Jerzy Mańkowski (ur. 31 października 1935 w Jasieńcu, zm. 21 marca 2022 w Warszawie) – polski filolog klasyczny specjalizujący się w literaturze antycznej, średniowiecznej i renesansowej, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego.

Życiorys Po ukończeniu liceum ogólnokształcącego (1956, Szczecin) studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie Warszawskim. W 1961 za pracę Historia trojańska w literaturze i kulturze polskiej od wieku XII do końca XVI uzyskał stopień magistra i został zatrudniony na etacie nauczyciela akademickiego (asystent 1961–1964, starszy asystent 1964–1970, adiunkt od 1971, starszy wykładowca od 1994) w Katedrze, następnie Instytucie Filologii Klasycznej UW. Stopień doktora nauk humanistycznych otrzymał w 1970 na podstawie rozprawy Mity i świat Eurypidesa. Zagadnienia wybrane, przygotowanej pod kierunkiem prof. Kazimierza Kumanieckiego. Korzystał z regularnych kontaktów naukowych z profesorami: Kazimierzem Kumanieckim, Adamem Krokiewiczem, Stefanem Żółkiewskim (metodologiczne studium doktoranckie), Marią Renatą Mayenową, Januszem Pelcem.

Zainteresowania badawcze: literatura grecka epoki archaicznej i klasycznej (Eurypides); poezja rzymska końca epoki republiki; mitografia późnoantyczna oraz średniowieczna (, Dares Frygijczyk, Guido de Columna); historia interpretacji poezji antycznej (Homer, Katullus, Horacy) w XV i XVI w.; teoria poezji od Boccaccia do Scaligera; epistolografia łacińska w czasach dynastii Jagiellonów jako źródło do dziejów kultury polskiej; antyczna i humanistyczna tradycja literacka w twórczości Jana Kochanowskiego, najwybitniejszego twórcy polskiego Cinquecento.

Na filologii klasycznej prowadził zajęcia językowe z greki i łaciny, wykłady z literatury greckiej okresu archaicznego oraz klasycznego, proseminaria greckie i neolatynistyczne. Z tekstów literackich starał się wydobywać treści ważne dla dziejów poetyckiego, intuicyjnego poznawania człowieka i świata, składające się na antyczne dziedzictwo kultury europejskiej. Był opiekunem i recenzentem kilkunastu prac magisterskich. Prowadził zajęcia z tradycji antycznej na studiach polonistycznych (studia podyplomowe w Instytucie Badań Literackich PAN, studia zaoczne na Wydziale Polonistyki), a także z łaciny na Wydziale Prawa. Za cenne doświadczenie dydaktyczne uważał ponad 200 spotkań ze studentami Wydziału Historii na fakultatywnych zajęciach zwanych „Łacina staropolska”. Był doświadczonym nauczycielem, cenionym przez studentów.

Występował z referatami na wielu konferencjach i sesjach ogólnopolskich oraz międzynarodowych, w tym za granicą: Heidelberg (1974, 1978), Sorrento (1989), Neapol (1991), Madryt (1990, 1992). W 1980 przygotował w Rzymie (wraz z prof. Bronisławem Bilińskim) polską część wystawy „La presenza di Virgilio nella cultura europea” na dwutysiąclecie śmierci Wergiliusza.

Uczestniczył w pracach nad końcową wersją podstawy programowej przedmiotu język łaciński i kultura antyczna w liceach ogólnokształcących (MEN). Współpracował przez dłuższy czas m.in. z XI LO im. Mikołaja Reja w Warszawie (współtworzył eksperymentalną klasę klasyczną oraz prowadził w niej zajęcia „Kultura i tradycja antyczna”) i II LO im. Stanisława Staszica w Starachowicach. W 2004 był jednym z organizatorów Konkursu Kultury Klasycznej dla gimnazjów, a następnie uczestniczył w pracach komisji konkursowej.

Wchodził w skład: zespołu wydającego Dzieła wszystkie Jana Kochanowskiego (tzw. Wydanie sejmowe); zespołu badającego łacińskojęzyczną korespondencję XV-XVII wieku jako dokument kultury narodowej i przygotowującego edycję korespondencji Jana Dantyszka; zespołu przygotowującego wydanie korespondencji Andrzeja Dudycza dla Węgierskiej Akademii Nauk; komitetu redakcyjnego „Meandra”; redakcji muzycznej „Thesaurus Musicae Antiquae et Novae” / „Skarbiec Muzyki Dawnej i Nowej”; komitetu redakcyjnego „Bibliotheca Medii Aevi. Artes – Opera”; rady Fundacji „Akademia Humanistyczna”. Współpracował stale z kwartalnikiem „Terminus”.

W latach 1965–1974 był członkiem władz Polskiego Towarzystwa Filologicznego, 1973–1983 sekretarzem naukowym Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN, 1987–1994 sekretarzem Komisji Neolatynistycznej PAN, 1992–1997 kierownikiem Zakładu Edytorstwa Greckiego i Łacińskiego w Instytucie Filologii Klasycznej UW; od 1993 do 1995 pełnił funkcję wicedyrektora IFK UW. W 1998 przeszedł na emeryturę, pracował dalej do 2012.

W 1984 wystąpił w teleturnieju Wielka Gra jako jeden z ekspertów, a w latach 1992–1993 i 1995 brał udział w kilku audycjach o antyku na antenie Programu IV Polskiego Radia oraz Radia Bis.

Grał na pianinie i flecie, interesował się dawną muzyką polską, astronomią, geologią, historią i geografią Polski. Wędrował po górskich szlakach od Bieszczadów po Sudety, szczególnie jednak umiłował Tatry.

Został pochowany na Starych Powązkach w Warszawie 6 kwietnia 2022 (kwatera 189, rząd 1, miejsce 1).

Publikacje Książki Homer (współautor: Kazimierz Kumaniecki), Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1974 (Biblioteka Polonistyki). Mity i świat Eurypidesa. Zagadnienia wybrane, Ossolineum, Wrocław 1975. Materiały do dziejów twórczości Jana Kochanowskiego z lat 1551–1625, M. Korolko (red.), przeł. M. Korolko, J. Mańkowski, J. Małłek, Ossolineum, Wrocław 1986 (Cochanoviana 2). Listowne Polaków rozmowy. List łacińskojęzyczny jako dokument polskiej kultury XVI i XVII wieku, J. Axer (red.), J. Mańkowski (red.), IFK UW – Fundacja Aletheia, Warszawa 1992. Españoles y polacos en la corte de Carlos V. Cartas del embajador Juan Dantisco (współautorzy: Antonio Fontán, Jerzy Axer, Isabel Velázques), edición a cargo de A. Fontán y J. Axer, Alianza Editorial, Madrid 1994. Praktyczny słownik łacińsko-polski (przy współudziale J. Mańkowskiej), Prószyński i S-ka, Warszawa 2008 (wyd. III; wyd. I: 2000). Memoriale praeteritorum. Studia mediewistyczne i renesansowe, Wydział Polonistyki UW, Warszawa 2019 (Studia o Literaturze Dawnej VIII).

Artykuły, recenzje, przekłady Dzień za dniem wojny o Helenę, „Meander” 16 (1961), s. 334–336. Historia trojańska w literaturze i kulturze polskiej wieku XVI, „Meander” 17 (1962), s. 137–147, 252–268, 351–377. Tekst do grafik Mieczysława Kościelniaka, broszura 39 s., [w:] M. Kościelniak, Iliada i Odyseja, PZWS, Warszawa 1963 (wstęp K. Kumaniecki). Hasło: Łacińskie pismo [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. VI, s. 681–683, Warszawa 1965. Talentem, pracą, sercem, „Meander” 22 (1967), s. 369–391 [artykuł o zainteresowaniach naukowych i metodzie badawczej prof. K. Kumanieckiego]. I. Trencsényi-Waldapfel, Mitologia, Warszawa 1967, s. 487 [opracowanie naukowe polskiego przekładu]. Kochałam Tyberiusza [recenzja książki Elisabeth Dored, Kochałam Tyberiusza], „Nowe Książki” 20 (1969), s. 1385–1386. Mit i historia [recenzja książki A. Krawczuka, Wojna trojańska. Mit i historia], „Nowe Książki” 9 (1969), s. 613–616. Sofokles, Tragedie, przeł. i oprac. K. Morawski, Z. Kubiak, Warszawa 1969, recenzja [w:] „Nowe Książki” 7 (1970), s. 394-396. Od Kleopatry do Nerona [recenzja książek A. Krawczuka, Kleopatra oraz Neron], „Nowe Książki” 7 (1970), s. 405–407. The Love and Politics of Cleopatra / L’amour et la politique de Cléopatre [recenzja książki A. Krawczuka, Kleopatra], „Polish Literature / Litterature Polonaise” 2/3 (8/9) (1970), s. 33–35. Indeks nazw osobowych i geograficznych [w:] Salustiusz, Sprzysiężenie Katyliny, Wojna z Jugurtą, Wrocław 1971, s. 111-115. Kwintylian, Institutio oratoria XIII 3, [współautor przekładu], wybór opublikowany jako Aneks [w:] J. Lipiński, Planeta Luna. Wstęp do historii sztuki aktorskiej w Polsce, „Pamiętnik Teatralny” 2 (1971), s. 203–210. Eurypides, Tragedie, przeł. i oprac. J. Łanowski, Warszawa 1972, recenzja [w:] „Nowe Książki” 16 (1973), s. 64-65. Johannes Afflighemensin, De musica, przekład fragmentów [w:] J. Morawski, Polska liryka muzyczna w średniowieczu, Warszawa 1973. J. Locher, Iudicium Paridis, Cracoviae 1522, przekład fragmentów [w:] J. Lipiński, Sztuka aktorska w Polsce 1500-1633, Warszawa 1974. Sztuka lekarska w literaturze greckiej okresu attyckiego, „Archiwum Historii Medycyny” 2 (1975), s. 135–141. Indeks osobowy oraz opracowanie zapisów bibliograficznych [w:] K. Kumaniecki, Literatura rzymska. Okres cyceroński, Warszawa 1977, s. 5-13, 559-569. Przekłady fragmentów różnych autorów greckich i rzymskich [w:] I. Venedikov, T. Gerasimov, Sztuka tracka, s. 10, 10–11, 11, 28–29, 30, 30–31, 36, 41 [brak nazwiska tłumacza], 48, Warszawa 1978. Dedykacja Mikołaja Zieleńskiego dzieła Communiones totius anni (Venetiis 1611) Wojciechowi Baranowskiemu, arcybiskupowi gnieźnieńskiemu, [w:] W. Malinowski, Polifonia Mikołaja Zieleńskiego, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Warszawa 1981, s. 208–209. Przypisy (wspólnie z E. Sarnowską-Temeriusz) i przekłady (własne i wspólne z A. Gurynem), [w:] Poetyka okresu renesansu: antologia, E. Sarnowska-Temeriusz (red.), Ossolineum, Wrocław 1982 (Biblioteka Narodowa. Seria 2, nr 205). O literaturze greckiej – kierunki i trudności interpretacji (epos i tragedia), „Przegląd Humanistyczny” 28, nr 3 (1984), s. 95–103. Nowa Alcestis. Kobieta sportretowana we „Fraszkach” Jana Kochanowskiego (II 67 i 68), [w:] Jan Kochanowski 1584–1984. Epoka – twórczość – recepcja, t. I, J. Pelc (red.), P. Buchwald-Pelcowa (red.), B. Otwinowska (red.), Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989, s. 245–274. Bibliografia, [w:] Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym, L. Winniczuk (red.), Wiedza Powszechna, Warszawa 1991, s. 632–662. Korespondencja Samuela Maciejowskiego z Janem Dantyszkiem jako źródło do dziejów kultury politycznej, [w:] Listowne Polaków rozmowy. List łacińskojęzyczny jako dokument polskiej kultury XVI i XVII wieku, J. Axer (red.), J. Mańkowski (red.), IFK UW – Fundacja Aletheia, Warszawa 1992, s. 58–66. Grecko-rzymski etap dziejów Europy w programie nauczania klasy klasycznej w Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Reja w Warszawie,, [w:] Horacy i polski horacjanizm. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej w Warszawie w dniach 26–27 września 1992 roku [...], E. Głębicka (red.), Aletheia, Warszawa 1993, s. 120–130 (Acta Societatis Philologae Polonorum I). Antenore e Didone: ricostruzione e reinterpretazione dei miti, [w:] Il Rinascimento in Polonia. Atti dei Colloqui italo-polacchi 1989–1992, J. Żurawska (red.), Bibliopolis, Napoli 1994, s. 329–332. Korrespondenz von Johannes Dantiscus (1485–1548). Baltische und Skandinavische Problematik (współautor: Jerzy Axer), [w:] Mare Balticum – mare nostrum: Latin in the Countries of the Baltic Sea, O. Merisalo (red.), R. Sarasti-Wilenius (red.), Academia Scientiarum Fennica, Jyväskylä 1994, s. 150–156. La traduzione del canto nuziale Vesper adest di Catullo. Un esempio del lavoro filologico e artistico di Jan Kochanowski, [w:] Il Rinascimento in Polonia. Atti dei Colloqui italo-polacchi 1989–1992, J. Żurawska (red.), Bibliopolis, Napoli 1994, s. 117–131. Od Homera do Kochanowskiego. Rozmowa z dr. Jerzym Mańkowskim, [w:] J. Ciechanowicz, Medea i czereśnie. Rozmowy o starożytności, Volumen, Warszawa 1994, s. 25–43. Polskie śpiewy o Męce Pańskiej – nieznana cząstka twórczości Jana Kochanowskiego (współautor: Anna Skolimowska), „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 38 (1994), s. 95–98. Edycja krytyczna listów nr: 230, 231, 234, 242, 243, 269, 364, 370, 375, 377, [w:] Andreas Dudithius: Epistulae, pars II (1568–1573), L. Szczucki (red.), T. Szepessy (red.), M. Szymański (red.), M. Borowska (red.), Akadémiai Kiadó, Budapest 1995. La correspondance de Dantiscus et les chroniques imprimées de l’époque de Charles Quint, deux forms d’histoire: la dernière phase du conflit entre la Pologne et l’ordre Teutonique (1519–1524) (współautor: Jan Tyszkiewicz), [w:] Studia Europaea II: Joannes Dantiscus (1485–1548) Polish Ambassador and Humanist, J. IJsewijn (red.), W. Bracke (red.), Centrum voor Europese Cultuur, Brussel 1996, s. 45–53.