Hotel Adlon, oficjalnie Hotel Adlon Kempinski Berlin – pięciogwiazdkowy hotel, znajdujący się w Berlinie, w dzielnicy Mitte, przy alei Unter den Linden i placu Pariser Platz. Jest własnością sieci hotelowej Kempinski, jest członkiem prestiżowej międzynarodowej organizacji . Powstał w latach 1995–1997 na miejscu pierwszego Hotelu Adlon, oddanego do użytku w 1907 roku i zniszczonego pod koniec II wojny światowej, a następnie rozebranego w 1952 i 1984 roku. W swej architekturze jest zorientowany na klasyczno-tradycyjny język projektowania i stanowi nawiązanie do poprzednika. Obecnie jest uważany za jeden z najbardziej luksusowych hoteli w Niemczech.
Lokalizacja Hotel Adlon mieści się w berlińskiej dzielnicy Mitte. Jest położony przy ulicach Unter den Linden (stanowi ona adres budynku), Wilhelmstraße i Behrenstraße, a także przy placu Pariser Platz, przez co w jego bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się Brama Brandenburska.
Do hotelu można się dostać korzystając z kolei S-Bahn i wysiadając na położonej 100 m od hotelu stacji Brandenburger Tor (linie S1, S2, S25 i S26) lub z metra, w którym docelową stacją również jest leżąca w odległości 100 m od budynku Brandenburger Tor (linia U5). W odległości kilkuset metrów od hotelu znajdują się ponadto następujące przystanki autobusowe: Brandenburger Tor (linie 100 i N5), Behrenstraße/Wilhelmstraße (linie 300 i S1A), Reichstag/Bundestag (linia 100) i Unter den Linden/Glinkastraße (linia 147).
Historia Pierwszy hotel
Przed powstaniem Początek rozwoju budowlanego działki, na której stoi obecnie Hotel Adlon datuje się na 1734 rok. Wówczas ochmistrzyni dworska von Kameke zwróciła się do króla Fryderyka Wilhelma I z wnioskiem o pozwolenie na rozbiórkę domu szambelana von Wilchpitza, aby móc się osiedlić na terenie po nim. Po otrzymaniu pozwolenia i zrealizowaniu tego, czego dotyczyło, rozpoczęła budowę domu dla swojego męża, grafa Friedricha Paula von Kamekego, dyplomaty w służbie państwa pruskiego. Po pewnym czasie potomek Friedricha Paula, graf wynajął jego dom brytyjskiemu poselstwu dyplomatycznemu, które uczyniło go swoją siedzibą, zaś później sprzedał go grafowi Wartenslebenowi, który z kolei w 1798 roku sprzedał budynek grafowi Wilhelmowi Jacobowi von Redernowi, będącego wówczas królewskim szambelanem księcia Henryka, młodszego brata króla Fryderyka II Wielkiego. thumb|Palais Redern około 1900 roku W latach 1828–1829, na zlecenie synów von Rederna, budynek został przebudowany na klasycystyczny pałac przez architekta Karla Friedricha Schinkla. Niedługo później stał się centrum życia towarzyskiego w mieście. Po śmierci grafa Rederna w 1883 roku pałac odziedziczył jego siostrzeniec, który jednak wykazywał niewielkie zainteresowanie budynkiem, w związku z czym wynajął go handlarzowi dziełami sztuki Eduardowi Schultemu. Od 1899 roku w Pałacu Redernów swoje prace wystawiało stowarzyszenie malarzy „XI”, do którego należał m.in. Max Liebermann, późniejszy współzałożyciel ugrupowania „Berlińska Secesja”. W 1905 roku podupadły budynek kupił wraz z sąsiednią działką , urodzony w Moguncji przedsiębiorca z branży hotelarskiej i gastronomicznej, będący właścicielem m.in. zbudowanego w 1889 roku Hotelu Mille Colonnes w Amsterdamie, zaś w Berlinie znany głównie z prowadzenia restauracji Hiller i Zooterassen oraz jako hurtownik wina. Na terenie zakupionych nieruchomości Adlon zamierzał wybudować nowy luksusowy hotel. Jako że cieszył się protekcją niemieckiego cesarza Wilhelma II, uważającego, że w Berlinie brakuje luksusowego hotelu w prestiżowej lokalizacji, spełniającego oczekiwania koronowanych głów, bez problemu otrzymał pozwolenie na budowę budynku. W późniejszych czasach w nieprzychylnych Adlonowi kręgach społecznych pojawiły się niemające potwierdzenia w rzeczywistych faktach legendy, jakoby cesarska ochrona przedsiębiorcy wynikała z przyjaźni łączącej go z monarchą lub z bycia nieprawowitym potomkiem rodziny Hohenzollernów.
Budowa, architektura i charakterystyka W 1906 roku w Pałacu Redernów odbyła się ostatnia wystawa obrazów, a niedługo później będący prawnie chronionym zabytkiem budynek został zburzony pomimo protestów społecznych. Na jego miejscu wkrótce rozpoczęła się budowa hotelu Lorenza Adlona, za którego projekt odpowiadali architekci Carl Gause i Robert Leibnitz. Adlon początkowo chciał poszerzyć teren inwestycji o działkę na rogu ulicy Wilhelmstraße, tak, aby hotel miał jak największą liczbę pokoi z widokiem na plac Pariser Platz i aleję Unter den Linden, jednak jego plany spotkały się z dużym oporem konkurencji – narożną parcelę ostatecznie kupił właściciel Hotelu Bristol (również zbudowanego według projektu Carla Gausego w latach 1890–1901 pod adresem Unter den Linden 65, według obecnej numeracji). Z tego powodu, zamiast korzystnie położonej narożnej działki, Adlon musiał kupić parcelę przy samej ulicy Wilhelmstraße, przez co powstający budynek musiał się rozciągać w głąb nieruchomości i nie mógł spełnić oczekiwań inwestora związanych z dużą liczbą pokoi z dobrym widokiem. 23 października 1907 roku hotel został uroczyście otwarty w obecności cesarza Wilhelma II. Koszty budowy budynku wyniosły, według różnych źródeł, od około 17 do około 20 milionów złotych marek (w przybliżeniu był to odpowiednik dzisiejszych około 350 milionów euro) i znacznie przewyższyły koszty budowy ukończonej dwa lata wcześniej katedry berlińskiej, wynoszące 11,5 miliona złotych marek. Znaczną część kosztów Lorenz Adlon pokrył dzięki pożyczkom w wysokości 15 milionów złotych marek, do udzielenia których drogę utorował mu cesarz. Szacuje się, że 5 milionów złotych marek kosztowało przedsiębiorcę samo urządzanie wnętrza hotelu. thumb|Pierwszy Hotel Adlon w 1926 roku Nowy berliński hotel swoim wyglądem zewnętrznym absorbował ustrukturyzowaną architekturę Bramy Brandenburskiej i harmonijnie dopasowywał się do otoczenia z jego zabudową o konserwatywnych formach. Cechowała go prosta, pokryta brązowo-szarym, nadreńskim tufem wulkanicznym klasycystyczna fasada z rzadko rozmieszczonymi secesyjnymi elementami dekoracyjnymi. Był pięciokondygnacyjnym budynkiem murowanym z miedzianym dachem zwieńczonym kalenicą grzebieniową. Jego znaczną, w porównaniu do niskich budynków przy Pariser Platz, wysokość optycznie łagodziły dwie mocno zaakcentowane balustrady obiegające gmach u podnóża pierwszej i czwartej kondygnacji, która sprawiała wizualne wrażenie przynależenia do dachu. Pod oknami trzeciej kondygnacji hotelu biegł poprzeczny pas dziewiętnastu medalionów z tańczącymi i muzykującymi postaciami kobiecymi. Parter budynku miał 6 m wysokości i był dobrze widoczny z placu. Charakteryzował się ozdobionym pilastrami i rzeźbami wejściem oraz dużymi oknami.
Hotel miał unikalne, jak na ówczesne czasy, wyposażenie techniczne: elektryczność, bieżącą zimną i ciepłą wodę oraz pralnię. W celu podkreślenia luksusowego uroku hotelu prawie wszystkie jego pomieszczenia były utrzymane w stylu neobarokowym lub w stylu Ludwika XVI. Na parterze budynku, oprócz rozległego holu, mieściły się restauracja uliczna, trzy restauracje hotelowe, kawiarnia, bar, salon, pokój dla kobiet, palarnia, biblioteka, salon muzyczny, ogród zimowy, sale konferencyjne i duża sala balowa. Wyższe kondygnacje zajmowało 305 pokoi hotelowych z 400 łóżkami i 140 łazienkami, wyposażonych w prąd elektryczny, bieżącą ciepłą wodę i regulowane ogrzewanie. Większość elementów wyposażenia pomieszczeń hotelu została wykonana przez moguncką firmę meblową Bembé, w której Lorenz Adlon kiedyś uczył się zawodu stolarza.
Działalność Lorenz Adlon prowadził hotel do 7 kwietnia 1921 roku, kiedy to zmarł wskutek obrażeń po potrąceniu przez samochód podczas przekraczania Pariser Platz. Po jego śmierci hotel odziedziczyła najstarsza córka Anna Katharina i jej młodszy brat Louis. W 1931 roku Anna Katharina kazała bratu spłacić swoje udziały w hotelu, po czym wyprowadziła się do Moguncji, gdzie wyszła za mąż za lekarza. Zmarła w 1956 roku w wieku 84 lat. Po spłaceniu siostry i przyjęciu w zamian długu gruntowego w wysokości 5,2 miliona marek Rzeszy Louis Adlon prowadził hotel wraz ze swoją drugą żoną Heddą (pierwszą była Tilli, z którą miał pięcioro dzieci) do ostatnich dni II wojny światowej. Zmarł na dzień przed zakończeniem działań wojennych – 7 maja 1945 roku. W latach 50. XX wieku Hedda Adlon sprzedała prawa do pierwokupu nieruchomości i nazwy „Adlon” sieci hotelowej Kempinski. Zmarła w 1967 roku. thumb|Maharadża Patiali ze swoim marszałkiem dworu przed Hotelem Adlon krótko po przyjeździe do Berlina w 1928 roku Ze względu na swoje położenie, bezpośrednio przy Pariser Platz, w bliskim sąsiedztwie Bramy Brandenburskiej, Akademii Sztuk Pięknych (niem. Akademie der Künste) oraz ambasad: Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji, Hotel Adlon uchodził za jeden z czołowych adresów w Europie. Cesarz Wilhelm II szczególnie upodobał sobie hotel jako miejsce zakwaterowania dworskich gości – podczas wizyt państwowych miał do nich mówić: „Moi drodzy, idźcie do Lorenza Adlona! U mnie w zamku jest zimno, jest przeciąg, a w kilku łazienkach nie ma ciepłej wody”. Płacił przy tym roczną stałą opłatę w wysokości dzisiejszych 75 tysięcy euro za gwarancję dyspozycji pokoi dla jego gości w razie potrzeby. Do tej pory gościom monarchy oferowano nocleg w jednym z cesarskich pałaców i przede wszystkim mniej znaczący książęta nalegali na ścisłe przestrzeganie etykiety, lecz Wilhelm II starał się ich od tego odwodzić. Ponadto w czasach rządów cesarza wielu przedstawicieli szlachty sprzedawało swoje pałace zimowe i w okresie zimowym rezydowało w apartamentach hotelu Lorenza Adlona, zaś całe berlińskie ministerstwa wolały urządzać różne uroczystości w hotelowej Sali Cesarskiej niż w salach balowych własnych siedzib.
Hotel Adlon był „terytorium neutralnym”: przedstawiciele wszystkich narodów i stronnictw mogli bez przeszkód się w nim spotykać i dyskutować. Jego międzynarodową klientelę stanowili głównie mężowie stanu, dyplomaci, magnaci biznesowi i artyści. W hotelu odbywały się ważne konferencje, wystawne bankiety i wesela. Mieszkali w nim rosyjski car Mikołaj II i maharadża (dawnego księstwa na terenie obecnych Indii), niemieccy politycy Walther Rathenau i Gustav Stresemann toczyli rozmowy przy herbacie, a amerykańscy przemysłowcy Henry Ford i John D. Rockefeller prowadzili negocjacje biznesowe i odpoczywali. W 1913 roku, zgodnie z informacjami wywiadowczymi ze Szwajcarii, rosyjscy anarchiści planowali dokonanie w hotelu zamachu na przebywającego w nim wtedy cara Mikołaja II. Bomba została w porę znaleziona, szybko ujęto także wykonawcę zamachu – okazał się nim być zastępca dyrektora hotelu, który zaangażował się w to przestępstwo z powodu długów hazardowych. thumb|Thomas Mann w Hotelu Adlon w 1929 roku Gośćmi hotelu były następujące głowy państwa i szefowie rządu: Bernhard von Bülow, kanclerz Rzeszy w latach 1900–1909, Aristide Briand, wielokrotny minister i premier w III Republice Francuskiej oraz Franklin Delano Roosevelt, 32. prezydent Stanów Zjednoczonych. Zatrzymywały się w nim także rozmaite osobistości ze świata nauki, kultury i sztuki: Albert Einstein, Thomas Alva Edison, Ferdinand Sauerbruch, Wilhelm Furtwängler, Gustaf Gründgens, Heinrich George, Herbert von Karajan, Thomas Mann, Enrico Caruso, Yehudi Menuhin, Bertolt Brecht, Ernst Lubitsch, Mary Pickford, Marlene Dietrich, Adolphe Menjou, Jackie Coogan, Greta Garbo, Josephine Baker i Charlie Chaplin.
W latach 20. XX wieku nikomu wówczas nieznany Billy Wilder pracował w Berlinie jako dziennikarz i przeprowadzał wywiady z niektórymi gośćmi hotelu, m.in. z Jackiem Cooganem i Adolphe’em Menjou, z kolei w latach 30. boyem hotelowym w Adlonie był Peter Frankenfeld, który w późniejszych dekadach zyskał sławę jako osobowość telewizyjna w Niemczech.