Dagan, hebrajski Dagon () – główny bóg czczony przez północno-zachodnie ludy semickie. Prawdopodobnie opiekował się on rolnictwem i zbożem. Był czczony na całym Bliskim Wschodzie z Mezopotamią włącznie (czcili go m.in. Fenicjanie, Amoryci). Pierwotne znaczenie imienia nie jest znane. Słowo dagán w języku hebrajskim i ugaryckim określa „ziarno” a słowo dag oznacza „rybę”. Według jednego z przekazów bóg Dagan był wynalazcą pługa.
Kult Kult boga Dagana poświadczony jest w Mari od około 2500 roku p.n.e., w Ebli i Tuttul – od około 2300 roku p.n.e., a w Ugarit – ponad tysiąc lat później. Sargon z Agade i jego wnuk Naram-Suen przypisywali wiele swych podbojów potędze boga Dagana. W jakimś momencie Dagan został głównym bogiem Filistynów, którzy prawdopodobnie uznawali go za swego głównego boga i władcę mórz.
W Ugarit, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, uważano Dagana za ojca boga Baala (Hadada) i za drugiego w hierarchii, po Elu – bogu najwyższym. Jednakże w mitach ugaryckich nie jest on postacią pierwszoplanową. Jego rolę boga wegetacji około 1500 roku p.n.e. w dużej mierze przejął Baal.
Stosunkowo wcześnie Dagan został włączony do panteonu sumeryjskiego, ale jedynie jako bóstwo niższej rangi, usługujące w orszaku boga Enlila. Jego małżonką była bogini Szala, według innego przekazu Iszhara.
Hammurabi z Babilonu w prologu do swego zbioru praw wspomina, iż „ujarzmił siedliska nad Eufratem na rozkaz Dagana, swego stwórcy”Kodeks Hammurabiego, przekład Marek Stępień, Wydawnictwo ALFA, Warszawa 2000, s. 78.. Współczesny Hammurabiemu król asyryjski Szamszi-Adad I, „wyznawca Dagana”, zbudował Daganowi świątynię w mieście Terqa nad Eufratem, którą nazwał E-kisiga („Dom Ofiar Grobowych”). Również w mieście Aszdod stała jego świątynia. W poemacie asyryjskim bóg Dagan razem z Nergalem i Miszaru (dobro i zło) pełnią rolę sędziów umarłych w świecie podziemnym. Według wierzeń babilońskich Dagan trzymał przy sobie w świecie podziemnym w wiecznej niewoli siedmioro dzieci boga Enmeszarry (Siódemka bogów).
Tekst, datowany najpóźniej na IV wiek n.e., mówi o Daganie jako o bóstwie rybim.
W tradycji chrześcijańskiej Dagon uznawany jest za demona.
W Biblii Dagon pojawia się w następujących miejscach: 1 Samuela 5, 1-7; Księga Sędziów 16, 23; 1 Księga Kronik 10:8-10.
Dagon w kulturze współczesnej W mitach Cthulhu thumb|240px|Artystyczna wizja Dagona z opowiadań H.P. Lovecrafta Dagon występuje w opowiadaniach Howarda Philipsa Lovecrafta – m.in. Dagon oraz Widmo nad Innsmouth. Oba zostały zekranizowane przez Stuarta Gordona w filmie pod tytułem Dagon. Stwór ten jest przedstawiony jako ogromna istota z głębin, panująca nad podwodnym światem i żyjącymi tam stworzeniami.
Oto krótki cytat z Dagona H.P. Lovecrafta dotyczący tego stwora:
W grze komputerowej Call of Cthulhu: Mroczne zakątki świata występuje w postaci zgodnie z mitami Cthulhu.
Inne nawiązania Dagon jest fenickim kupcem w powieści Bolesława Prusa Faraon. Dagon to nazwa planety krążącej wokół gwiazdy Fomalhaut. W grze komputerowej Rising Force Dagon jest jednym z bossów. W grze komputerowej Wiedźmin Dagon jest jednym z bossów - władcą Vodyanoi (ryboludzi). W grze komputerowej Devil May Cry 4 Dagon jest jednym z bossow – bratem Baela. W Dungeons & Dragons Dagon jest jednym z władców demonów. W serii gier komputerowych The Elder Scrolls Mehrunes Dagon jest księciem Daedrycznym, rodzajem bóstwa. W grze komputerowej DotA 2 nazwę Dagon nosi jeden z przedmiotów – berło zadające wrogom duże obrażenia. W Ben 10: Ultimate Alien Dagon jest ostatecznym przeciwnikiem Bena Tenysona zaraz przed przejęciem jego potęgi przez Vilgaxa. W serialu Dobry omen jest jednym z książąt Piekieł i członkiem Mrocznej Rady. Dagon jest jednym z głównych przeciwników w japońskim serialu komiksowym Jujutsu no Kaisen 2 Postać o tym imieniu występuje w "Sekretach nieśmiertelnego Nicholasa Flamela" autorstwa Michaela Scotta
Zobacz też Dagon (anime)
Przypisy
Kategoria:Bóstwa ugaryckie Kategoria:Bóstwa mezopotamskie Kategoria:Diabły i demony Kategoria:Mity Cthulhu Kategoria:Bóstwa rolnicze