Tantryzm – prąd religijno-filozoficzny, kultura religijna (religijna filozofia i kultura) w Indiach i w Tybecie. Tantryzm przeniknął, w czasie swojej największej popularności, do wszystkich obecnych w Indiach ruchów religijnych, w tym i do buddyzmu. Tantra to jeden z rodzajów pism tantryzmu. Tantryk to zwolennik danej tantry, a praktyki, które systematycznie wykonuje, to sadhana. Tantryczna sadhana, przedstawiona w konkretnej tantrze, powinna doprowadzić tantryka do realizacji wewnętrznej natury, osiągnięcia siddhi i wyzwolenia.
Klasyfikacja Najbardziej popularna klasyfikacja odmian tantryzmu wyróżnia cztery elementy: tantryzm hinduistyczny: tantryzm śaktyjski tantryzm śiwaicki tantryzm wisznuicki tantryzm buddyjski Do tego wyliczenia dodać można by: tantryzm dźinijski tantryzm ganapatjów (przynależący do tantryzmu hinduistycznego) tantryzm saurjów (przynależący do tantryzmu hinduistycznego)
Rodzaje pism objawionych tantryzmu Zgodnie z rozwinietą typologią tantryzmu, mamy również różne nazwy na tantryczne pisma objawione: agama sanhita (rodzaj dzieł tantrycznych typowych dla tantryzmu wisznuickiego, np. Ahirbudhnjasanhita) tantra – rodzaj dzieł tantrycznych właściwych dla tantryzmu śaktyjskiego, dźinijskiego i buddyjskiego jamala damara sutra nibandha tantryzmu.
Tantra to tekst ezoteryczny, może zawierać zarówno opisy doktryny, jak i praktyk tantryzmu. Genezy tych pism upatruje się wśród niebramińskich ascetów, zamieszkujących w miejscach kremacji zwłok. Rola jaką odegrały dzieła tego typu jest bardzo znacząca. Zdaniem profesora indologii Klausa Myliusa, znaczenie tantr dla hinduizmu jest porównywalne z rolą brahman w odniesieniu do braminizmu.
Hinduizm Historia Hinduistyczne rytuały tantryczne są rozwinięciami rytuałów wedyjskich. Znaczenie ich zachowało się również współcześnie np. w kulturze świątynnej południowoindyjskich stanów Tamilnadu i Kerala. Elementy charakterystyczne dla tantryzmu zawiera prawie każda tradycja przynależąca do hinduizmu. Gavin Flood zwraca uwagę na ubóstwienie wyznawcy w rytuałach tantryzmu jako jedną z najistotniejszych praktyk. Pozwala ono spełnić warunek aby jedynie bóg czcił boga.
Charakterystyka Postuluje się występowanie antynomizmu, jako cechy tantryzmu. Metafizyka z wykładni tantr niejednokrotnie łączy stanowiska monistyczne, dualistyczne i pluralistyczne ze sobą w jednym spójnym systemie. Tantryzm przejawiał egalitaryzm wobec oficjalnie obowiązującej w Indiach stratyfikacji społecznej (warna, dźati), sprzyjał łamaniu bramińskich tabu i konwencji społecznych.
Inne opinie o tantryzmie Praktyki religijne i wierzenia powstałe między IV a VI wiekiem n.e. w opozycji do braminizmu. Są to połączone elementy hinduizmu i buddyzmu z kultami lokalnymi. Wyznawcy tantry wierzą w duchowe wyzwolenie osiągnięte poprzez wiele sposobów: stosunek seksualny, jogę. Część indyjskich tantryków zajmuje się czarną magią. Akcentuje się złożoność i płynność tantryzmu, w tym tantryzmu ludowego Indii.
Zobacz też śaktyzm tantra
Przypisy Małgorzata Sacha-Piekło, „Między wiarą a gnozą”, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, roz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego, s. 111. Małgorzata Sacha-Piekło, „Między wiarą a gnozą”, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, roz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego, s. 113. Małgorzata Sacha-Piekło, „Między wiarą a gnozą”, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, rozdz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego / 1.3 Ścieżka tantryczna. Sadhana i aćzara, s. 123.
Paulina Wilk „Lalki w ogniu. Opowieści z Indii”. Wydawnictwo Carta Blanca, 2011 Piotr Grzegorz Michalik, Studia Religiologica 44/2011, doi: 10.4467/20844077SR.11.003.0247, Ekstatyczne aspekty kultu jogiń w tradycji kaulów, s. 50.
Kategoria:Lajajoga