Isidora Žebeljan (Beograd, 27. septembar 1967 — Beograd 29. septembar 2020) bila je srpska kompozitorka, univerzitetska profesorka i akademkinja. Ona je bila istaknuta srpska kompozitorka mlađe generacije i redovna članica SANU. Osnovne i poslediplomske studije završila je na Fakultetu muzičke umetnosti u klasi Vlastimira Trajkovića. Od 2002. godine je na istom fakultetu radila kao profesorka kompozicije na Katedri za kompoziciju. Preminula je 29. septembra 2020. u Beogradu.
Njene kompozicije obuhvataju skoro sve žanrove umetničke muzike i odlikuje ih prepoznatljivi lični kompozitorkin stil. Muzika Isidore Žebeljan je internacionalno priznata i dobila je mnoge nagrade za različita kompozitorska ostvarenja. Žebeljan i Ljubica Marić su dve srpske kompozitorke koje su tokom XX i početkom XXI veka bile najistaknutije i reprezentovane u svetskim muzičkim okvirima.
Biografija Otac joj je bio pesnik Petar Žebeljan, a majka Bosiljka je bila profesor srpskog jezika i književnosti i dugogodišnji direktor XV beogradske gimnazije.
Isidora Žebeljan je privukla pažnju internacionalne javnosti svojom operom Zora D, koju je poručila Genesis Foundation iz Londona. Ova opera je premijerno izvedena u Amsterdamu 2003. godine, u režiji Dejvida Pauntnija i Nikole Rab. Ista produkcija je te godine otvorila pedesetu sezonu Bečke kamerne opere.
Nakon uspeha opere Zora D., Isidora Žebeljan neprekidno je dobijala porudžbine značajnih institucija i muzičkih festivala, kao što su Venecijanski bijenale (Konji Svetog Marka, iluminacija za orkestar, 2004), Festival u Bregencu (opera Maratonci, 2008; Zujte strune, za simfonijski orkestar, 2013), Dženezis Fondacija iz Londona (Pesma putnika u noći, za otvaranje izložbe Bila Vajole u Nacionalnoj galeriji u London, 2003 i Skomraška igra, za Academy of St Martin in the Fields, 2005), Univerzitet u Kentu (Polomka kvartet, 2009), Opera iz Gelzenkirhenu (opera Simon izabranik, 2009 i Nahod Simon, 2015), Holandski kamerni hor (Latum lalo, 2010), Accademia Musicale Chigiana Siena (opera Dve glave i devojka, 2012), City of London Festival (Kad je Bog stvarao Dubrovnik, 2013), Fondacija Berlinske filharmonije (Klin-čorba, 2014) itd. Komponovala je za izuzetne muzičke ansamble kao što su: Bečki simfoničari, The Academy of St. Martin in the Fields, Brodski kvartet, Oktet Berlinske filharmonije, Holandski kamerni hor i London Brass. Njene kompozicije se redovno izvode po čitavoj Evropi, Izraelu, Dalekom Istoku i u Americi, uključujući i festivale Venecijanski bijenale, Festival u Bregencu, RAI Festival Nuova Musica (Torino), Settembre musica (Milano-Torino), Settimana Musicale Senese (Sijena), Muzički festival Zapadnonemačkog Radija (WDR), ISCM-festivali (Geteborg, Vroclav), Galway Arts Festival (Irska), Ultima Festival (Oslo), City of London Festival, Swaledale Festival, Walled City Music Festival, Dulwich Music Festival (Velika Britanija), Eilat Festival (Jerusalim), Festival Nous Sons (Barselona), Festival L’ Est (Milano), Crossing Border Festival (Holandija), Kazalište Ulysses Brijuni, Muzički bijenale u Zagrebu (Hrvatska), Kotor Art (Crna Gora) i BEMUS. Muziku Isidore Žebeljan izvodili su, između ostalih, Simfonijski orkestar iz Geteborga, Simfonijski orkestar RAI Torino, Kraljevska filharmonija Galicije, Janačekova filharmonija, I Solisti Veneti, Beogradska filharmonija, Nova filharmonija Vestfalije, No Borders Orchestra, Lutoslavski kvartet, Nieuw Ensemble (Amsterdam), Zagros Ensemble (Helsinki), ansambl Sentieri selvaggi (Milano), dirigenti David Porselajn (Porcelijn), Pol Danijel (Paul Daniel), Klaudio Šimone (Claudio Scimone) Kristof Popen (Christoph Poppen), Pjer-Andre Valad (Pierre-André Valade), i solisti kao što su Štefan Dor (Stefan Dohr), solo hornista Berlinske filharmonije, klarinetisti Huan Enrik Ljuna (Joan Enric Lluna), Alesandro Karbonare (Alessandro Carbonare), violinista Danijel Roulend (Daniel Rowland) itd. Ekskluzivni izdavač njene muzike je Ricordi–Universal.
Diskografska kuća CPO iz Nemačke objavila je 2011. godine kompakt disk sa orkestarskom muzikom Isidore Žebeljan, u izvođenju Janačekove filharmonije iz Ostrave, Žebeljan orkestra iz Beograda i dirigenta Davida Porselajna (CPO 7776702), a 2015. godine kompakti disk sa kamernom muzikom za gudače, u izvođenju Brodski kvarteta, horniste Štefana Dora, klarinetiste Huana Enrika Ljune i drugih (CPO 777994-2). Diskografska kuća Oboe Classics iz Londona objavila je 2013. godine kompakt disk sa kamernom muzikom Isidore Žebeljan (11 kompozicija), u izvođenju nekoliko solista i Žebeljan orkestra (CC 2028). Kompakt diskove sa muzikom Isidore Žebeljan objavili su i Deutsche Grammophon (Konji Svetog Marka, u izvođenju No Borders Orchestra), zatim Chandos Records (Velika Britanija), Mascom records (‘Iluminacije’ i ‘Zora D’), SANU, Acousense (Nemačka) i druge diskografske kuće u Srbiji i inostranstvu.
Studirala je kompoziciju na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu u klasi Vlastimira Trajkovića (student Olivijea Mesijana). Od 2002. godine ona je bila profesor kompozicije na istom fakultetu. Za svoj kompozitorski rad osvojila je nekoliko značajnih nagrada u zemlji, uključujući i Mokranjčevu nagradu 2004. godine. Dobitnik je stipendije njujorške fondacije Civitella Ranieri za 2005. godinu. Godine 2006. izabrana je za člana Srpske akademije nauka i umetnosti (od 2012. redovni član), a 2012. za člana Svetske akademije umetnosti i nauka (WAAS). Berlinski časopis Der Freitag izabrao je Isidoru Žebeljan za jednu od deset najperspektivnijih javnih ličnosti na svetu za 2009. godinu. Godine 2014, kao prva javna ličnost sa Balkana, dobila je nagradu Parlamentarne skupštine mediteranskih zemalja, za dostignuća u oblasti kulture i umetnosti.
Jeana je od najistaknutijih srpskih savremenih kompozitora muzike za pozorište i film. Do sada je komponovala muziku za više od trideset pozorišnih predstava u svim značajnim kućama u Srbiji, Norveškoj, Hrvatskoj i Crnoj Gori. Za svoj rad na tom polju tri puta joj je dodeljena Sterijina nagrada. Takođe je četiri puta dobila nagradu Yustat bijenala pozorišnog dizajna za najbolju pozorišnu muziku. Radila je na nekoliko filmskih partitura, uključujući i orkestraciju muzike Gorana Bregovića za filmove Dom za vešanje, Arizona Dream, Podzemlje (u režiji Emira Kusturice), Kraljica Margo (režija P. Šero) i The Serpent’s Kiss (režija P. Ruselo). Autor je muzike za film Miloša Radivojevića Kako su me ukrali Nemci, za koju je 2011. godine dobila nagradu za najbolju originalnu muziku na Filmskom festivalu u Sopotu, kao i nagradu srpskog FIPRESCI-ja, 2012. godine.
Aktivno je nastupala kao pijanista i dirigent, izvodeći svoju muziku, ali i muziku drugih, naročito srpskih kompozitora (Ljubice Marić, Aleksandra Obradovića, Vuka Kulenovića). Dirigovala je premijere kompozicija Dušana Radića i Vasilija Mokranjca. Posebno su značajni njeni dirigentski koncerti u Londonu (orkestar Academy of St Martin in the Fields) i Amsterdamu (u Velikoj sali Muziekgebouw aan ‘t IJ). Kao pijanista je nastupala i snimala sa Brodski kvartetom. Osnivač je Žebeljan orkestra, koji izvodi prevashodno muziku srpskih kompozitora, i koji je premijerno izveo dve opere Isidore Žebeljan – Maratonci i Dve glave i devojka –, a snimao je za diskografske kuće CPO iz Nemačke i Oboe Classics iz Velike Britanije.
Sarađivala je sa umetnicima svetske reputacije (operski režiser Dejvid Pauntni (), violinista i dirigent Kristof Popen (), dirigent Loren Vajankur () i video-art umetnik Bil Viola ()).
Suprug joj je bio Borislav Čičovački, a iz prvog braka ima sina Petra.ISIDORA OTIŠLA U ĆUTANjE: Odlazak jedne od od najistaknutijih srpskih kompozitorki, njena muzika bila je simbol lepote života („Večernje novosti”, 29. septembar 2020)
Preminula je 29. septembra 2020. nakon duge bolesti. Sahranjena je 3. oktobra 2020. u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.
Skup „Sećanje na Isidoru Žebeljan” održan je 21. decembra 2021. u SANU.
U Perlezu joj je oktobra 2023. podignuto spomen-obeležje.
Muzika
Kompozicije 2003 - 2017 SALMO 78 (PSALM 78), za mešoviti hor, 2017. TRI ČUDNE LJUBAVI, koncert za violinu i kamerni orkestar, 2017. FRULA I FLAMINGOSI, koncert za klarinet i orkestar,2016/17. U KRČMI, skomraška igra za obou, harmoniku, kontrabas i udaraljke, 2005/16. DOPLER, šumska pesma za trsku (list), obou, tubu, klavir, kontrabas i elektroniku, 2016. KLIN-ČORBA, nadrealistička bajka za oktet (klarinet, horna, fagot, gudački kvartet i kontrabas), 2013/15. NAHOD SIMON, opera sa prologom i tri čina (10 scena), 2013/15. LEDA, svita za engleski rog (ili saksofon), violinu, klavir (ili harmoniku), kontrabas i udaraljke, iz muzike za istoimenu pozorišnu predstavu Miroslava Krleže, 2001/15. SARABANDA, za klarinet, violinu i klavir, 2001/14. SUZE SU O. K, diptih za sopran, engleski rog, violinu, harmoniku (ili klavir) i kontrabas, iz muzike za istoimenu pozorišnu predstavu Mirjane Bobić Mojsilović, 1999/2014. FELISIJA, ljubavna pesma za flautu i harfu (ili klavir), 2002/14. ZUJTE STRUNE, pesma i igra za violinu i klavir (sa Čarobnom frulom u pozadini), 2014. SARABANDA, za flautu, violončelo i klavir, 2001/14. ČUDO U ŠARGANU, pesma za solo harmoniku, 2002/13. SARABANDA, za klavirski trio, 2001/13. ZUJTE STRUNE, metamorfoza na teme iz Mocartove opere ‘Čarobna frula’, za simfonijski orkestar, 2013. NOVE LADINE PESME BEZ REČI, svita za obou, engleski rog, obou d’amore (ad libitum) i harmoniku, 2006/13. NOVE LADINE PESME, za sopran i harmoniku, 2006/13. DVE PESME NEVJESTE OD VETRA, za engleski rog, (ženski glas ad libitum), harmoniku i kontrabas, 2003/13. NOVE LADINE PESME BEZ REČI, svita za obou, engleski rog, obou d’amore (ad libitum) i gudački orkestar, 2006/13. MIŠOLOVKA, diptih za engleski rog, violinu i klavir, iz muzike za istoimenu pozorišnu predstavu po Agati Kristi, 1995/2013. SIMON I ANA, himna, psalm i režuizans za engleski rog i klavir, 2012/13. IGRA DRVENIH ŠTAPOVA, za engleski rog i gudački orkestar, 2008/13. SARABANDA, za gudački orkestar, 2001/13. (aranžman Draško Adžić) KAD JE BOG STVARAO DUBROVNIK, solo pesma za mecosopran i gudački kvartet, 2012. DVE GLAVE I DEVOJKA, opera u jednom činu, 2012. SIMON I ANA, himna, psalm i režuizans za violončelo i klavir, 2012. SARABANDA, za violu, violončelo i harfu, 2001/12. (aranžman Saša Mirković) NOVE LADINE PESME, za sopran i gudački kvartet, 2006/11. BURA, svita iz muzike za istoimenu pozorišnu predstavu po Šekspiru, za sopran, flautu (ad libitum), obou (ad libitum), klarinet, violinu, violončelo, kontrabas, klavir i udaraljke, 2001/11. JEGOROV PUT, svita iz muzike za istoimenu pozorišnu predstavu, za flautu, klarinet, violinu, violu, kontrabas i klavir, 2000/11. LEONS I LENA, svita iz muzike za istoimenu pozorišnu predstavu Georga Bihnera, za sopran, flautu, obou, violu, klavir i udaraljke, 1998/2011. PROKLETA AVLIJA, diptih iz muzike za istoimenu pozorišnu predstavu po romanu Ive Andrića, za sopran, klarinet, violinu, klavir, kontrabas i recitatora (ad libitum), 1999/2011. EJ, DUŠO, pesma za violinu, sopran (ad libitum) i klavir, 2011. ISCELI, ISUSE, RANE MOJE, molitva za ženski glas i klavir, 2010. SIMON IZABRANIK, opera u jednom činu, 2009. POLOMKA KVARTET, za gudački kvartet, 2009/11. LATUM LALO, za mešoviti hor (12 glasova), 2008. IGRA DRVENIH ŠTAPOVA, za hornu i gudački orkestar (ili gudački kvintet), 2008 (2011) MARATONCI, opera u jednom činu (14 slika), 2007/8. SARABANDA, za alt-flautu, violu i harfu, 2001/7. DARK VELVET, in memory of Gustav Mahler, za klavir, 2006. NOVE LADINE PESME, za sopran i gudački orkestar, 2006. ČUDO U ŠARGANU, za obou i klavir (ili harmoniku), 2002/5 (2012) SARABANDA, za klavir, 2001/5. DUH IZ TIKVE, bajalica za kvintet limenih duvača, 2005. ARIJA STARE VIDE, iz opere Zora D, za mecosopran i harfu, 2003/5. SKOMRAŠKA IGRA, za kamerni orkestar, 2005. KONJI SVETOG MARKA, iluminacija za simfonijski orkestar, 2004. ČUDO U ŠARGANU, pesma za obou i violinu (ili violu), 2003. PESMA PUTNIKA U NOĆI, za klarinet i gudački kvartet, 2003.