Teatr Skarbkowski – teatr lwowski, mieszczący się w klasycystycznym gmachu, wzniesionym z funduszy hrabiego Stanisława Skarbka w latach 1837–1842, otwarty 28 marca 1842 i funkcjonujący do września 1900.
Historia obiektu
Autorami projektu byli Johann Salzmann i Ludwig Pichl. Budowa trwała pięć lat. Gmach powstał na miejscu dawnych bastionów otaczających Niski Zamek. Budynek spoczywa na 16 tysiącach bali dębowych przywiezionych z majątków Skarbka. W momencie powstania był największym teatrem w Europie, z widownią mogącą pomieścić 1460 osób. Oprócz teatru w gmachu mieścił się także hotel (liczący ok. 300 pokoi), sklepy, biura, kawiarnie, sale konferencyjne. W budynku znajdowały się także mieszkania, w których mieszkali m.in. Artur Grottger i Juliusz Kossak. Fundator hr Skarbek stworzył Prawa dla teatru polskiego we Lwowie oraz fundację dla aktorów i reżyserów na emeryturze. Budynek był przez fundatora oddany miastu w bezpłatne użytkowanie na pięćdziesiąt lat. Założono, że gdy minie ten okres, miasto będzie zobowiązane do uiszczania czynszu w kwocie rocznej 17 tys. złr.
Zaborcze władze wykorzystały swą uprzywilejowaną pozycję i w statucie narzuciły polskiemu teatrowi obowiązek wystawiania sztuk także w języku niemieckim. Ponieważ na przedstawieniach niemieckich, teatr świecił pustkami, przez wiele lat polska widownia praktycznie finansowała kulturę niemiecką we LwowieJan Lam – Wielki świat Capowic, Warszawa 1976. Posłowie.. Inauguracyjnym przedstawieniem była niemiecka sztuka Franza Grillparzera Życie snem, zaś następnego dnia polski zespół wystawił Śluby panieńskie Aleksandra Fredry. Polski zespół grał w poniedziałki, środy i piątki, zaś w pozostałe dni występował zespół niemiecki. Sytuacja taka trwała do 1871, kiedy po uzyskaniu przez Galicję autonomii teatr został całkowicie objęty przez polski zespół teatralny. Pierwszym dyrektorem teatru (do 1848) był sam hrabia Stanisław Skarbek. Od 1872 w teatrze założona została scena opery i operetki, wówczas jedyna w Galicji (koncertowali tu m.in. Ferenc Liszt i Niccolò Paganini). Po 50 latach, 28 marca 1892 wygasł przywilej Stanisława Skarbka i odtąd miasto musiało za użytkowanie budynku płacić czynsz w wysokości 17 tysięcy złotych reńskich rocznie.
W 1848, od 16 kwietnia w gmachu teatru obradowała Centralna Rada Narodowa, a w latach 1861–1880 sala redutowa teatru służyła także jako sala obrad galicyjskiego Sejmu Krajowego.
Wobec poważnej dekapitalizacji gmachu postanowiono zbudować nieopodal nowy gmach teatru miejskiego. Nowy gmach powstał w latach 1898–1900 i został nazwany Teatrem Wielkim. Stary budynek teatru skarbkowskiego przeznaczono najpierw na filharmonię, potem na kino. Obecnie w gmachu tym mieści się ukraiński Teatr Dramatyczny im. Marii Zańkoweckiej. thumb|Teatr Skarbkowski, 2015
Dyrekcja teatruZob. spis dyrektorów Opery Lwowskiej (Teatru Skarbkowskiego, Teatru Miejskiego we Lwowie): Opera Lwowska. Stanisław Skarbek (III 1842–1848) ... Zygmunt Przybylski (IV 1894–IV 1896) Ludwik Heller i Juliusz Bandrowski (wspólnie: IV 1896–1898) Ludwik Heller (1898–IX 1900)
Repertuar W Teatrze Skarbkowskim grywano przedstawienia dramatyczne, komedie i krotochwile. W repertuarze muzycznym dominowały natomiast opery, operetki i koncerty.
Sezon 1894/1895 Dyrekcję teatru 1 kwietnia 1894 objął Zygmunt Przybylski. Tego samego dnia (przedstawienie popołudniowe) zainaugurowano sezon 3-aktową komedią M. Bałuckiego pt. Bajki. Sezon zakończono 31 lipca 1895 5-aktową komedią A. Fredry pt. Wielki człowiek do małych interesów. Łącznie zaprezentowano 215 spektakli teatralnych i muzycznych, w tym m.in.:
komedie (wybrane) A. Fredro Damy i huzary (3 akty), reż. R. Żelazowski, od 2 kwietnia 1894, 3 przedstawienia W. Shakespeare Poskromienie złośnicy (5 aktów), od 21 kwietnia 1894, 3 przedstawienia M. Bałucki Flirt (4 akty), reż. R. Żelazowski, od 13 maja 1894, 9 przedstawień W. Shakespeare Komedia omyłek (5 aktów), od 16 maja 1894, 3 przedstawienia A. Dumas [syn] Półświatek (5 aktów), reż. R. Żelazowski, od 25 maja 1894, 2 przedstawienia M. Bałucki Grube ryby (3 akty), 9 czerwca 1894 A. Fredro Pan Benet (1 akt), reż. R. Żelazowski, od 17 czerwca 1894, 3 przedstawienia A. Dreyfus Pan i Pani (1 akt), od 24 czerwca 1894, 3 przedstawienia A. Fredro Zemsta (4 akty), od 14 lipca 1894, 2 przedstawienia W. Shakespeare Wiele hałasu o nic (5 aktów), reż. A. Walewski, od 3 listopada 1894, 2 przedstawienia dramaty (wybrane) J.I. Kraszewski Trzeci Maja (5 aktów), 2 maja 1894 S. Rzewuski Mściciel (6 aktów, 7 odsłon), reż. R. Żelazowski, 7 maja 1894 – lwowska premiera, 2 przedstawienia A. Dumas [syn] Dama z kamelią (5 aktów), reż. A. Walewski, od 1 czerwca 1894, 2 przedstawienia A. Mickiewicz Konfederaci barscy (2 akty), od 9 lipca 1894, 2 przedstawienia A. Urbański Dramat jednej nocy (1 akt), reż. R. Żelazowski, od 15 lipca 1894, 2 przedstawienia G. Ohnet Właściciel Kuźnic (5 aktów), od 16 lipca 1894, 4 przedstawienia L. Starzeński Gwiazda Syberii (4 akty), od 20 sierpnia 1894, 4 przedstawienia V. Sardou Fédora (4 akty), reż. R. Żelazowski, od 22 sierpnia 1894, 5 przedstawień J. Mörs z Poradowa (właśc. E. Tuszowska-Bośniacka) Przeor paulinów, czyli obrona Częstochowy (5 aktów), od 24 sierpnia 1894, 2 przedstawienia L. Starzeński U wyłomu (4 akty), 1 września 1894 krotochwile (wybrane) F. Raimund Chłop panem milionowym, czyli dziewczyna ze świata czarodziejskiego (5 aktów), muz. J. Drechsler, od 15 kwietnia 1894, 4 przedstawienia F. Rüss Rodzina Furiozów (3 akty), od 4 maja 1894, 3 przedstawienia F. Schober Podróż po Warszawie (5 aktów, 6 obrazów), muz. A. Sonnenfeld, 21 maja 1894 – lwowska premiera, 9 przedstawień E. Jacobson O chlebie i wodzie (1 akt), tł. J. Miłkowski, od 31 maja 1894, 2 przedstawienia K. Laufs Dom wariatów (3 akty), od 16 czerwca 1894, 4 przedstawienia L. Kuhn Biedna dziewczyna (6 obrazów), libr.: L. Krenn, K. Lindau; od 6 lipca 1894, 2 przedstawienia T. Brandon [właśc. J.B. Thomas] Ciotka Karola (3 akty), reż. R. Żelazowski, 30 lipca 1894 – lwowska premiera, 20 przedstawień K. Laufs Niewierny Tomasz (3 akty), 6 sierpnia 1894 – lwowska premiera, 5 przedstawień J.N. Kamiński Twardowski na Krzemionkach (3 akty), 16 września 1894 A. Siemaszko Mąż w powijakach (3 akty), reż. R. Żelazowski, 21 września 1894 – lwowska premiera, 3 przedstawienia opery (wybrane) L.A. Dmuszewski Wiśliczanki (3 akty), muz. J. Elsner, od 1 kwietnia 1894, 2 przedstawienia R. Leoncavallo Pajace (2 akty z prologiem), tł. A. Kiczman, od 3 kwietnia 1894, 17 przedstawień A. Thomas Mignon (3 akty, 4 odsłony), libr.: J. Barbier, M. Carré; od 10 kwietnia 1894, 4 przedstawienia P. Mascagni Rycerskość wieśniacza (1 akt), libr.: C. Targioni-Tozzetti, G. Menasci; od 12 kwietnia 1894, 17 przedstawień Ch. Gounod Faust (5 aktów), libr.: J. Barbier, M. Carré; od 14 kwietnia 1894, 9 przedstawień G. Bizet Carmen (4 akty), libr.: H. Meilhac, L. Halévy; od 17 kwietnia 1894, 9 przedstawień G. Donizetti Favorita (4 akty), libr.: G. Vaez, A. Royer, E. Scribe; od 24 kwietnia 1894, 5 przedstawień G. Verdi Trubadur (4 akty), libr.: S. Cammarano, L. Bardare; od 26 kwietnia 1894, 6 przedstawień G. Verdi Aida (4 akty), libr. A. Ghislanzoni od 12 maja 1894, 7 przedstawień S. Moniuszko Straszny dwór (4 akty, 5 odsłon), libr. J. Chęciński, od 5 czerwca 1894, 16 przedstawień obrazy historyczne, dramatyczne, sceniczne (10) W.L. Anczyc Kościuszko pod Racławicami (5 oddziałów, 7 odsłon), muz. K. Hoffman, od 4 kwietnia 1894, 21 przedstawień L. Świderski Biedni (5 aktów), reż. A. Walewski, 29 kwietnia 1894 – lwowska premiera, 2 przedstawienia Z. Przybylski Fotografia Jędrusia (1 akt), od 11 maja 1894, 4 przedstawienia J. Załęga [właśc. M. Bałucki] Kiliński (5 aktów), reż. R. Żelazowski, 15 sierpnia 1894 M. Maeterlinck Gość nieproszony [Intruz] (1 odsłona), tł. B. Laskownicki, 2 listopada 1894 J. Ściborski Wiesław, czyli krakowskie wesele (5 odsłon), muz. K. Kurpiński, od 4 listopada 1894, 3 przedstawienia F. Schiller Wilhelm Tell (5 aktów, 13 odsłon), tł. M. Budzyński, 30 grudnia 1894 F. Domnik [właśc. F. Dorowski] Wigilia Św. Andrzeja, reż. A. Walewski, 14 stycznia 1895 – lwowska premiera K. Majeranowski Kazimierz Wielki król chłopków i Bruzda (3 akty), muz. F. Słomkowski, 27 stycznia 1895 – lwowska premiera M. Wołowski Ostatni grosz (1 akt), 5 kwietnia 1895 tragedie (9) J. Słowacki Lilla Weneda (5 aktów), reż. R. Żelazowski, 20 lipca 1894 F. Schiller Zbójcy (5 aktów), reż. A. Walewski, od 8 września 1894, 3 przedstawienia J. Słowacki Balladyna (5 aktów), reż. R. Żelazowski, 23 września 1894 F. Schiller Maria Stuart (5 aktów), reż. R. Żelazowski, od 27 października 1894, 9 przedstawień W. Shakespeare Makbet (5 aktów), reż. A. Walewski, od 9 listopada 1894, 4 przedstawienia J. Słowacki Mazepa (5 aktów), reż. A. Walewski, od 28 listopada 1894, 2 przedstawienia F. Schiller Intryga i miłość (5 aktów), reż. A. Walewski, 9 grudnia 1894 W. Shakespeare Hamlet (5 aktów), reż. A. Walewski, 14 stycznia 1895 W. Shakespeare Otello (5 aktów), od 27 kwietnia 1895, 2 przedstawienia obrazki sceniczne, dramatyczne (7) M. Gawalewicz Lekcja deklamacji (1 akt), 3 kwietnia 1894 W. Koziebrodzki Podczas polowania (1 akt), 9 kwietnia 1894 – lwowska premiera Z. Przybylski Bzy kwitną (1 akt), reż. R. Żelazowski, od 14 maja 1894, 7 przedstawień Z. Przybylski Mój mały (1 akt), reż. A. Walewski, 14 września 1894 K. Ujejski Pierwiosnki (1 akt), 14 września 1894 M. Gawalewicz Barkarola (1 akt), reż. R. Żelazowski, 10 marca 1895 Z. Przybylski Pójdźmy za nim według noweli H. Sienkiewicza, 5 kwietnia 1895 operetki (5) R. Herve Nitouche (3 akty), libr.: H. Meilhac, A. Millaud; od 2 lipca 1894, 3 przedstawienia J. Offenbach Życie paryskie (4 aktów), libr.: H. Meilhac, L. Halévy; od 11 lipca 1894, 2 przedstawienia C. Zeller Ptasznik z Tyrolu (3 akty), libr.: M. West, L. Held; od 25 lipca 1894, 3 przedstawienia E. Audran Maskota, czyli dziewczę szczęścia (3 akty), libr.: H. Chivot, A. Duru; od 31 lipca 1894, 2 przedstawienia J. Offenbach Wesele przy latarniach (1 akt), libr.: M. Carré, L. Battu; od 4 lutego 1895, 2 przedstawienia sztuki (5) K. Zalewski Prawa serca (4 akty), 27 kwietnia 1894 H. Sudermann Gniazdo rodzinne (4 akty), reż. R. Żelazowski, od 23 maja 1894, 6 przedstawień A.W. Pinero Druga pani Tanqueray (4 akty), reż. R. Żelazowski, od 15 października 1894, 2 przedstawienia Z. Sarnecki Harde dusze (5 aktów) według Bene nati E. Orzeszkowej, 17 kwietnia 1895 – lwowska premiera, 3 przedstawienia X. Montépin, J. Dornay Roznosicielka chleba (3 akty, 9 obrazów), 16 maja 1895 – lwowska premiera, 2 przedstawienia melodramaty (3) J. Damse Młyn diabelski (5 aktów), od 29 kwietnia 1894, 3 przedstawienia K. Majeranowski Studnia artezyjska, czyli Polacy w Afryce (4 akty z prologiem), od 20 maja 1894, 2 przedstawienia J.N. Kamiński Szuler i grabarz, czyli król żołędny (6 aktów), muz. H. Proch, 3 lutego 1895 – lwowska premiera, 2 przedstawienia widowiska sceniczne (2) A. Walewski Hulaj dusza (8 obrazów), 23 września 1894 J. Verne, A. Dennery Podróż naokoło ziemi w 80 dniach (5 oddziałów, 14 obrazów), muz. F. Suppé, 8 czerwca 1895 – lwowska premiera, 14 przedstawień wodewil: H. Schenk Gorąca krew (3 akty, 7 odsłon), libr.: L. Krenn, K. Lindau; od 27 lipca 1894, 2 przedstawienia dzieło muzyczne: S. Moniuszko Dziady do tekstu A. Mickiewicza, 2 listopada 1894 sceny małżeńskie: A. Urbański Gdyby nie prezes (1 odsłona), od 3 grudnia 1894, 2 przedstawienia
Sezon 1895/1896 Sezon zainaugurowano 5 września 1895 5-aktową tragedią J. Słowackiego pt. Balladyna. Teatrem do 4 kwietnia 1896 kierował Zygmunt Przybylski. Następnie (5 kwietnia 1896) kierownictwo teatru objęli Juliusz Bandrowski i Ludwik Haller. Sezon zakończono 17 września 1896 3-aktową operetką E. Audran pt. Pierścień rodzinny. Łącznie zaprezentowano 175 spektakli teatralnych i muzycznych, w tym m.in.:
komedie (wybrane)