thumb|upright=1.8|Mapa pruskiej sieci kolejowej z 1849 r.
Kolej Górnośląska (niem. Oberschlesische Eisenbahn, w skrócie OSE) – prywatna kolej w Prusach założona w celu wybudowania linii kolejowej łączącej Wrocław z Górnym Śląskiem, która została oddana do użytku 3 października 1846. W późniejszym okresie Towarzystwo Kolei Górnośląskiej zbudowało i przejęło w użytkowanie dziesiątki innych linii kolejowych (m.in. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe), stając się przed nacjonalizacją kolei na terenie Prus i przejęciem jej linii przez pruskie koleje państwowe „KPEV” w 1883 roku jednym z największych przedsiębiorstw kolejowych w Europie.
Historia thumb|Tablica pamiątkowa na ścianie budynku dawnego dworca Wrocław Górnośląski thumb|Opole Główne. Tablica błędnie określająca odcinek Brzeg-Opole jako pierwszy na Śląsku; w rzeczywistości pociągi na terenie Śląska ruszyły rok wcześniej W 1816 stworzył pierwszy projekt połączenia kolejowego łączącego Górny Śląsk z Wrocławiem. Ponaddwustukilometrowa dwutorowa trasa o trakcji parowej miała służyć przede wszystkim transportowi węgla, z możliwością uruchomienia przewozu osób. Projekt ten został odrzucony w Berlinie ze względu na niższy koszt transportu węgla Odrą.
3 czerwca 1836 środowisko burżuazji śląskiej powołało do życia Komitet Założycielski Kolei Górnośląskiej, na czele którego stanął prezydent rejencji opolskiej hr. . W sierpniu 1840 po wydaniu koncesji przez Ministerstwo Finansów rozgorzał spór o przebieg linii na wschód od Opola. W wyniku tego sporu rozpoczęto budowę jedynie odcinka z Wrocławia do Opola. 22 maja 1842 pierwszym oddanym odcinkiem (Wrocław – Oława) przejechał uroczyście pociąg, był to pierwszy przejazd pociągu w dzisiejszych granicach Polski. 3 sierpnia linia została przedłużona do Brzegu, a 29 maja 1843 do Opola. W październiku 1842 zatwierdzono ostateczny przebieg trasy z Opola do Nowego Bierunia. 2 października 1845 nastąpiło otwarcie odcinka do Gliwic, a 2 tygodnie później do Królewskiej Huty. 3 października 1846 budowa linii została ostatecznie zakończona w Mysłowicach. Linia liczyła 196,3 km, planowane połączenie z Bieruniem nie zostało zrealizowane, a otwarcia dokonał król pruski Fryderyk Wilhelm IV.
Pierwsze pociągi osobowe na całej tej liczącej 196,3 km trasie pokonywały ją – zgodnie z rozkładem w czasie nie krótszym niż 6½ godziny. Początkowo jeździły trzy pary pociągów, a przejazd na całej trasie kosztował w klasie trzeciej 73 srebrne grosze, w drugiej – 119, a w pierwszej – 159 groszy.
Przejęcie zarządu nad OSE przez państwo pruskie nastąpiło już w 1857, choć odrębność przedsiębiorstwo zachowało aż do włączenia do KPEV w 1883 r.
Towarzystwo Kolei Górnośląskiej (Oberschlesische Eisenbahn AG) w późniejszym okresie zbudowało i przejęło w użytkowanie dziesiątki innych linii kolejowych (m.in. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe), stając się przed nacjonalizacją kolei na terenie Królestwa Prus jednym z największych przedsiębiorstw kolejowych w Europie.
Trasy Kolej Górnośląska – linia Wrocław – Mysłowice thumb|Rozkład jazdy Według rozkładu z 20 maja 1858 trasa wyglądała następująco: Nazwa oryginalna Nazwa obecna Breslau Wrocław Górnośląski Ohlau Oława Brieg Brzeg Löwen Lewin Brzeski Oppeln Opole Główne Gogolin Gogolin Kosel Kędzierzyn-Koźle Rudzinitz Rudziniec Gliwicki Gleiwitz Gliwice Zabrze Zabrze Ruda Ruda Śląska Königshütte Królewska Huta (nie istnieje) Kattowitz Katowice Myslowitz Mysłowice
Pozostałe linie Oberschlesische Eisenbahn AG Górnośląskie Koleje Wąskotorowe Linia kolejowa Wrocław – Międzylesie Linia kolejowa Wrocław – Poznań
Zobacz też Kolej Dolnośląsko-Marchijska Kolej Wilhelma Kolej Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzicka Linia kolejowa nr 132
Przypisy
Kategoria:Transport kolejowy w województwie śląskim Kategoria:Historia kolei w Polsce Kategoria:Historia kolei w Niemczech