Datum i uzrast definisanja Generacija X je demografska kohorta (družina) koja označava pripadnike generacije rođenih nakon završetka posleratnog Bebi-buma. Međutim, postoji spor oko datuma kraja Bebi-bum generacije te stoga postoje i razne prepirke oko ovog objašnjenja. Istraživanja MetLife-a govore o tome da bebi-bumeri dele svoje kohorte na "starije bumere" čiji je datum rođenja definisan između 1946. i 1955. i na "mlađe bumere" koji su rođeni između 1956. i 1964. Takođe su pronašli veliku povezanost u okviru kulturnog identiteta Bebi-bum generacije sa starijim Boomerima. Polovina mlađih Boomera je bila protiv da se povezuje sa Bebi-bum generacijom, a trećina rođenih između 1956. i 1964. su identifikovani kao članovi generacije X.
Demografi William Štraus i Neil Howe nisu prihvatili godinu 1964, kao godinu završetka Bebi-bum generacije (što rezultira 1965 kao startnu godinu generacije X). Oni kažu da se većina onih koji su rođeni u periodu od 1961. do 1964. ne identifikuju kao bumeri i da se kulturno razlikuju od bumera u smislu istorijskih iskustava. Howe govori da iako mnogi demografi uzimaju 1965. kao početak generacije X, ova izjava o plodnosti populacije (natalitet je počeo opadati 1957. a prate ga oštra opadanja posle 1964) ne uzima u obzir zajedničku istoriju i kulturni identitet lica. Kao Štraus i Howe definišu generaciju X kao generaciju rođenu u periodu od 1961. do 1981.
Mnogi istraživači i demografi nastavljaju da koriste datume koji odgovaraju strogim obrascima plodnosti u populaciji, što rezultira datum početka generacije X kao 1965. Tako na primer Pew Research Center koristi niz od 1965. do 1980. MetLife koristi 1965—1976, australijski McCrindle Research Center uzima period 1965—1979. i Gallup koji takođe koristi 1965—1979.
Drugi koriste datume slične Štrausu i Howu kao na primer National Science Foundation's Generation X Report ili kvartalni izveštaj istraživanja Lingitudinal Study of American Youth, koji definišu godine rođenja generacije X od 1961. do 1981. Generacija X, dokumentarna serija od šest delova u produkciji Nacionalne Geografije takođe je koristila period od 1961. do 1981. kao period rođenja. PricewaterhouseCoopers, multinacionalna mreža stručnih službi sa sedištem u Londonu opisuje zaposlene koji pripadaju generaciji X kao one rođene od rane 1960. do ranih 1980-ih.
Autor Jeff Gordinier u svojoj knjizi Iz 2008. X Saves the World, definiše generaciju X kao one koji su rođeni otprilike od 1961. do 1977. a najverovatnije 1980. Kanadski autor David Foot deli kasne Boomer generacije u 2 grupe: Generacija X - između 1960. i 1966. i Bust generacija - između 1967. i 1979. Na američkom TV programu Survivor za 33 sezonu su učestvovali oni rođeni u periodu između 1963. i 1982.
Ostali istraživači i demografi koriste širok spektar datuma za opisivanje generacije X, sa početkom godina rođenja od 1960. Do 1965. а sa krajnjim godinama rođenja od 1976. дo 1984.
Delimično zbog učestalih godišnjih rađanja i dolaženja do povećanja postojećih neslaganja između pokušaja da se definiše generacija X i Mil... broj osoba rođenih u kasnim 1970-im ili u ranom periodu 1980-ih vide sebe kao pripadnike među generacije. Imena data onima koji su rođeni u generaciji X/M.. na vrhuncu godina uključuju Xennials, The Lucky Ones, Generation Catalano, and the Oregon Trail Generation.
Karakteristike Generacija X je relativno mala demografska generacija koja se nalazi između dve veće demografske organizacije, bebi-bumera i milenijalaca iako debata koja se tiče tačnog datumskog raspona čini da se teško precizno odredi veličina ove generacije. Pilula za kontrolu trudnoće, koja je uvedena u ranim 1960-im je bila faktor koji je doprineo smanjenju stopa rađanja prisutnih u ovoj generaciji. U Sjedinjenim Državama, povećana imigracija je poremetila smanjujuce stope rađanja i doprinela tome da je generacija X etnički i kulturološki raznolika demografska generacija.
U jednom članku iz 2012-e za udruženi centar za proučavanje domaćinstava sa Univerziteta Harvard, Džordž Masnik je napisao da je Cenzus brojao 82.1 miliona pripadnika generacije X u Sjedinjenim Državama. Harvardov centar koristi period od 1965-e do 1984-e radi definisanja generacije X tako da bumeri, generacija X i milenijalci pokrivaju jednake raspone od 20 godina. Masnik je zaključio da je imigracija popunila bilo koje deficite rađanja tokom godina niske plodnosti poznih 1960-ih i ranih 1970-ih.
Kao deca i adolescent Demografi William Strauss i Neil Howe, koji je autor nekoliko knjiga generacija, uključujući knjigu iz 1993 ‘13i gen: obustavi, pokušaj ponovo, zanemari, izneveri?’, pogotovu generacije X izneli su da smatraju da su gen. X bila deca u vremenu kada je društvo bilo manje fokusirano na njih, a više na odrasle. To su bila deca u periodu porasta stope razvoda, da bi se ta stopa duplirala sredinom 1960-ih, pre dolaska do svog vrhunca 1980. godine. Strauss i Howe opisali su zamenu u kulturi, gde se dugoodrzavana društvena vrednost ostajanja partnera u braku za dobrobit dece zamenjuje društvenom vrednošću roditeljske i individualne samoaktualizacije. Strauss je napisao da je društvo „prešlo sa onoga što je Leslie Fiedler nazvala 1950-ih erom ‘kulta dece’ do onoga što je Landon Jones nazvao 1970-ih erom ‘kulta odraslih’.” Mapa generacije, izveštaj australijskog McCrindle Istraživačkog Centra piše o gen. X deci: „njihovi roditelji bili su generacija koja se najviše razvodila u australijskoj istoriji.”
Detinjstvo gen. X dece sastojala se i od seksualne revolucije, koju je Sušan Gregory Thomas opisala u svojoj knjizi ‘’Uprkos svemu’’ kako je zbunjujuće i zastrašujuće za decu slučaj da roditelj dovede novog seksualnog partnera u njihov dom. Thomas takođe komentariše kako je razvod bio drugačiji za vreme gen. X detinjstva, kada je dete imalo ograničen ili prekinut odnos sa jednim od roditelja u slučaju razvoda, najčešće oca, usled različitih drustvenig i legalnih očekivanja. 1970-ih samo 9 američkih država dozvolilo je zajedničko starateljstvo nad decom, što je bilo prihvaćeno od strane svih 50 država sredinom 1980-ih.
Vremenski period gen. X detinjstva doživeo je porast broja latchkey dece, što dovodi do uvoda termina ‘generacije latchkey’ za generaciju X. Ova deca su imala nedostatak nadzora odraslih u vremenskom periodu od kraja školskog dana do uveče kada se roditelji vraćaju kući sa posla, i na duži vremenski period u toku leta. Latchkey deca su postala česta kod svih socijalno-ekonomskih demografskih podataka, ali su posebno bila česta kod srednje i visoke klase dece. Što je veće obrazovno dostignuće roditelja, veće su šanse da će deca postati latchkey deca, usled povećanog učešća majke u radnoj snazi za vreme kada su opcije za brigu o deci van doma bile široko pristupačne. McCrindle Istraživački Centar opisao je druga kao ‘’prvog koji odrasta bez velikog prisustva odraslih, dok oba roditelja rade’’, navodeći da je ovo dovelo do toga da gen. X deca budu više vršnjački orijentisana nego prethodne generacije.
Ekonomski i socijalni istraživački savet Ujedinjenog Kraljevstva opisuje generaciju X kao "Tačerovu decu" zbog porasta broja takve dece dok je Margaret Thatcher bila premijer od 1979 do 1990, "u vreme društvenog toka i transformacija". U Južnoj Africi, gen. X deca su tokom 1980-ih bila deo "hiper-politizovane okoline poslednjih godina Aparthejda". U Americi, generacija X bila je prva grupa koja je odrasla post-integracijom. Bili su opisani u marketinškom izveštaju od strane Specijalaca maloprodaje kao deca koja "su živela pokretom civilnih prava". Bili su među prvom decom koja su autobusima postizala integritet u javim školskim sistemima. 1990-ih demograf William Strauss prijavio je da su gen. X deca bila "prema bilo kojoj meri namanje rasisticna u odnosu na današnje generacije". U Americi, Title IX, koji je preminui 1972. godine omogućio je povećanje atletickih mogućnosti gen. X devojčicama u javnim školskim postavkama. U Rusiji, generacija X odnosila se na "poslednju decu Sovjeta", kao poslednja deca koja potiču iz doba pre pada komunizma u njihovoj naciji i pre pada Sovjetskog Saveza.
Politički, u Americi, gen. X detinjstvo polka[a se sa vremenom kada su finansije vlade postarale da budu preusmerene od programa za decu i često su umesto toga usmeravane prema starijoj populaciji, što je deo medicinske pomoći i programa za decu i mlade porodice, kao i protekcija i proširenje medicinske brige i socijalne sigurnosti za stariju populaciju. Jedno od pet dece u Americi odrasta u siromaštvu u toku sadašnjeg vremena. Ovi programi za starije nisu povezani sa ekonomskim potrebama. Kongresmen David Durengerger kritikovao je političku situaciju, tvrdeći da sve dok su programi za siromašnu decu i mlade porodice bili odbijeni, vlada je omogućivala "besplatno medicinsko lečenje za starije milionere".