thumb|Kristifor Kolumbo se iskrcava na ostrvu Hispaniola 1492. godine
Zapisana istorija Haitija započela je 5. decembra 1492. godine kada se evropski navigator Kristifor Kolumbo iskrcao na ovom velikom ostrvu u regionu zapadnog Atlantskog okeana koji je kasnije postao poznat kao Karibi. Ostrvo je bilo naseljeno Tainskim i Aravakanskim domorocima, koji su različito nazivali svoje ostrvo Ajiti, Bohio ili Kiskeja (-{Quisqueya}-). Kolumbo je odmah prisvojio ostrvo za špansku krunu, nazivajući ga -{La Isla Española}- („Špansko ostrvo”), kasnije latinizirano u Hispaniola. Francuski uticaj počeo je 1625. godine, a francuska kontrola onoga što se zvalo San Domingo, današnji Haiti, započela je 1660. Od 1697. godine zapadni deo ostrva bio je francuski, a istočni španski. Haiti su postali jedna od najbogatijih kolonija Francuske, proizvodeći ogromne količine šećera i kafe i zaviseći je od brutalnog robovskog sistema za potrebnu radnu snagu. Inspirisani porukom Francuske revolucije, haitijski robovi su podigli ustanak 1791. godine, a posle decenija borbe nezavisna republika Haiti zvanično je proglašena 1804. godine.
Prešpanska istorija
Uzastopni talasi aravačkih migranata, krećući se severno od delte Orinoko u Južnoj Americi, nastanili su karipska ostrva. Oko 600. godine na ostrvo je dospeo Taino narod, koji su jedna od aravačkih kultura. Njihov dolazak je doveo do raseljavanja prethodnih stanovnika. Oni su bili organizovani u kasikazge (plemena), svako od kojih je vodio kasika (poglavica).
Španska istorija (1492–1625)
Kristifor Kolumbo je osnovao naselje La Navidad, u blizini modernog grada Kap-Haitien. Ono je bilo sagrađeno od drvenih olupina njegovog broda, Santa Marija, tokom prvog putovanja u decembru 1492. Kada se 1493. vratio na drugom putovanju, našao je naselje uništeno, sa svih 39 doseljenika ubijenih. Kolumbo je nastavio prema istoku i osnovao novo naselje u La Isabeli na teritoriji današnje Dominikanske Republike 1493. godine. Glavni grad kolonije je preseljen u Santo Domingo 1496. godine, na jugozapadnu obalu ostrva, takođe na teritoriji današnja Dominikanske Republike. Španci su se vratili u zapadnu Hispaniolu 1502, osnovajući naselje Jaguana, u blizini modernog Leogana. Drugo naselje osnovano je na severnoj obali 1504. godine pod nazivom Puerto Real u blizini današnjeg Fort-Liberte - koje je 1578. godine premešteno u obližnji lokalitet i preimenovano u Bajaja.
Nakon dolaska Evropljana, starosedilačko stanovništvo La Hispaniole pretrpelo je velika izumiranja, u verovatno najgorem slučaju depopulacije u Amerikama. Opšteprihvaćena hipoteza delom pripisuje visoku smrtnost ove kolonije evropskim bolestima na koje domoroci nisu imali imunitet. Populacija Tainoa je opala za do 95% u veku nakon dolaska Španaca,S, Rosenbaum S. Alan. Is the Holocaust Unique?: Perspectives on Comparative Genocide. Boulder, CO: . sa populacije pre kontakta od 8.000.000 na nekoliko desetina hiljada. Mnogi autori opisali su tretman Taina u Hispanioli pod Španskim carstvom kao genocid.Multiple sources:
. . .
Jones, Adam. 2006. Genocide: a comprehensive introduction. London: Routledge. . Mali broj Tainoa uspeo je da preživi i postavi sela na drugim mestima. Špansko interesovanje za Hispaniolu počelo je da jenjava 1520-ih, pošto su u Meksiku i Južnoj Americi pronađena unosnija nalazišta zlata i srebra. Nakon toga, populacija španske Hispaniole sporo je rasla.
Naselje Jaguana tri puta je spaljivano do temelja u svom više od jednog veka dugom postojanju kao špansko naselje. Prvo su to učinili francuski gusari 1543. godine, zatim ga je 27. maja 1592. godine spalila Engleska mornarička eskadrila od četiri broda predvođena Kristoferom Njuportom na njegovom admiralskom brodu Zlatni Zmaj, pri čemu su uništili svih 150 kuća u naselju, a na kraju su naselje spalili sami Španci 1605. godine.
Godine 1595, Španci, frustrirani dvadesetogodišnjom pobunom njihovih holandskih podanika, zatvorili su svoje domaće luke za pobunjeničke transporte iz Holandije, odsekavši ih od kritičnih zaliha soli neophodnih za njihovu industriju haringi. Holanđani su odgovorili nabavkom novih zaliha soli iz Španske Amerike, gde su kolonisti bili više nego radi da trguju. Tako se veliki broj holandskih trgovaca/gusara pridružio svojoj engleskoj i francuskoj braći u trgovini na dalekim obalama Hispaniole. Godine 1605. Španija je bila ogorčena što španska naselja na severnoj i zapadnoj obali ostrva učestvuju u ilegalnoj trgovini velikih razmera sa Holanđanima, koji su se u to vreme borili za nezavisnost protiv Španije u Evropi i Englezima, od nedavno neprijateljskoj državi, i stoga je odlučeno da se prisilno presele španski naseljenici bliže gradu Santo Domingo.. 1990. Ova akcija, poznata kao -{Devastaciones de Osorio}-, pokazala se katastrofalnom; više od polovine preseljenih kolonista umrlo je od gladi ili bolesti, preko 100.000 goveda je napušteno, a mnogi robovi su pobegli. Španske trupe su brutalno razorile pet od postojećih trinaest naselja na ostrvu, uključujući ta dva naselja na teritoriji današnjeg Haitija, La Jaguana i Bajaja. Mnogi stanovnici su pružili otpor, pobjegli u džunglu ili pobegli pod zaštitu prolazećih holandskih brodova.. Jan Lundius & Mats Lundah. Routledge
Reference
Literatura
. Axel Springer SL
. . .
William and Mary Quarterly .
Joseph, Celucien L. Race, Religion, and The Haitian Revolution: Essays on Faith, Freedom, and Decolonization (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012) Joseph, Celucien L. From Toussaint to Price-Mars: Rhetoric, Race, and Religion in Haitian Thought (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2013) .
Jeffers, Jen (2016)
. Columbia, S.C.: . 1972
Spoljašnje veze
-{Bob Corbett's 1995 on-line course on Haitian history}- -{The Louverture Project – a Haitian History Wiki}- -{Haiti: Enhanced Initiative for Heavily Indebted Poor Countries—Completion Point Document}- -{Summary of Haiti's debt history at The Root}-