Thomas Jonathan Jackson, pseud. „Stonewall” (ur. 21 stycznia 1824 w Clarksburgu, zm. 10 maja 1863 w Guinea Station) – konfederacki generał; brał udział w wojnie secesyjnej; prawdopodobnie najbardziej znany dowódca Południa, po generale Robercie E. LeeJackson biography at Civil War Home.. Brał udział w kampanii w dolinie Shenandoah jako dowódca korpusu Armii Północnej Wirginii w 1862.
Został postrzelony przypadkowo przez własnych ludzi pod Chancellorsville – przeżył, lecz amputowano mu rękę. Zmarł na zapalenie płuc osiem dni później. Jego śmierć była ciosem dla dowództwa Konfederacji, wpływając nie tylko na efektywność strategiczną, ale i morale zarówno wojsk, jak i ludności cywilnej.
Historycy wojskowi uważają Jacksona za jednego z bardziej uzdolnionych przywódców w historii USA. Jego działania podczas kampanii w dolinie Shenandoah oraz działania prowadzące do zwyciężenia zaskoczonej armii federalnej pod Chancellorsville są studiowane na całym świecie i brane jako przykład innowacyjnego oraz odważnego dowództwa. Jego zasługi nie kończą się jednak na tym epizodzie: I bitwa nad Bull Run (gdzie otrzymał swój przydomek „Stonewall”, czyli „Kamienny Mur”), II bitwa nad Bull Run, Antietam czy Fredericksburg. Jackson nie odnosił ciągłych sukcesów jako wódz, co można wywnioskować ze słabej postawy w bitwach siedmiodniowych oraz pod Richmond w 1862 r.
Życiorys Przodkowie Thomas Jonathan Jackson był prawnukiem Johna Jacksona (1715 lub 1719–1801) oraz Elizabeth Cumming (1723–1828). John Jackson urodził się w protestanckiej rodzinie w Coleraine, hr. Londonderry w Irlandii. Mieszkając w Londynie został oskarżony i skazany za kradzież 170 funtów. Sędzia w Old Bailey skazał go na siedmioletnie zesłanie do brytyjskich kolonii w Ameryce. W trakcie podróży na statku więziennym Litchfield poznał Elizabeth, również skazaną za kradzież. Nim statek przybił do portu w Annapolis, para była w sobie zakochana i, mimo iż zostali wysłani do różnych domów, pobrali się w lipcu 1755Robertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 1-2.
Rodzina ruszyła na zachód przez Pasmo Błękitne, by osiedlić się w pobliżu Moorefield w 1758 r. W 1770 ruszyli dalej na zachód do Tygart Valley, gdzie nabyli spory kawał dziewiczego terenu rolniczego (w tym 3000 akrów należało do Elizabeth) w pobliżu dzisiejszego miasta Buckhannon. John oraz dwóch jego nastoletnich synów brało udział w wojnie o niepodległość, pod Kings Mountain 7 października 1780. John ukończył służbę w stopniu kapitana, po czym służył jako porucznik w milicji stanu Wirginia. Kiedy mężczyźni byli w armii, Elizabeth zamieniła ich dom w bezpieczną przystań „Fort Jacksona”, mający chronić przed atakami IndianRobertson, s. 2-3..
John i Elizabeth mieli ośmioro dzieci. Ich drugi syn, Edward (1759–1828) miał trzech synów, z których najmłodszy, Jonathan był ojcem ThomasaVMI Jackson genealogy site; Robertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 4..
Dzieciństwo Thomas, który otrzymał imię po dziadku, urodził się jako trzecie dziecko prawnika Jonathana Jacksona (1790–1826) oraz Julii Beckwith Jackson (z domu Neale) (1798–1831). Oboje pochodzili z Wirginii i mieszkali w Clarksburgu.
Starsza siostra Thomasa, Elizabeth, umarła na dur brzuszny 6 marca 1826 r. – dwuletni wówczas chłopiec aż do końca pozostał przy jej łóżku. Ojciec rodziny zmarł na tę samą chorobę niecałe trzy tygodnie później, 26 marca, nie doczekawszy się narodzin najmłodszej córki, Laury Ann, która przyszła na świat następnego dniaRobertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 7.. Julia Jackson została wdową w wieku 28 lat, z trójką dzieci oraz długami – aby spłacić należności, musiała sprzedać wiele z rzeczy należących do rodziny, ale mimo biedy odmawiała jałmużny. By związać koniec z końcem, podjęła się szycia oraz nauczania w szkole.
W 1830 r. Julia wyszła ponownie za mąż za Blake’a WoodsonaRobertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 8., prawnika, który nie pokochał pasierbów. Zaledwie rok po ślubie Julia zmarła przy porodzie, wydając na świat synaRobertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 10.. Została pochowana w nieoznakowanym grobie, w wykonanej przez rodzinę trumnie, na cmentarzu Westlake Cemetery, nad rzeką James. Miejsce owo znajduje się w dzisiejszym Ansted.
thumb|275px|left|Jackson’s Mill, należący do Cumminsa Jacksona
Praca i nauka w Jackson’s Mill Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki, Thomas i jego młodsza siostra Laura Ann zostali posłani, by zamieszkać ze stryjem Cumminsem Jacksonem, który był właścicielem młyna leżącego w pobliżu dzisiejszego miasta Weston w hr. Lewis. Najstarszy brat Warren zamieszkał z dalszą rodziną ze strony matki, jednakże zmarł w 1841 r. na gruźlicę w wieku zaledwie 20 lat. Thomas i Laura powrócili z młyna Jacksona w listopadzie 1831, aby być z umierającą matką. Spędzili ponad cztery lata we młynie, zanim zostali rozdzieleni – dziewczynka wyjechała, by zamieszkać z rodziną matki, Thomas zaś przeniósł się na farmę ciotki Polly (siostry ojca) oraz jej męża Isaaca Brake’a 4 mile od Clarksburga. Wuj traktował młodzika jak obcego, przez co po roku złego traktowania Thomas uciekł. Mimo próśb kuzynki w Clarksburgu, aby wrócił na farmę, Thomas odmówił, stwierdzając „Może powinienem, proszę pani, ale nie zamierzam”. Przeszedł 18 mil przez górskie odludzie, by dotrzeć do młyna Jacksona, gdzie został przywitany przez stryja i pozostał przez następne 7 latRobertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 9-16..
Cummins był stanowczy wobec Thomasa, który postrzegał go jako mentora. Pracował na farmie, wypasając owce w towarzystwie psa pasterskiego, przeganiał woły, pomagał siać i zbierać kukurydzę i pszenicę. Kształcenie było sprawą trudną, jednakże Thomas starał się uczęszczać do szkoły gdziekolwiek i kiedykolwiek mógł. Wielu najważniejszych rzeczy nauczył się sam. Zawarł kiedyś układ z jednym z niewolników stryja, którego uczył czytać i pisać w zamian za dostarczanie sosnowego opału. Thomas do późna czytywał książki przy świetle płonących szczapek sosny. Prawo Wirginii zabraniało uczenia niewolników, wolnych murzynów i mulatów sztuki czytania i pisania, po buncie Nata Turnera w hr. Southampton w 1831 r. Mimo tego Jackson nie poprzestał uczenia niewolnika. Uzyskawszy tę zdolność, murzyn uciekł do Kanady poprzez Underground RailroadRobertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 17.. Młody Jackson wyniósł na tyle dużo umiejętności z tego zdarzenia, iż został nauczycielem.
Kariera wojskowa West Point W 1842 r., w wieku 18 lat, Jackson został przyjęty do Akademii Wojskowej w West Point w Nowym Jorku (nie obyło się bez wstawiennictwa ze strony kongresmena Samuela Haysa). Z powodu niepełnego wykształcenia Jackson miał spore problemy na samym początku – pracował ciężej niż większość kadetów, wykazując zaciętą determinację, która stała się cechą charakterystyczną całego życia. Udało mu się dowieść swojej wartości i podnosić swoje kwalifikacje. Ukończył West Point jako 17 z 59 studentów w 1846 r. Jego przełożeni stwierdzili, iż gdyby miał do dyspozycji jeszcze 3 lata, byłby pierwszym w swoim roczniku.
U.S. Army i Wojna amerykańsko-meksykańska thumb|Witraż pokazujący uczestnictwo Jacksona w wojnie amerykańsko-meksykańskiej, w Washington National Cathedral Jackson rozpoczął karierę w US Army jako podporucznik w regimencie artyleryjskim, po czym został wysłany do walki w wojnie amerykańsko-meksykańskiej. Brał udział w walkach pod Veracruz, pod Contreras, pod Chapultepec i Meksyk, zdobywając dwie brevet-promocje oraz awans na porucznika w armii regularnej. W Meksyku Jackson spotkał Roberta E. Lee.
Podczas ataku na Zamek Chapultepec odmówił wycofania swoich wojsk, motywując, iż jest to „zły rozkaz”. Skonfrontowany z przełożonym, wyłożył swoje przekonania, twierdząc, że wycofanie żołnierzy będzie niebezpieczniejsze, niż kontynuowanie pojedynku artyleryjskiego. Jego ogląd sytuacji okazał się słuszny, dzięki czemu jedna z brygad piechoty mogła wykorzystać stworzoną przez Jacksona przewagę. W sprzeczności z tą demonstracją siły charakteru było wypełnienie innego „złego rozkazu”, jakim było skoszenie ciżby cywilnej ogniem artyleryjskim po tym, jak władze miasta Meksyk nie poddały go w ustalonym czasieRobertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 69.. Powyższe wydarzenie oraz późniejsza agresywna postawa wobec uchodzącej armii meksykańskiej przyniosły mu awans na brevet majora. Głównodowodzący siłami Winfield Scott zauważył podczas bankietu celebrującego zwycięstwo, iż Jackson był najczęściej awansowanym oficerem w całej armii podczas trzech lat walk.
Lexington i Virginia Military Institute Wiosną 1851Robertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 108-110. Jackson przyjął stanowisko wykładowcy na nowo utworzonym Virginia Military Institute (Wojskowy Instytut Wirginii – VMI) w Lexington jako profesor naturalnej i eksperymentalnej filozofii oraz instruktor artylerii. Jego nauki są do dziś stosowane na VMI, ponieważ zawarte w nich idee są ponadczasowe: dyscyplina, mobilność, ocena sił i intencji przeciwnika przy jednoczesnym ukryciu własnych, efektywność ostrzału artyleryjskiego w połączeniu z atakiem piechoty.
Mimo wysokich kwalifikacji oraz zdolności nie był lubianym nauczycielem. Uczył się na pamięć swoich wykładów, a następnie recytował je – studenci, którzy prosili o pomoc, otrzymywali dokładnie takie samo wytłumaczenie, jak podczas wykładu. Jeśli prośba o pomoc powtórzyła się, Jackson postrzegał to jako niesubordynację i karał ich. Takie działania doprowadziły do wyśmiewania go przez alumnów, a nawet próby złożenia ze stanowiska w 1856Virginia Military Institute Archives: Stonewall Jackson FAQ.
Wielu białych mieszkających w mieście nie zdawało sobie sprawy, iż Jackson był bardzo ceniony przez populację niewolników i wolnych murzynów. Przyczynił się do zorganizowania niedzielnej szkółki dla murzynów w kościele prezbiteriańskim. Jego druga żona, Mary Anna uczyła razem z nim, gdyż Thomas „wolał, iżby praca moja była dla pożytku kolorowych dzieci, wierząc, że ważnym i użytecznym jest podporządkowanie ignoranckiej rasy afrykańskiej silnej dłoni Ewangelii”Mary Anna Jackson, Memoirs of Stonewall Jackson, by His Widow, s. 78.. Pastor kościoła dr William Spottswood White opisał stosunki między Jacksonem a jego uczniami: „Jako ich mentor religijny odniósł sukces. Jego dyscyplina była systematyczna i mocna, ale bardzo delikatna [...] jego służący darzyli go rewerencją i miłością, jaką darzy się brata lub ojca. [...] Był przyjacielem czarnego człowieka”. Do podopiecznych zwracał się po imieniu, a oni zwali go „Marse Major”Robertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 169..
Rodzina Jacksonów posiadała 6 niewolników. Trójka z nich (Hetty, Cyrus oraz George, matka i dwóch nastoletnich synów) była prezentem ślubnym. Albert poprosił Jacksona, by kupił go i pozwolił mu zapracować na wyzwolenie – pracował jako kelner w lexingtońskim lokalu i był wypożyczany dla VMI. To samo tyczyło się Amy, zakupionej na aukcji publicznej, która pracowała jako kucharka i gosposia. Ostatnia niewolna, Emma, była czteroletnią sierotą z problemami w uczeniu się, przekazana Jacksonowi przez podstarzałą wdowę jako prezent dla Mary AnnyRobertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 191-192.. Po wybuchu wojny Thomas sprzedał lub oddał swoich niewolników. Mary Anna napisała w 1895 r. w swoich pamiętnikach „dla naszych służących [...] bez przywództwa i powściągliwości ich pana, gorączka czasów okazała się tak demoralizująca, że [Thomas] zdecydował, iż powinnam oddać ich do dobrych domów stałych mieszkańców [Lexington]”Mary Anna Jackson, Memoirs of Stonewall Jackson, by His Widow, s. 152.. James Robertson tak opisał stosunek Jacksona do niewolnictwa:Robertson, Stonewall Jackson: The Man, The Soldier, The Legend, s. 191.