thumb|Dworzec Nadwiślański (ok. 1908) thumb|Widok z terenu stacji w kierunku nowo otwartego wiaduktu żoliborskiego (1937) thumb|Budynek dworca (pawilon środkowy) w okresie okupacji niemieckiej thumb|Perony dworca Warszawa Gdańska (ok. 1977) mały|Perony dworca Warszawa Gdańska widziane z wiaduktu nad ul. gen. Władysława Andersa (2012) thumb|Hala dworca thumb|Dworzec Gdański – węzeł przesiadkowy dla Żoliborza i północnego Śródmieścia Warszawa Gdańska – stacja kolejowa znajdująca się przy ul. Słomińskiego 6 w Warszawie. Według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca aglomeracyjnego, l.p. 491.
Dworzec jest dobrze skomunikowany z innymi dzielnicami miasta – w pobliżu przebiegają linie autobusowe i tramwajowe oraz linia M1 warszawskiego metra (stacja Dworzec Gdański).
Historia Lata 1878–1939 Pierwszy dworzec w tym miejscu został wybudowany w latach 1878–1880, w związku z budową Kolei Nadwiślańskiej. Parterowy budynek o konstrukcji drewnianej pierwotnie funkcjonował pod nazwą Dworzec Nadwiślański. Powstał w obrębie pierwszego pasa fortów Cytadeli Warszawskiej, gdzie istniał zakaz wznoszenia budynków murowanych. Na początku XX wieku zmienił nazwę na Dworzec Kowelski. Na zachód od budynku dworca znajdowały się bocznice z barakami, natomiast stacja towarowa powstała w pobliżu ul. Dzikiej.
Budynek dworca został spalony w 1915 podczas wycofywania się Rosjan z Warszawy.
Jeszcze w trakcie I wojny światowej na miejscu spalonego budynku dworca wzniesiono trzy drewniane baraki. Od tego czasu dworzec nosił nazwę Dworzec Gdański. Pawilon wschodni został rozebrany w trakcie budowy w latach 1936–1937 pobliskiego wiaduktu żoliborskiego.
W latach 1922–1924 ze stacji doprowadzono bocznicę kolejową do Elektrowni Warszawskiej.
Obok dworca osobowego od początku funkcjonowała rozrządowa stacja towarowa, obsługująca pobliskie tereny przemysłowo-składowe za pośrednictwem sieci bocznic. W 1929 ze stacji tej uruchomiono kolej młocińską do Łomianek (zlikwidowaną w 1943).
W latach 1932–1939 został wybudowany Dworzec Główny, który stał się najważniejszym dworcem stolicy. Mimo to jeszcze długo po II wojnie światowej obiekt pełnił funkcję dworca dalekobieżnego, będąc m.in. przystankiem dla pociągów tranzytowych między Związkiem Radzieckim a Zachodem – obsługiwał wówczas połączenia zagraniczne z Moskwą, Leningradem, Berlinem, Paryżem, Ostendą, Pragą i Wiedniem.
II wojna światowa Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 w pobliżu dworca znajdowało się stanowisko ogniowe nowoczesnej ciężkiej baterii przeciwlotniczej 75 mm wz. 1937 „Starachowice”.
W okresie okupacji niemieckiej dworzec funkcjonował pod nazwą Warszawa Gdańska.
W czasie likwidacji getta warszawskiego w latach 1942−1943 z terenu stacji towarowej, z zachodniej bocznicy znajdującej się przy tzw. Umschlagplatzu, Niemcy wywozili Żydów do obozu zagłady w Treblince oraz obozów pracy w dystrykcie lubelskim.
Podczas powstania warszawskiego na terenach wokół dworca toczyły się ciężkie walki. Oddziały Obwodu Żoliborz usiłowały dwukrotnie (nocami 19/20 i 21/22 sierpnia 1944 roku) przebić się w kierunku Starówki, jednak nie udało im się to z powodu dużych strat – obrona niemiecka (wspomagana m.in. przez pociąg pancerny) okazała się zbyt silna.
Drewniane pawilony dworca zostały spalone przez Niemców pod koniec okupacji.
Po 1945 W 1945 dworzec umieszczono w tymczasowym drewnianym baraku. W lipcu 1946 zakończono odbudowę znajdującego się obok dworca wiaduktu łączącego śródmieście z Żoliborzem. Nowy i – jak na owe czasy – nowoczesny budynek dworca według projektu Stanisława Kallera powstał w latach 1958–1959; był pierwszym stałym budynkiem dworcowym w powojennej Warszawie. Dworzec został oddany do użytku 12 września 1959.
Po 1945 zlikwidowano stację towarową (w jej miejscu w latach 1974–1978 powstało osiedle mieszkaniowe Stawki).
W 1968, po wydarzeniach marcowych, do opuszczenia Polski zostało zmuszonych wielu polskich obywateli pochodzenia żydowskiego. Odjeżdżali oni głównie z Dworca Gdańskiego. W marcu 1998 na wschodniej ścianie budynku dworca odsłonięto tablicę upamiętniającą te wydarzenia ze słowami Henryka Grynberga: Tu więcej zostawili po sobie niż mieli, pod którą odbywają się uroczystości rocznicowe.
W 1975 wybudowano Warszawę Centralną, a Dworzec Gdański w coraz większym stopniu zyskiwał charakter podmiejski, obsługując zelektryfikowaną w 1972 linię do Nasielska i Tłuszcza przez Legionowo. W tym okresie na stacji zatrzymywały się średnio 52 pociągi osobowe na dobę. Obecnie ruch osobowy jest nieco mniejszy, a stacja towarowa całkowicie zaniechała działalności – większość bocznic i torów odstawczych zlikwidowano, a tereny po nich są stopniowo zabudowywane (powstało tam m.in. centrum handlowe Arkadia).
W tym samym 1975 roku planowano przebudowę dworca, jednak ostatecznie jej zaniechano i prowadzono jedynie remonty (np. w 1984 roku wyremontowano sklep Warsu). W styczniu 1987 roku przy bardzo niskiej temperaturze (-25°C) w sklepie z pamiątkami wybuchł pożar, który zaczął się rozprzestrzeniać. Przed płomieniami uratowano halę operacyjną. Przez kilkanaście miesięcy nie podjęto prac przy odbudowie; dopiero w 1988 roku zaczęto przygotowywać dokumentację robót z planem zakończenia inwestycji w ciągu trzech lat. Autorem projektu przebudowy stacji był Wacław Nowiński. W związku z napotkanymi trudnościami planowany termin przebudowy dworca został przekroczony i najprawdopodobniej inwestycję zakończono w 1993 roku.
Wraz z końcem lat 80., pogarszającym się stanem warszawskiego odcinka linii kolejowej nr 9 i zwiększeniem dostępności transportu indywidualnego, ruch podmiejski na stacji malał. Brak nakładów inwestycyjnych powodował naturalną degradację stacji. Pierwsze zmiany jakościowe nastąpiły w 2003. Na I linii metra warszawskiego otwarto stację Dworzec Gdański. W 2004 roku utworzono spółkę Koleje Mazowieckie, dla której Dworzec Gdański stał się jednym z głównych węzłów obsługi pasażerów.
Docelowo dworzec już w 2003 roku miał się stać pierwszym węzłem komunikacji zbiorowej w Warszawie, jednak nie doszło do budowy podziemnego łącznika stacji metra z peronami stacji PKP. Dworzec Gdański był dodatkowo jedynym dworcem w Warszawskim Węźle Kolejowym, który nie posiadł typowych, wysokich peronów, co utrudniało korzystanie z popularnych na tej trasie składów EN-57. Ogólna infrastruktura peronowa była nadal w bardzo złym stanie. Należy zaznaczyć, że sam budynek dworcowy w odróżnieniu od wielu innych obiektów tego typu w Polsce nie uległ znacznej degradacji.
W latach 2007–2010 przeprowadzona została modernizacja odcinka linii kolejowej nr 9 od przystanku Warszawa Zoo do stacji kolejowej Legionowo.
W marcu 2010 roku uruchomiono kursy linii S9, uzupełniającej rozkład pociągów Kolei Mazowieckich na trasie do Legionowa.
We wrześniu 2009 PKP Polskie Linie Kolejowe podpisały umowę ze Skanską na pierwszy etap modernizacji stacji Warszawa Gdańska, w ramach którego m.in. rozebrano 4 perony i wybudowano 2 nowe oraz wybudowano łącznik łączący stację kolejową ze stacją metra. Całość kontraktu opiewała na kwotę 129 milionów złotych, w kosztach remontu partycypowało również miasto. Remont zakończył się oddaniem tunelu podziemnego łączącego stację metra z dworcem i południowym Żoliborzem w lutym 2011. Wskutek podjętych działań powstał pierwszy w mieście węzeł przesiadkowy tego typu, łączący metro, tramwaje i linie autobusowe, czyli komunikację miejską z koleją aglomeracyjną i regionalną.
W czerwcu 2015 PKP PLK podpisały umowę z konsorcjum firm Trakcja PRKiI, ZUE oraz Comsa na drugi etap modernizacji, w ramach którego m.in. odbudowano jeszcze jeden peron. Prace przy budowie ruszyły w lipcu i trwały przez rok.
W październiku 2019 PKP PLK podpisały ze spółką Sarinż umowę na opracowanie i wykonanie rozbudowy stacji obejmującą budowę dwóch nowych kładek, ośmiu wind, trzech ciągów schodów ruchomych i ośmiu zwykłych. Kładki z urządzeniami towarzyszącymi zostały oddane do użytku we wrześniu 2021.
W grudniu 2023 roku od strony ul. ks. Romana Indrzejczyka oddano do użytku peron numer 5. Jednokrawędziowa 250-metrowa platforma ma być wykorzystywana do odprawiania dalekobieżnych pociągów z północnego toru stacji.
We wrześniu 2024 roku PKP PLK podpisały umowę z firmą PORR S.A na budowę nowego tunelu pod stacją oraz montaż nowego systemu informacji pasażerskiej. Projekt ma za zadanie ułatwienie przesiadek między komunikacji miejskiej oraz dojścia na perony. Szacowany koszt inwestycji to około 80 mln złotych. Wstępnie projekt miał być oddany do końca 2025 roku, jednak PKP PLK poinformowało o przesunięciu terminu na II kwartał 2026 roku. Tunel ostatecznie został oddany do użytku 29 czerwca 2026.
Ruch pociągów Przewoźnik Linia TrasaKoleje MazowieckieR80/RE80Warszawa Gdańska/Warszawa Wschodnia -- Góra Kalwaria/Warka/Radom Główny/Skarżysko-Kamienna R90/RE90 Warszawa Zachodnia (peron 9) – Warszawa Gdańska – Legionowo – Nowy Dwór Mazowiecki – Modlin – Nasielsk/Ciechanów/Mława/DziałdowoSKM Warszawa S4 Zegrze Południowe – Warszawa Gdańska – Piaseczno S40 Piaseczno - Warszawa Zachodnia (peron 9) – Warszawa Gdańska –Wieliszew/Radzymin
Ruch pasażerski Rok Wymianaroczna Wymianapasażerskana dobę Miejscew Polsce 2017 1 900 000 5200 47. 2018 1 930 000 5300 48. 2019 1 930 000 5300 52. 2020 1 500 000 4100 41. 2021 2 190 000 6000 34. 2022 2 920 000 8000 35. 2023 9 672 500 26 500 10. 2024 4 977 600 13 600 20.
W kulturze masowej Na dworcu Warszawa Gdańska dzieje się akcja m.in. w 8. odcinku (Wizyta starszej pani) serialu „Wojna domowa”. O peronie tego dworca w marcu 1968 pisał i śpiewał Wojciech Młynarski w piosence „Tak, jak malował pan Chagall”. Melodię skomponował Leopold Kozłowski-Kleinman w oparciu o pieśń Mojsze Nadira o cadyku Elimelechu z Leżajska. Na dworcu Warszawa Gdańska odgrywa się scena filmu Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz będąca komentarzem do stanu komunikacji publicznej w PRL, a także statusu chłoporobotnika. Polski zespół rockowy T.Love posiada w swoim repertuarze utwór zatytułowany „Warszawa Gdańska”. Piosenka, wydana na albumie T.Love z 2016 roku.
Zobacz też Witamy w domu
Przypisy
Linki zewnętrzne Informacja o Dworcu na stronie SISKOM
G Kategoria:Muranów (Śródmieście)