Józef Żenkiewicz herbu Półkozic (ur. 5 sierpnia 1863 w Szawkotach, zm. 2 sierpnia 1911 k. jeziora Bajkał) – polski inżynier, budowniczy kolei transsyberyjskiej, generał major dróg komunikacji.
Życiorys Józef Żenkiewicz urodził się w ziemiańskiej rodzinie w majątku Szawkoty na Żmudzi, w guberni kowieńskiej, w powiecie rosieńskim. W 1881 roku ukończył gimnazjum rosyjskie w Szawlach. Następnie w 1886 roku ukończył studia techniczne w Instytucie Inżynierów Komunikacji w Sankt PetersburguEncyklopedia Polski Petersburg ..
Po ukończeniu studiów pracował początkowo jako miejski asystent inżyniera budowy dróg. Po kilkuletnim stażu, przy wsparciu Stanisława Kierbedzia, otrzymał posadę w Ministerstwie Komunikacji. W ramach realizowanego szerokiego programu inwestycyjnego w zakresie budowy kolei w imperium rosyjskim, w latach 90. XIX wieku wyjeżdżał do Belgii i Niemiec. Zapoznawał się tam z najnowszymi technologiami i konstrukcjami budowy żelaznych mostów i koleiJ. Żenkiewicz, Rodzinne drogi, s. 57–61, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2017..
Po powrocie do Rosji awansował i piastował ważne stanowiska przy budowie głównego traktu kolei transsyberyjskiej i jej bocznych odcinków. Był członkiem polskiego Koła Inżynierów Technologów Petersburskich. Prowadził w Petersburgu specjalistyczne kursy dla młodych inżynierów. W hierarchii służby cywilnej awansował do stopnia generała majora, według IV rangiG. Błaszczyk, Herbarz szlachty żmudzkiej, tom VI, s. 400, Wydawnictwo DIG, Warszawa 2016..
Na początku XX wieku jako doświadczony inżynier specjalista pracował kilka lat w zakresie zabezpieczenia technicznego kolei na odcinku Petersburg – Moskwa. W latach 1903–1907 budował strategiczny odcinek kolei pomiędzy Orenburgiem a Taszkentem o długości ok. 2 tys. km. W latach 1907–1911, jako kierownik nadzoru w randze asesora kolegialnego (majora), następnie radcy kolegialnego (pułkownika), budował główną magistralę transsyberyjską na odcinku Irkuck – Błagowieszczeńsk – ChabarowskG. Błaszczyk, Herbarz szlachty żmudzkiej, tom I, s. 163, Wydawnictwo DIG, Warszawa 2015.. Ślad jego obecności na Dalekim Wschodzie jest odnotowany m.in. w Amurian State Museum. W 1911 roku zginął tragicznie na budowie kolei w okolicy Bajkału.
Józef Żenkiewicz został pośmiertnie odznaczony przez cara Mikołaja II i awansowany do stopnia generała majora dróg komunikacji.
Rodzina Protoplaści Józefa Żenkiewicza pochodzący z ziemi sandomierskiej na podstawie nadań królewskich przenieśli się w XV wieku na Żmudź. Józef Żenkiewicz był synem właścicieli majątku Szawkoty, Franciszka Żenkiewicza (1825–1909) i Petronelli z Tyszkiewiczów (1838–1918).
W 1904 roku Józef Żenkiewicz ożenił się z Marią Bielską (1871–1958) z majątku Adamajci. Mieli dwóch synów: Edwarda (1905–1966) i Witolda (1909–1995), którego synowie Jerzy i Marian mieszkają w Toruniu. Józef Żenkiewicz spoczywa w rodzinnym grobowcu w Szawkotach na Żmudzi.
Przypisy
Bibliografia A. Bajor, Polskie rody na Litwie – Żenkiewiczowie, „Kurier Wileński”, 25 sierpnia 1998, Wilno. Tyle serc dla Litwy bije, Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów UMK „Absolwent” nr 13, Toruń, wrzesień 2008. S. Czabański, Pałucki Wieniawa, „Gazeta Pomorska”, 10 października 1994. J. Ciechanowicz, Rody Rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego, wyd. I, tom V, Rzeszów 2001. T. Gail, Herby szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, wyd. I, Gdańsk 2003. M. Jackiewicz, Polacy na Litwie, 1918-2000. Słownik biograficzny, wyd. I, Wydawnictwo Exlibris, Warszawa 2002. T. Kozłowski, Jubileusz – Jerzy Żenkiewicz, „Promocje kujawsko-pomorskie”, nr 3–4, Bydgoszcz 2003. Nauka w obliczu społeczeństwa cyfrowego, I Konferencja I3: internet – infastruktury – innowacje, Ośrodek Wydawnictw Naukowych, Poznań 2010. J. Żenkiewicz, Dwór polski i jego otoczenie. Kresy Północno-Wschodnie, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009.
Linki zewnętrzne Genealogia rodziny Żenkiewiczów
Kategoria:Polscy inżynierowie kolejnictwa Kategoria:Urodzeni w 1863 Kategoria:Zmarli w 1911