Niemcy, Rosja i kwestia polska – praca autorstwa Romana Dmowskiego, w której autor, zakładając nieuniknioność konfliktu niemiecko-polskiego, postulował oparcie się na sojuszu rosyjsko-francuskim, gdzie sukces Rosji miał urzeczywistnić zjednoczenie wszystkich ziem polskichG. Mink, Polska w sercu Europy od roku 1914 do czasów najnowszych. Historia polityczna i konflikty pamięci, tłum. M. Kozłowska, Kraków 2017, s. 39.S. Kieniewicz, Historia Polski 1795-1918, wyd. 10, Warszawa 1997, s. 444..
Okoliczności powstania W 1907 Dmowski nawiązał kontakty z brytyjskim dyplomatą w Rosji Bernardem Paresem. Kontakty z Anglikami utrzymywał w czasie swej podróży na zachód Europy latem 1907W. Bułhak, Dmowski – Rosja a kwestia polska. U źródeł orientacji rosyjskiej obozu narodowego 1886-1908, Warszawa 2000, s. 172-173.. Po rozwiązaniu II Dumy 3 czerwca 1907, Dmowski wyjechał do Rapperswilu na posiedzenie Komisji Nadzorczej Skarbu Narodowego (sierpień), a następnie udał się do Glion nad Jeziorem Genewskim, gdzie do połowy września pisał swoje geopolityczne opracowanieK. Kawalec, Roman Dmowski, Wrocław 2002, s. 110-112.W opinii Mariana Kiniorskiego, który towarzyszył w tym czasie Dmowskiemu, ostateczna wersja książki została sfinalizowana we Lwowie w 1908, M. Kułakowski, Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień, Dębogóra 2014, s. 370..
Charakterystyka Książka była pisana z myślą o czytelniku zagranicznymK. Kawalec, Roman Dmowski, Wrocław 2002, s. 112.. Dmowski skupił się na trzech zasadniczych zagadnieniach: przedstawieniu sprawy polskiej, ukazaniu sytuacji międzynarodowej i na problematyce rosyjskiej. Jako najważniejszy ośrodek polskości uznał Królestwo Polskie. Jednocześnie wprost sformułował myśl, ze głównym wrogiem polskości są Niemcy i w ten sposób zerwał z tradycją polskiej myśli politycznej, upatrującej nieprzyjaciela w RosjiW. Bułhak, Dmowski – Rosja a kwestia polska. U źródeł orientacji rosyjskiej obozu narodowego 1886-1908, Warszawa 2000, s. 176-177.J. Kalembkiewicz, Poglądy Romana Dmowskiego na rolę Niemiec w rozwiązaniu kwestii polskiej po 1907 roku, „Polityka i Społeczeństwo”, 2, 2005, s. 187.. Dmowski twierdził, że zjednoczone Niemcy są potęgą zdolną do ekspansji na arenie międzynarodowej i podporządkowały sobie w tym celu Austro-Węgry i Turcję. Krajem zdolnym powstrzymać Cesarstwo Niemieckie była według niego Anglia, mająca wsparcie Francji i Japonii. W części trzeciej swej pracy zwracał się do Rosjan z komunikatem, że w zbliżającym się konflikcie Polacy mogą stanąć po ich stronie. Wykazywał, że polityka Petersburga wobec polskości stoi w sprzeczności z jego interesami geopolitycznymi i jest wyrazem uległości wobec Berlina i germanofilówW. Bułhak, Dmowski – Rosja a kwestia polska. U źródeł orientacji rosyjskiej obozu narodowego 1886-1908, Warszawa 2000, s. 177-178..
Kolejne wydania Praca, oprócz języka polskiego, została od razu wydana po francusku i rosyjsku, a potem w innych językach (nawet po fińsku i obszerne fragmenty po czesku)W. Bułhak, Dmowski – Rosja a kwestia polska. U źródeł orientacji rosyjskiej obozu narodowego 1886-1908, Warszawa 2000, s. 176.. Dmowski nie pozwolił na tłumaczenie niemieckieE. Maj, Komunikowanie polityczne narodowej demokracji 1918-1939, Lublin 2010, s. 398.. W wydaniu francuskim przedmowę napisał Anatole Leroy-Beaulieu, dyrektor Szkoły Nauk Politycznych w ParyżuK. Kawalec, Roman Dmowski, Wrocław 2002, s. 113..
Gubrynowicz i Syn; Gebethner i Wolff, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów-Warszawa 1914 Pisma, t. 2, Antoni Gmachowski i S-ka, Częstochowa 1938 Instytut Romana Dmowskiego, Nowy Jork 1988 (przedmowa: Wojciech Wasiutyński) Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1991 (przedmowa: Tomasz Wituch) Nortom, Wrocław 2000 Antyk Marcin Dybowski, Komorów 2010 Antyk Marcin Dybowski, Komorów 2011 Wyd. 7 popr. i uzup. na podst. wyd. z 1938, Nortom, Wrocław 2013 Capital, Warszawa 2016 Wersja dźwiękowa: Fundacja More Maiorum, Warszawa 2015 (lektor: Maciej Gąsiorek) Wydanie francuskie: Librairie Armand Colin, Paris 1909 (tłum. Wacław Gasztowtt) Wydanie współczesne rosyjskie: Germaniâ, Rossiâ i Polʹskij vopros, Izdatelʹstvo "Aletejâ", Sankt-Petersburg 2017.
Przypisy
Bibliografia K. Kawalec, Roman Dmowski, wyd. 2 uzup. i poszerz., Poznań 2016, s. 18 i n.
Linki zewnętrzne Niemcy, Rosja i kwestia polska (wyd. 1908) w bibliotece Polona
Wydanie z 1914
Kategoria:Polskie utwory literackie Kategoria:Utwory literackie z 1908 Kategoria:Roman Dmowski