Kwas glutaminowy, Glu, E ()Skróty „Glx” lub „Z” oznaczają „kwas glutaminowy lub glutamina”, czyli Glx = [Glu lub Gln]. – organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów o charakterze kwasowym. Anion karboksylowy tego kwasuTo właśnie forma anionowa, jest formą przeważającą (w sensie występowania) dla tego związku, w warunkach fizjologicznych. nosi często spotykaną nazwę: glutaminian. Enancjomer L kwasu glutaminowego należy do podstawowych aminokwasów białkowych obecnych w prawie wszystkich białkach. Dla człowieka jest aminokwasem endogennym. W kodzie genetycznym odpowiadają mu kodony GAA i GAG.
Kwas L-glutaminowy jest ważnym neuroprzekaźnikiem (związkiem umożliwiającym przewodzenie impulsów nerwowych) pobudzającym w korze mózgowej ssaków. Uczestniczy w przemianach azotowych, poprzez przemianę w glutaminę. Jest stosowany w leczeniu schorzeń układu nerwowego.
Jego sól sodowa, glutaminian sodu, jest stosowana jako wzmacniacz smaku i zapachu żywności. Roczna światowa produkcja kwasu glutaminowego i jego soli wyniosła w 2005 r. 1,7 mln ton (w przybliżeniu tyle samo, co łączna produkcja wszystkich pozostałych podstawowych aminokwasów i ich soli).
Biosynteza
W komórkach człowieka glutaminian syntetyzowany jest na różnych drogach, np. w reakcji kwasu α-ketoglutarowego z glutaminą, katalizowanej przez dehydrogenazę glutaminianową, powstają 2 cząsteczki kwasu glutaminowego: 130px|link=Kwas α-ketoglutarowy + 130px|link=Glutamina 20px 2 140px
Enzym ten posiada dwie domeny katalityczne: o aktywności glutaminazy, która katalizuje reakcję hydrolizy glutaminy: 130px|link=Glutamina + 20px 140px +
o aktywności dehydrogenazy glutaminianowej, która katalizuje reakcję kwasu α-ketoglutarowego z powstałym w powyższej reakcji jonem amonowym, przebiegającą w obecności NAD(P)H: 130px|link=Kwas α-ketoglutarowy + + NAD(P)H 20px 140px + NAD(P)+ +
Inną ścieżką syntezy glutaminianu jest transaminacja katalizowana przez aminotransferazę glutaminianową, w której kwas α-ketoglutarowy pobiera grupę aminową z dowolnego L-aminokwasu, dostarczając mu jednocześnie atom tlenu, w wyniku czego aminokwas ten przekształcany jest w odpowiedni α-ketokwas:
Reakcja ta jest odwracalna, a jej stała równowagi jest zbliżona do 1.
Powstaje też podczas metabolizmu glutationu, w reakcji bezpośredniej katalizowanej przez (EC 3.4.19.13):
lub poprzez kwas piroglutaminowy: 240px|link=glutation 30px 120px|link=kwas piroglutaminowy 20px 140px
Zobacz też glutaminian argininy
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Glutaminowy, kwas Kategoria:Chemiczne dodatki do żywności Glutaminowy, kwas Glutaminowy, kwas Kategoria:Neuroprzekaźniki Glutaminowy, kwas