Kostka Rubika ( – „magiczna kostka”) – zabawka logiczna wynaleziona przez Ernő Rubika w 1974 roku, a w 1976 roku skonstruowana i opatentowana w Japonii przez inżyniera Terutoshiego Ishige. Wynalazca kostki Ernő Rubik ułożył ją jako pierwszy, co zajęło mu miesiąc.

Zasady i mechanika układanki thumb|200px|Kostka Rubika thumb|200px|Budowa kostki Rubika Zabawa kostką polega na takim ułożeniu kwadratów, aby na każdej ścianie wszystkie posiadały jeden kolor. Składa się ona z 26 sześcianów i przegubu umieszczonego w środku. Przegub ten umożliwia każdej z zewnętrznych warstw kostki obrót wokół osi prostopadłej do danej warstwy i przechodzącej przez środek kostki.

Liczba kombinacji różnych ułożeń kostki 3×3×3 wynosi ponad trylionówKonrad Graczyk: www.rubikscube-solution.pl, tj. 8! ⋅ 37 ⋅ 12! ⋅ 25Liczba możliwych permutacji krawędzi (12! / 26) skraca się z liczbą możliwych orientacji krawędzi (211), co daje: 12! ⋅ 25. = 1 351 625 102 327 808 000 (ponad 1,35 tryliona)

Najpopularniejsze techniki układania Kostki Rubika: LBL (metoda dla początkujących), Corners First (nie jest najefektywniejszą metodą), metoda Fridrich (CFOP), metoda Rouxa, metoda Petrusa, metoda Columns First (zoptymalizowana może być wykorzystywana do osiągania czasów porównywalnych do popularniejszych metod np. Petrus)

Polskie systemy: metoda ZB (Zborowski-Bruchem)https://web.archive.org/web/20050406062104/http://www.zborowski.republika.pl/ metoda zb.

Optymalne rozwiązanie Od początku rozpowszechnienia kostki Rubika zastanawiano się, jaka jest minimalna liczba ruchów potrzebna do rozwiązania każdego ułożenia. Już w 1995 wiedziano, że optymalna liczba zawiera się w przedziale 20-29, czyli istnieje pomieszana kostka, którą da się ułożyć tylko w 20 lub więcej ruchach oraz każdą kostkę da się rozwiązać w 29 ruchach lub mniej. W 2010 zespół matematyków za pomocą serwerów Google udowodnił, że ‘boską’ liczbą dla kostki Rubika jest 20. Oznacza to, że każde ułożenie można rozwiązać maksymalnie w 20 ruchach (choć zazwyczaj wystarczy 15-19 ruchów).

Największa kostka Rubika Największą kostką Rubika jest stworzona przez Prestona Aldena w 2024 kostka 49×49×49.

Rodzaje kostek thumb|200px|Rodzaje kostek (zgodnie ze wskazówkami zegara od pierwszej w górnym rzędzie): V-Cube 7, Professor’s Cube, V-Cube 6, Pocket Cube, oryginalna kostka Rubika, Rubik’s Revenge thumb|200px|Układanka pięciowymiarowa thumb|200px|Obecny standard kolorów thumb|200px|Kostka 11×11×11 Kostki sześcienne:

Kostki dwunastościenne: Kilominx – najmniejsza z dwunastościanów Megaminx Starminx Gigaminx Teraminx Petaminx – największa z powszechnie dostępnych dwunastościanów, składa się z 218 elementów, a całkowita liczba kombinacji ułożeń to około 1,95×10160, czyli 19,5 sekswicyliardów Kostki ośmiościenne: Diamond Octahedron Rubik’s UFO Kostki czworościenne: Pyraminx – łamigłówka w kształcie czworościanu Tetraminx – kostka w kształcie czworościanu bez wierzchołków Kostki o innych kształtach:

Oficjalne rekordy World Cube Association

Stan na 13 lutego 2026 (pojedyncze ułożenia 3x3x3 na 23 kwietnia)

Kostka Rubika 3×3×3 thumb|Ville Seppänen układa kostkę z zawiązanymi oczami w 49,83 sekund (2010)

Świat MjCzasImię i nazwiskoZawody12,76 s Teodor Zajder GLS Big Cubes 202623,05 s Xuanyi Geng Shenyang Spring 202533,06 s Yiheng Wang Singapore Mofunland Cruise 202543,13 s Max Park Pride in Long Beach 202353,24 s Qixian Cao Hangzhou Winter 202553,24 s Ruihang Xu WCA Asian Championship 202473,34 s Ryan PilatDFW Cubing Summer 202583,39 s Zhaokun Li Beijing Winter 202693,44 s Luke GarrettFlag City Summer 2023103,46 s Aaron HuynhKCKC 5 Fast and Furious 2024103,46 s Yufang DuBeijing University 2025

Pierwszy zanotowany wynik układania kostki Rubika 3×3×3 z 1980 roku wynosi 54 sekundy. W 1982 roku zorganizowano pierwsze mistrzostwa, gdzie poprawny układ pól ułożono w 22,95 sekundy. Pierwsze ułożenie Kostki Rubika w czasie poniżej 10 sekund w historii miało miejsce 5 maja 2007 roku na Spanish Open, a dokonał tego Francuz Thibaut Jacquinot (9,86 s.).

Polska

Mj.ŚwiatCzasImię i nazwiskoZawody w domu1 1 2,76 s Teodor Zajder GLS Big Cubes 20262 13 3,56 s Tymon Kolasiński Guszyca Open 20263 22 3,87 s Olaf Kuźmiński GLS Big Cubes Gdańsk 20264 30 3,96 s Radosław Marcinek Dragon Cubing II 20245 50 4,15 s Oliwier Szubert Cube Factory League Rogów 2025

Rekordy ułożenia Kostki 3×3×3 w innych sytuacjach Jedną ręką: Sean Patrick Villanueva – 6,05 sRekordy World Cube Association Stopami: Mohammed Aiman Koli – 15,56 s Z zawiązanymi oczami: Tommy Cherry – 12,00 s Najmniejszą liczbą ruchów: Sebastiano Tronto – 16 ruchów

Kostka 4×4×4 MjCzasImię i nazwiskoZawody115,18 s Tymon KolasińskiSpanish Championship 20252 15,71 s Max Park CMT Evergreen 20243 16,52 s Leo Borromeo Makati Speedcubing Open IV 20254 16,64 s Sebastian Weyer Franconia Christmas 20255 16,84 s Ray Bai Texas Championship 2025

Kostka 5×5×5 MjCzasImię i nazwiskoZawody1 30,45 s Tymon Kolasiński WCA Asian Championship 2024231,54 s Max ParkNevada Championship 20253 31,61 s Kai-Wen Wang Taiwan Championship 20254 31,62 s Ziyu Wu Beijing Winter 2026532,98 s Timofei Tarasenko Central Asian Tour Astana 2025

Kostka 6×6×6 MjCzasImię i nazwiskoZawody1 0:57,69 s Max Park Burbank Big Cubes 20252 1:00,40 s Seung Hyuk Nahm Seoul Winter 20263 1:00,80 s Tymon Kolasiński Seoul Winter 20264 1:03,30 s Ziyu Wu Guangzhou Big Cubes 20255 1:03,43 s Henry Lichner WCA World Championship 2025

Kostka 7×7×7 MjCzasImię i nazwiskoZawody1 1:33,48 s Max Park Nub Open Trabuco Hills Fall 20252 1:34,11 s Ziyu Wu Guangzhou Big Cubes 20253 1:34,39 s Lim Hung Singapore Warm Up January 20264 1:36,79 s DongSoo Park Please Big Cubes Korea 20255 1:36,84 s Tymon Kolasiński Hvidovre NxN 2025

Kostka 2×2×2 MjCzasImię i nazwiskoZawody10,39 sZiyu YeHefei Open 202520,41 sJiazhou LiBeijing Winter 20262 0,41 s Sky Guo Hefei Open 202540,43 sTeodor ZajderWarsaw Cube Masters 202350,44 sVako MarchilashviliTbilisi April Open 2024

Rekordy maszyn Notowane są również rekordowe osiągnięcia maszyn w układaniu kostek Rubika. Robot skonstruowany przez niemieckiego inżyniera Alberta Beera ustanowił rekord w układaniu kostki 3×3×3 wynikiem 0,637 sekundy, kostkę 4×4×4 maszyna sterowana przez smartfon Huawei Ascend P6 ułożyła w 1 minutę i 18,68 sekundy. Kostkę 9×9×9 przy sterowaniu Samsungiem Galaxy S3 maszyna ułożyła w 34 minuty i 25,89 sekundy. 3 marca 2017 r. na Youtube został umieszczony filmik przedstawiający robota układającego kostkę 3×3×3 w czasie 0,637 sekundy.

Znak towarowy Od 2021 roku SPIN MASTER TOYS UK LIMITED administruje i kontroluje wszelkie międzynarodowe prawa własności intelektualnej związane z Kostką Rubika, w związku z ich sprzedażą przez Rubik’s Brand Limited. W trybie międzynarodowej rejestracji chronione są dwa przestrzenne znaki towarowe przedstawiające Kostkę RubikaInformacje dotyczące znaków towarowych nr IR.715571 i IR.1045962 zarejestrowanych w WIPO https://www3.wipo.int/madrid/monitor/en/. [dostęp 2023-02-09]. (ang.).. Na terenie Unii Europejskiej zarejestrowane jest 26 wspólnotowych znaków towarowych związanych z Kostką Rubika, w tym m.in. słowne znaki towarowe RUBIK oraz RUBIK’S, a także szereg znaków towarowych przestrzennychhttps://euipo.europa.eu/eSearch/#details/owners/1172760; https://euipo.europa.eu/eSearch/#details/owners/1277445; EUIPO – European Union Intellectual Property Office. [dostęp 2023-02-09]. (ang.).. 25 listopada 2014 r. luksemburski Sąd nie zgodził się na unieważnienie przestrzennego wspólnotowego znaku towarowego nr 000162784Wyrok Sądu z 25 listopada 2014 r. w sprawie T- 450/09 Simba Toys GmbH & Co. KG przeciwko OHIM. InfoCuria – Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. [dostęp 2014-12-03]. (pol.)..

Przed rokiem 2021 prawa własności intelektualnej związane z Kostką Rubika kontrolował Rubik’s Brand Ltd. Niektóre znaki towarowe były też zarejestrowane przez Seven Towns Ltd w imieniu Rubik’s Brand Ltd.

10 listopada 2016 r. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-30/15 P, w którym uchyla wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 25 listopada 2014 r. i unieważnił ochronę tego znaku. W Polsce w okresie 1983–1993 prawa do znaku słownego „kostka Rubika” należały do Konsumex Külkereskedelmi Vallalat z Budapesztu, ale po 10 latach od zarejestrowania nie zostały przedłużone i wygasłyhttps://ewyszukiwarka.pue.uprp.gov.pl/search/pwp-details/Z.081096.

Zobacz też

Speedcubing

Przypisy

Linki zewnętrzne