Onomatopeja (gr. onomatopoiía – „tworzenie nazw”), wyraz dźwiękonaśladowczy – figura retoryczna, używana w poezji jako środek stylistyczny polegający na takim dobieraniu wyrazów (istniejących w mowie lub neologizmów albo glosolalii), aby naśladowały one swym brzmieniem opisywane zjawisko lub dźwięki wydawane przez opisywany przedmiotAleksandra Okopień-Sławińska, Onomatopeja [w:] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002..
Dobrym przykładem jest Lokomotywa Juliana Tuwima: (…) Buch – jak gorąco! Uch – jak gorąco! (…)
Onomatopei nie zabrakło w Panu Tadeuszu Adama MickiewiczaWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 173.:
Już trzykroć wrzasnął derkacz, pierwszy skrzypak łąki, Już mu z dala wtórują z bagien basem bąki, Już bekasy do góry porwawszy się wiją I bekając raz po raz jak w bębenki biją.
Onomatopeja to wyraz naśladujący dźwięki i odgłosy naturalne, w tym dźwięki wydawane przez zwierzęta. W języku polskim (i nie tylko) onomatopeja jest rdzeniem wielu wyrazów, również czasowników i rzeczowników (np. buczeć, buczenie, szumieć, szum).
Przykład Szczekania psa w różnych językach: afrykanerski → blaf-blaf; woef-woef; keff-keff (małe psy) albański → ham-ham angielski → woof-woof; ruff-ruff; arf-arf; bow-wow; yap-yap (małe psy); yip-yip (bardzo małe psy) arabski → hau-hau; how-how ormiański → haf-haf balijski → kong-kong baskijski → au-au (wszystkie psy); txau-txau (małe psy); zaunk-zaunk (duże psy); jau-jau (stare psy) bengalski → gheu-gheu; bhao-bhao birmański → woke-woke bułgarski → бау-бау; джаф-джаф chiński-kantoński → wo-wo; wow-wow; wong-wong chiński-mandaryński → wang-wang chorwacki → vau-vau czeski → haff-haff duński → vov-vov; vuf-vuf holenderski → blaf-blaf; woef-woef; waf-waf (małe psy); kef-kef (bardzo małe psy) esperanto → boj-boj estoński → auh-auh; auch-auch fiński → hau-hau; vuh-vuh; rauf-rauf francuski → wouaff-wouaff; ouah-ouah; whou-whou; vaf-vaf; jappe-jappe (małe psy) grecki → ghav-ghav hebrajski → hav-hav; haw-haw-how-how hindi → bow-bow hiszpański → guau-guau; gua-gua; jau-jau indonezyjski → guk-guk; gonggong irlandzki → amh-amh islandzki → voff-voff japoński → wan-wan kataloński → bau-bau; bub-bub koreański → mung-mung; wang-wang kurdyjski → hau-hau akc.libański → haw-haw litewski → au-au łotewski → vau-vau macedoński → av-av malajski → gonggong; kung-kung marathi → bhu-bhu; bho-bho niemiecki → wuff-wuff; vow-vow norweski → voff-voff; boff-boff; vov-vov perski → vogh-vogh; cut-cut; bad-bad polski → hau-hau portugalski → au-au rumuński → ham-ham; hau-hau rosyjski → гав-гав; тяв-тяв (małe psy) serbski → av-av słowacki → haf-haf; hau-hau słoweński → hov-hov syngaleski → buh-buh szwedzki → voff-voff; vov-vov tagalski → ow-ow; baw-baw tamilski → wal-wal, bow-bow, lol-lol tajski → hong-hong turecki → hev-hev; hav-hav ukraiński → гав-гав; дзяв, дзяв walijski → wff-wff węgierski → vow-vow wietnamski → gau-gau; wau-wau; ang-ang włoski → bau-bau; arf-arf.
Onomatopeje a przekład Przedmiotem badań naukowych jest też problem tłumaczenia na język niemiecki onomatopei występujących w polskiej poezji. Kilka przykładów na ekwiwalenty niemieckie (tłumacz: Karl Dedecius):
I limb szumy powiewne, i w smrekowym szept borze (Kazimierz Przerwa-Tetmajer) – niem. wehendes Zirbelgeräusch, Flüstern in Föhrenhainen Zaszumiał i odszumiał (Konstanty Ildefons Gałczyński) – niem. rauschte und verrauschte Ze skrzydeł trzepotu (Anna Kamieńska) – niem. Geflatter der Flügel Gwiżdże pierwsza gwiazda (Adam Zagajewski) – niem. pfeift der erste Stern
Zobacz też aluzja brzmieniowa aliteracja
Przypisy
Kategoria:Środki stylistyczne Kategoria:Stylistyka Kategoria:Tłumaczenie Kategoria:Poezja