Bazylika św. Jerzego lub bazylika i kolegialny kościół parafialny św. Jerzego (, lub Basilica and Collegiate Parish Church of Saint George), znany po prostu również jako San Ġorġ po maltańsku – historyczny kościół barokowy stojący w centrum Victorii, antycznej „Ħaġar” – stolicy Gozo, drugiej co do wielkości wyspy archipelagu maltańskiego; otoczony jest przez labirynt wąskich uliczek i alejek. Dzisiejsza bazylika zbudowana została w latach 1672–1678.
Historia Początki Parafia ma początek w czasach bizantyńskich, w IV wieku, kiedy cesarzem był Teodozjusz I. Budynek pierwszego kościoła był pierwotnie główną rzymską świątynią Gozo, przekształconą przez greckich misjonarzy w chrześcijański kościół pod wezwaniem św. Jerzego. Rzymska świątynia stała dokładnie w miejscu dzisiejszego kościoła. Kościół jest również udokumentowany w źródłach rękopiśmiennych z około roku 1250, kiedy zanotowano jego funkcjonowanie jako kościoła parafialnego. Był również wymieniony jako jedna z parafii na Gozo, gdzie można uzyskać odpusty na mocy bulli papieża Mikołaj V na Rok Święty 1450. Należy zwrócić uwagę na fakt, że aż do roku 1575 liturgia w kościele parafialnym św. Jerzego odprawiana była w rycie gallikańskim. Był to ostatni kościół celebrujący ten typ liturgii na wyspie przed przejściem na liturgię w wersji trydenckiej. W czasach średniowiecznych kościół był kilkakrotnie przebudowywany, głównie z powodu wzrostu populacji na wyspie. W roku 1511 scriptura apostolica ogłosiła, że kościół św. Jerzego jest kościołem parafialnym Gozo, obejmującym całą populację Gozo. W roku 1551, podczas najazdu na Gozo, większość mieszkańców wyspy, wraz z proboszczem Lorenzo De Apapisem (1501-1586), została wzięta do niewoli i wywieziona do Konstantynopola przez Turków osmańskich. Ksiądz De Apapis zdołał wykupić się z niewoli po kilku latach, powrócił na Gozo i odbudował kościół św. Jerzego, który był mocno uszkodzony. Budowla była ponownie odbudowywana w latach 1583 oraz 1598. thumb|left|Wnętrze St George’s w latach 30. XX wieku
Odbudowa kościoła Kościół aktualnie istniejący został zamówiony przez wielkiego mistrza Zakonu św. Jana Alofa de Wignacourt w roku 1603, kiedy ten zlecił Vittorio Cassarowi wyburzenie budynków, które mogłyby posłużyć do osłaniania ataku wroga na Cittadellę, a także do odbudowy kościoła parafialnego św. Jerzego. Jednak dopiero po roku 1670 papież Klemens X wydał dekret, zezwalający na wykorzystanie funduszy ze Stolicy Apostolskiej, aby rozpocząć budowę kościoła. Kamień węgielny aktualnego kościoła został położony 7 sierpnia 1672 roku. Budowa kościoła została zakończona w roku 1678, poświęcony zaś został 21 września 1755 roku przez biskupa Paula Alphéran de Bussan. W tamtym czasie był to największy chrześcijański kościół na wyspie, i był pierwszym na Gozo kościołem zbudowanym w kształcie krzyża łacińskiego. Zapisy z wizytacji arcybiskupa de Bussan w roku 1744 mówią, że kościół św. Jerzego był jedną z pierwszych parafii ustanowionych w archidiecezji maltańskiej.
Połączenie dwóch parafii W roku 1630 wikariusz generalny diecezji maltańskiej, Pier Francesco Pontremoli, zaproponował zjednoczenie dwóch parafii Gozo – parafii Wniebowzięcia w Citadelli oraz parafii św. Jerzego – z powodu konfliktów i niezdrowej rywalizacji, które wywoływali obaj proboszczowie wymienionych parafii. W związku z tym postanowiono, że zarządzanie parafią św. Jerzego zostanie przekazane archiprezbiterowi kościoła Wniebowzięcia. W międzyczasie, w roku 1678, zakończona została odbudowa kościoła św. Jerzego. 28 kwietnia 1688 biskup Davide Cocco Palmieri ustanowił cztery nowe parafie na Gozo, i połączył obie wymienione wcześniej parafie. Unia ta trwała przez następne 266 lat, do 1 sierpnia 1955, kiedy biskup Gozo, Giuseppe Pace, rozwiązał ją, podpisując dekret Cum hodiernis temporibus, którym przywrócił parafii św. Jerzego możliwość prowadzenia samodzielnej działalności duszpasterskiej(s.36). thumb|left|230px|Wnętrze bazyliki
Nowa fasada Pierwsza większa architektoniczna modyfikacja kościoła, po jego odbudowie, miała miejsce w roku 1818, kiedy odbudowana została fasada kościoła, uszkodzona podczas trzęsienia ziemi, które nawiedziło Gozo 1 lutego 1697 roku, 20 lat po ukończeniu kościoła. Projekt fasady wykonał Salvatore Bondi.
Powiększenie budowli W latach trzydziestych XX wieku budynek kościoła został powiększony przez dodanie naw i bocznych kaplic. W latach 1938–1939 zrekonstruowano i przebudowano dach, zaś pomiędzy rokiem 1939 a 1940 zrekonstruowana została kopuła kościoła, uszkodzona podczas trzęsień ziemi w latach 1693 oraz 1789. Inauguracja powiększonej świątyni odbyła się 28 lipca 1940, przeprowadził ją biskup Mikiel Gonzi.
Bazylika mniejsza 5 października 1958 archiprezbiter Mikiel Cefai ogłosił zgromadzonym wiernym, że kościół został uhonorowany tytułem bazyliki. Dekret Merito dilaudatur templum, datowany 6 września 1958, potwierdzał decyzję papieża Piusa XII, że kościół parafialny św. Jerzego jest teraz bazyliką, pierwszym kościołem parafialnym na Gozo podniesionym do tej godności. Z tym tytułem kościół otrzymał pewne przywileje, takie jak pierwszeństwo przed innymi kościołami oraz prawo umbraculum i tintinnabulum.thumb|160px|Tintinnabulum bazyliki (1958) oraz pastorał biskupa, będącego również dziekanem kapituły kolegiaty Przedmioty te są noszone w każdej procesji, w której bierze udział kapituła kolegiaty. Kościół uzyskał także prawo do umieszczenia papieskiego symbolu skrzyżowanych kluczy na sztandarach, meblach i pieczęci bazyliki. W 1967 kościół kolegialny połączony został z papieską arcybazyliką św. Jana na Lateranie w Rzymie.
Kolegiata 8 grudnia 1975 roku biskup Nikol Ġużeppi Cauchi ustanowił pierwszą kapitułę w nowej kolegiacie pontyfikalnej. W sumie na Gozo jest pięć kapituł kolegialnych, wszystkie ze szczególnymi przywilejami i insygniami. Jedynie papieska kapituła kolegialna św. Jerzego, zgodnie z dekretem biskupa Cauchi, ma unikalny przywilej, iż aktualny biskup Gozo jest jej dziekanem. Jest to zatem jedyna Papieska Kapituła Kolegialna w diecezji.
Architektura Elewacja frontowa Fasada kościoła wznosi się na wysokich cokołach, zajmujących niemal trzecią część jego wysokości. Podzielona jest na trzy zatoki, z których centralna, szersza ograniczona jest dwoma parami pilastrów z kapitelami ozdobionymi liśćmi akantu. Taki sam pilaster znajduje się na każdym z brzegów ściany. Drzwi centralnie umiejscowione, wykonane z brązu, otoczone są kamienną sztukaterią, zwieńczone zaś zaokrąglonym frontonem z trzema herbami. Ponad frontonem cienki gzyms, oddzielający go od kartusza z herbem, otoczonego esownicami. Na tym samym poziomie, w bocznych zatokach, znajdują się dwa ślepe okrągłe okna, upiększone listnymi motywami. thumb|left|Wyniosła kopuła bazyliki góruje nad stolicą wyspy Górna część fasady spoczywa na szerokim gzymsie. Tutaj trójkątny fronton położony jest pomiędzy dwoma dzwonnicami o kwadratowym przekroju, zwieńczonymi kamiennymi balustradami. Dzwonnice mieszczą pięć dzwonów odlanych w brązie przez Fonderia Barigozzi z Mediolanu w 1925. Wspomniane potężne drzwi wejściowe, których projektantem był miejscowy artysta John Grima, wykonane zostały w Fonderia Bonvicini z Werony, i zainstalowane w 2004, dla upamiętnienia Wielkiego Jubileuszu Roku 2000. Na szczycie drzwi napis PORTA SALUTIS.
Nawy boczne i kopuła Kościół ma dwie nawy boczne, dobudowane w latach 30. XX wieku, których ściany frontowe są cofnięte w stosunku do fasady nawy głównej. W 1992 Alfred Camilleri Cauchi wyrzeźbił dwie figury, przedstawiające Niepokalane Poczęcie oraz Świętego Józefa, które umieszczone zostały w dwu niszach na frontach naw bocznych.
Wyniosła kopuła na wysokim ośmiobocznym bębnie, z latarnią na szczycie odbudowana została w tym samym czasie.
Wnętrze świątyni Pierwsze wrażenie wnętrza bazyliki to wyjątkowa proporcja architektoniczna i harmonia. Kościół ten jest nazywany „złotym kościołem” Gozo. Jest w całości pokryty marmurem, złotym stiukiem i hipnotyzującymi widza malowidłami. Wewnątrz znajdują się, między innymi, prace takich artystów, jak Mattia Preti, Stefano i Alessio Erardi, Giuseppe D’Arena, Enrico Regnaud, Gio Nicola Buhagiar, Francesco Zahra, Sigismondo Dimech, Pietro Paolo Azzopardi, Carlo Ignazio Cortis, Giuseppe Calì, Abram Gatt, Emanuele Buhagiar, Gian Battista Conti, Carlo Pisi oraz Vincent Apap. Ze swojej strony kościół przeszedł różne zmiany konstrukcyjne i architektoniczne, w szczególności przebudowę prezbiterium i absydy oraz dodanie naw bocznych w XX wieku. thumb|200px|Pontyfikalny ołtarz główny z baldachimem
Ołtarz główny Od 1678 kościół miał co najmniej trzy, następujące po sobie, ołtarze główne. O pierwszym wiadomo jedynie, że zbudowany był prawdopodobnie z kamienia. W 1755 zastąpiony został kolejnym, wykonanym przez Claudio Durante z Valletty, według projektu Francesco Vincenzo Zahry, a który konsekrowany został 21 września tegoż roku przez biskupa de Bussan. Ołtarz zbudowany został z sześciu rodzajów marmuru sycylijskiego. Po demontażu w 1960 zabytek „zniknął”. Odnaleziony w 1999 i poddany konserwacji, w 2012 ustawiony został w Knights’ Cancellaria, St. George Square w Valletcie(s.13-14). Współcześnie stojący w bazylice ołtarz zastąpił poprzedni w 1960. Wykonany jest z białego marmuru karraryjskiego, nad nim rozpościera się baldacchino z brązu. Cztery klęczące archanioły dźwigają płytę marmurową ołtarza, znamionującą tron Chrystusa. Autorem ołtarza jest rzymski rzeźbiarz Carlo Pisi.thumb|160px|Obraz tytularny pędzla Mattia Pretiego z 1678 Wzbogacił on ołtarz, będąc zainspirowany pracą Berniniego, wykonanym z brązu i pozłacanym baldachimem, przekształcając kościół w miniaturę bazyliki św. Piotra(s.14). Carlo Pisi wykonał również wspaniałe marmurowe stacje drogi krzyżowej.
Apsyda i prezbiterium W 1905 prezbiterium świątyni zostało powiększone(s.29). W nowo umiejscowionej apsydzie umieszczony został obraz tytularny bazyliki Tryumf św. Jerzego, dzieło Mattia Pretiego z 1678. Obraz powstał na zamówienie ówczesnego gubernatora Gozo Francesco de Corduby. Dzieło to jest uważane za najwspanialszy XVII-wieczny obraz na Gozo. Przedstawia on świętego Jerzego triumfującego nad smokiem. Herb darczyńcy widoczny jest w lewym dolnym rogu obrazu. Biskup Malty Miguel Jerónimo de Molina, wspomina ten obraz w swoim raporcie z wizyty pastoralnej w 1680(s.27).
Równie ważne, jak dzieło Prettiego, są obrazy Francesco Zahry, które upiększają ściany prezbiterium ponad stallami. Są to: Święty Jerzy przed obliczem Dioklecjana oraz Ścięcie św. Jerzego(s.27-29).
thumb|left|100px|Il-Madonna ta’ Mejju (1732) Dwa wspaniałe płótna pędzla Attilio Palombiego (1859–1913), przedstawiające odpowiednio Świętego Piotra oraz Świętego Pawła, umiejscowione są po obu stronach dzieła Pretiego. Namalowane w 1906, zastąpiły dwie kamienne figury świętych, kiedy w 1905 prezbiterium zostało powiększone(s.29).
Bezpośrednio pod obrazem tytularnym, wsparte na marmurowym ołtarzu z 1914, znajduje się dzieło Pierre Guillemina z 1732 Dziewica Maryja z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem. Obraz ma wspaniałą, rzeźbioną i pozłacaną ramę. Znany jest jako Il-Madonna ta’ Mejju (Matka Boska Majowa)(s.29).
Nawa lewa thumb|140px|Niepokalane Poczęcie i św. Paweł (1699) W lewej nawie znajduje się pięć kaplic. Poczynając od wejścia do świątyni znajdziemy:
Kaplica św. Pawła Ołtarz, postawiony w 1698 w niszy nawy głównej, przeniesiony został w aktualne miejsce w 1938, po zbudowaniu bocznych naw. Malowidło w ołtarzu, wykonane przez Stefano Erardiego w 1699, przedstawia Niepokalane Poczęcie i św. Pawła. Obraz umieszczony jest w rzeźbionej kamiennej ramie, na szczycie której znajduje się niewielkie płótno Święty Publiusz. Marmurowa podstawa barokowego ołtarza nosi typowo maltański symbol św. Pawła – żmiję wzrastającą z ognia, rozpalonego przez Maltańczyków, by ogrzać ocalałych z rozbitego statku.