1 Pułk Ułanów Krechowieckich im. Pułkownika Bolesława Mościckiego – polski pułk pancerny w Polskich Siłach Zbrojnych.

Swój rodowód wywodzi od 1 pułku ułanów Dywizji Strzelców Polskich, zaś przydomek krechowieccy wziął od miejscowości Krechowce koło Stanisławowa, gdzie pod dowództwem płk. Bolesława Mościckiego stoczył swój pierwszy zwycięski bój. Rozwiązany w maju 1918, został odtworzony na podstawie decyzji Rady Regencyjnej w listopadzie tegoż roku.

W kampanii wrześniowej, w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii, szlak bojowy zakończył pod Kockiem 6 października 1939.

Formowanie i zmiany organizacyjne Został odtworzony podczas formowania Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Sformowano go w wyniku połączenia: 6 dywizjonu kawalerii, pułku kawalerii 5 DP i 7 dywizjonu kawalerii. Po wyjściu Armii Polskiej z ZSRR, wszedł w skład 2 Brygady Czołgów; przekształcony początkowo w 5 batalion czołgów, a następnie w 1 pułk kawalerii pancernej. We wrześniu 1942 razem z brygadą, skierowany do Iraku, gdzie szkolił się do października 1943. Po powrocie do Palestyny, otrzymał czołgi Sherman, a ostatecznie szkolenie zakończył w grudniu 1943 w Egipcie. W tym czasie wrócił do swojej tradycyjnej nazwy.

W kampanii włoskiej, walczył w składzie 2 Brygady Pancernej. W bitwie o Monte Cassino i Piedimonte był w odwodzie brygady. Walczył czynnie w bitwie o Ankonę, przełamywał Linię Gotów i zdobywał Bolonię.

Został rozformowany z pozostałymi jednostkami 2 Korpusu Polskiego, w 1947. 240px|mały|Tereny, na których został odtworzony Pułk (1941–1942) i trasa ewakuacji do Iranu|alt= mały|200px|Proporczyk kawalerii wprowadzony w 1941 200px|thumb|Orzełek 1 pułku Ułanów Krechowieckich

W ZSRR 6 września 1941 gen. Władysław Anders wydał pierwsze wytyczne do organizacji podległych mu jednostek. Grupa przedwojennych oficerów pułku, która znalazła się w niewoli sowieckiej, w większości trafiła do Katynia. Tylko nieliczni znaleźli się potem w PSZ, ponadto ci, którzy wcześniej internowani byli na Litwie. Rotmistrz Józef Czapski, który z upoważnienia gen. Andersa (za zgodą Józefa Stalina) prowadził poszukiwania oficerów Wojska Polskiego (ofiar zbrodni katyńskiej), których los w latach 1941–1942 był jeszcze nieznany, opublikował swe wspomnienia z tego okresu w książce „Na nieludzkiej ziemi”Na nieludzkiej ziemi (Instytut Literacki 1949, 1962; wydanie uzupełnione o tekst Walka: Polska Fundacja Kulturalna 1969; II obieg wydawniczy: Krąg 1982; wydanie wspólne ze Wspomnieniami starobielskimi oraz tekstem Prawda o Katyniu [powst. 1945]: Editions Spotkania 1984, 1985; II obieg wydawniczy: Oficyna Wydawnicza Reduta 1986, Wydawnictwo Most 1986, Solidarność Walcząca 1986, Krakowskie Towarzystwo Wydawnicze 1987, Skarżyska Oficyna Wudawnicza SOWa 1987, Międzyzakładowa Struktura Solidarności V 1987; wydania oficjalne: Czytelnik 1990, Znak 2001, ; przekład angielski: The inhuman land, przekł. G. Hopkins, Londyn 1951, Nowy Jork 1952, Londyn 1987; przekład francuski: Terre inhuOsobny artykułe, przekł. Maria Adela Bohomolec, Paryż 1947, jako La terre inhuOsobny artykułe. Adapté du pol. par M.A. Bohomolec et Joseph Czapski, wstęp Daniel Halévy, L'Age d'Homme, Lozanna 1979; przekład niemiecki: Unmenschlsche Erde, przekł. W. Gromek, posłowie Józef Czapski, Kolonia 1967, Frankfurt nad Menem 1969)., której tytuł stał się idiomem na określenie stalinowskiego ZSRR.

6 dywizjon kawalerii

Dywizjon kawalerii, formowany w Tockoje, miał składać się z dowództwa dwóch szwadronów liniowych oraz plutonu ckm. Liczyć miał 11 oficerów oraz 310 szeregowych. 15 września 1941 na placu obok sztabu zebrali się wydzieleni ze wszystkich oddziałów 6 DP kawalerzyści. Datę tę uznaje się za pierwszy dzień istnienia dywizjonu kawalerii 6 DP. Dowódcą dywizjonu został rtm. Witold Uklański z 4 pułku Ułanów Zaniemeńskich.

24 września 1941 wyszedł pierwszy rozkaz organizacyjny dywizjonu, a dopiero 1 stycznia 1942 po raz pierwszy żołnierze dywizjonu (jeszcze nieformalnie) założyli proporczyki na patki mundurów. Właśnie takie nosiła delegacja żołnierzy składająca dowódcy dywizji życzenia, co było swoistym testem. Już następnego dnia rozkaz dywizjonowy nakazywał używanie proporczyków w kolorze amarantowo-białym.

Dywizjon (pułk) kawalerii 5 DP

5 Dywizjon Kawalerii formował się w rejonie Tatiszczewa opodal Saratowa. Formował go kawalerzysta z 4 pułku ułanów mjr Kazimierz Choroszewski. Po wydzieleniu obsady plutonów zwiadu poszczególnym pułkom, sformował dwa dywizjony kawalerii dywizyjnej. Pierwszy rozkaz pułku kawalerii 5 DP odczytano 16 września 1941. Dowódca dywizjonu przekraczał jednak w owym czasie swoje kompetencje, wychodząc poza ramy przewidziane etatem dywizjonu. 23 września nadwyżki przesłano do Ośrodka Zapasowego. 22 grudnia 1941 rozkazem dowódcy 5 DP, dywizjon został przemianowany na pułk kawalerii 5 Dywizji Piechoty. Tym samym stał się pierwszym pułkiem kawaleryjskim Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Z początkiem 1942 pułk zdał jednak konie i przygotowywał się do zmotoryzowania. 25 stycznia został przetransportowany do Otaru.

7 dywizjon kawalerii

Dywizjon powstał w Tockoje 10 września 1941 jako dywizjon kawalerii dywizyjnej Ośrodka Zapasowego Armii. Jego dowódcą został rtm. Edward Capałła z 3 pułku Szwoleżerów Mazowieckich. Dowódca dywizjonu borykał się cały czas z dość niskim poziomem dyscypliny. Zdarzały się dezercje. Żołnierze nie szkolili się, a w większości pomagali w pracach polowych okolicznym chłopom. Brakowało jedzenia. Początkowo umundurowany w sowieckie uniformy zmienił je w połowie grudnia na brytyjskie battledressy. Na kołnierzykach używano proporczyków kawalerii wprowadzonych w 1941 w Anglii. 13 lutego 1942 dywizjon przetransportowano do Otaru.

Zjednoczony pułk

15 lutego wszystkie trzy człony przyszłego pułku były już w Otarze. Gen. Anders zdecydował o pozostawieniu w składzie armii tylko jednego pułku kawalerii. Jego wybór padł na 6 dywizjon kawalerii (od stycznia noszącego nazwę 1 pułku Ułanów Krechowieckich) dowodzony przez majora Zaorskiego.

Pododdziały stacjonowały w namiotach, sztab w miejscowej szkole. Wyznaczono obsadę ważniejszych stanowisk. Stan etatowy pułku obejmował: 55 oficerów 1452 podoficerów i ułanów. Pułk nie został wyposażony w broń i nie miał koni.

25 marca 1942, w związku ze zmniejszeniem ilości porcji dla wojska, pułk w ramach pierwszej ewakuacji odpłynął z Krasnowodska do Pahlewi. Zakończył się pierwszy etap funkcjonowania odrodzonego 1 pułku Ułanów Krechowieckich.

Środkowy Wschód 1942–1944 mały|240px|lewo|Marsze i transporty Pułku na Bliskim Wschodzie (1942–1944) 3 kwietnia 1942 1 puł. przybył drogą morską do portu Pehlavi. Po wyładowaniu w porcie Pahlewi pułk został skierowany na tzw. brudną plażę. Dopiero po trzech dniach przeszedł do nowego rejonu zakwaterowania pod namioty. Głównym zadaniem pododdziałów w początkowym okresie była pomoc ludności cywilnej przybywającej kolejnymi transportami morskimi.

Po wykonaniu tego zadania pułk w dniach 20 – 26 kwietnia był transportowany przez Hamadan, Khanaqin i Bagdad przeszedł do nowego miejsca postoju. Był to obóz w Al-Habbanijji w Iraku. Pułk stacjonował tam od 26 kwietnia do 6 maja. Kolejny postój na trasie pułku miał miejsce w Baszszit niedaleko Gedery. Do 25 lipca 1942 żołnierze przebywali tam pod opieką lekarską.

Na terenie Palestyny nasiliło się też nowe zjawisko – dezercje żołnierzy wyznania judaistycznego. Uciekali walczyć o własną niepodległość. Znacznym osłabieniem kadrowym było również przekazanie 4 czerwca 1942 250 ułanów do pułku Ułanów Karpackich z rtm. Białostockim na czele.

Zgodnie z nową koncepcją organizacji wojsk na Środkowym Wschodzie powstająca 2 Brygada Czołgów, 30 czerwca 1942 zasilona została ułanami 1 puł. Pułk 11 lipca 1942 przeformowano na jej 2 batalion czołgów. 26 lipca 2 bcz dyslokowano do obozu Hill 69 z dniem 5 sierpnia został przemianowany na 5 bcz. Staraniem dowództwa najpierw nieoficjalnie, a później już za przyzwoleniem przełożonych rozkazem L.dz. 749/tj./42 z dnia 7 października dowódcy 6 Lwowskiej Dywizji Piechoty dodawano do nazwy 5 bcz również słowa 1 puł.. Żołnierze przystąpili do intensywnego szkolenia pancernego. Sprzęt szkoleniowy stanowiły 7-tonowe czołgi „M.VIB”, a następnie czołgi wsparcia piechoty Valentine. We wrześniu 1942 przerzucono batalion (pułk) do Iraku. Rzut morski płynął francuskim statkiem pod brytyjską banderą o nazwie „Banfora”. Nowym miejscu pobytu Krechowiaków stał się Quizil Ribat. Tam batalion przeszedł gruntowne przeszkolenie pancerno-motorowe.

28 czerwca 1943 batalion otrzymał ustną zgodę od Naczelnego Wodza gen. broni Władysława Sikorskiego na używanie nazwy 1 Pułk Kawalerii Pancernej. 1 sierpnia 1943 1 pułk kawalerii pancernej liczył faktycznie 40 oficerów i 551 szeregowych. Zgodnie z etatem i organizacją posiadał nadwyżkę 7 oficerów i brakowało 17 szeregowych. 240px|thumb|Defilada Samodzielnej 2 BP przed gen. Kazimierzem Sosnkowskim (salutuje) w Hill 69 k. Gazy. Widoczne czołgi Sherman M4 W połowie września 1943 pułk zdał wszystkie swoje czołgi typu Valentine IX oraz Valentine V i wyruszył transportem samochodowym do kolejnego miejsca dyslokacji do An-Nusajrat ok. 12 km od Gazy. Przybył tam 6 października po przeszło tygodniowym marszu na odległość 1249 kilometrów. W bazie tej ułani otrzymali nowe amerykańskie czołgi typu Sherman. Przybyli też angielscy instruktorzy. Szkolenie rozpoczęło się na nowo. Wyniki były zadowalające.

15 grudnia 1943 pułk, tym razem już ze swoimi czołgami, wyruszył do Egiptu. Miejscem docelowym był obóz w Al-Kassasin na zachód od Ismailii. Pułk wszedł w ostatnią fazę przygotowań do inwazji na kontynent.

27 grudnia sukcesem zakończyły się starania o przywrócenie pułkowi pełnej historycznej nazwy. Rozkazem Naczelnego Wodza z 1 grudnia 1943 1 pułk kawalerii pancernej przemianowano na 1 pułk Ułanów Krechowieckich. W styczniu 1944 roku dokonano reorganizacji pułku według etatu brytyjskiego pułku pancernego WE VI/560/4, ze stanem etatowym 34 oficerów i 596 szeregowych. Zgodnie z tym obowiązującym etatem wyposażenie 1 puł. Krechowieckich miało stanowić 52 czołgi średnie Sherman, 11 czołgów lekkich Stuart, 9 samochodów pancernych Scout-Car, 4 samochody opancerzone White (dla patroli reperacyjnych), 4 samochody opancerzone White (stacje ładowania akumulatorów), 9 samochodów osobowo-terenowych Willis, 5 samochodów osobowych, 1 samochód sanitarny, 15 samochodów ciężarowych 15-CWT, 70 samochodów ciężarowych 3 t, 6 ciągników ratowniczych (6x4 Tractor Breakdown) i 15 motocykli.

25 i 26 lutego 1944 odbyły się ostatnie ćwiczenia brygadowe zakończone ostrym strzelaniem. Kolejne rozkazy mówiły o konieczności przygotowania sprzętu do walki. W połowie marca 1944 roku "krechowiacy" otrzymali czołgi Stuart M3A1 w wersji bezwieżowej, zdano dotychczas używane 11 czołgów Valentine. W pułku dokonano reorganizacji szwadronu dowodzenia. Na bazie plutonu rozpoznawczego i plutonu łącznikowego zorganizowano oddział rozpoznawczy, z czasem przeformowany w szwadron rozpoznawczy. Odtąd szwadron rozpoznawczy składał się z: plutonu dowodzenia 2 czołgi Stuart, 3 plutonów x 3 czołgi Stuart, plutonu rozpoznawczego 3 samochody pancerne Scout-Car oraz plutonu łącznikowego z 3 samochodami pancernymi.

29 marca pułk zaczął się przemieszczać w kierunku Aleksandrii. Zaokrętowanie nastąpiło 8 kwietnia 1944. Gros sił płynęło statkiem „Takiva”.

Walki pułku 1944–1945 Na ziemi włoskiej mały|240px|Szlak bojowy Pułku we Włoszech (1944–1945) 240px|thumb|Czołg M4 Sherman "Rozmach" z 1 Pułku Ułanów Krechowieckich uszkodzony przez minę po przekroczeniu rzeki Chienti 240px|thumb|Czołgi M4 Sherman 1 Pułku Ułanów Krechowieckich w trakcie przemarszu przez Apeniny 240px|thumb|Wymiana gąsienicy w czołgu M4 Sherman z 1 Pułku Ułanów Krechowieckich 240px|thumb|Zdobycie Pesaro - czołgi 1 Pułku Ułanów Krechowieckich po przełamaniu niemieckich pozycji na Linii Gustawa

Piechota wyładowała się w Neapolu, a pancerni w Tarencie. 24 kwietnia oba człony pułku spotkały się w obozie w Cardito.