Skrzyp bagienny (Equisetum fluviatile L.) – gatunek rośliny bagiennej z rodziny skrzypowatych. Występuje w strefie umiarkowanej na półkuli północnej. W Polsce dość pospolity gatunek rodzimy. Roślina siedlisk bagiennych, tworząca szuwary. Bywa uprawiana jako ozdobna w oczkach wodnych.
Rozmieszczenie geograficzne Występuje w strefie subarktycznej i klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. W Ameryce Północnej rośnie w Kanadzie i północnych stanach Stanów Zjednoczonych (brak go na Grenlandii). W Europie zasięg gatunku obejmuje niemal cały kontynent bez jego południowych krańców. W Azji występuje na północy, w środkowej i wschodniej części kontynentu, najdalej na południe sięgając Iranu i południowych Chin.
W Polsce jest rozpowszechniony w całym kraju.
Morfologia left|180px|thumb|Kłos zarodnionośny left|180px|thumb|Pochwa liściowa thumb|Skrzyp bagienny - przerwany pęd z widocznym szerokim kanałem powietrznym. Pokrój Pędy płonne i zarodnionośne podobne, prosto wzniesione, walcowate, barwy szarozielonej. Łodyga W gruncie w postaci rozgałęzionego kłącza z centralnym przewodem powietrznym. Łodygi nadziemne osiągają wysokość (30) 50 – 150 cm i szerokość 0,2-1,2 cm (zazwyczaj ok. 0,8 cm; na całej długości łodygi podobnej średnicy, rzadko zwęża się ona w górnej części). Łodygi są dęte, z szerokim centralnym przewodem powietrznym, zajmującym min. 4/5 średnicy, zielone, gładkie, biało prążkowane, z 10-30 płaskimi żeberkami. Łodygi mają długie międzywęźla. Z węzłów czasem wyrastają w nieregularnych, rzadziej regularnych okółkach boczne rozgałęzienia. Pierwsze międzywęźla pędów bocznych są krótsze od pochwy, którą przebijają. Odgałęzienia boczne mają 4–7 kantów. Liście Wyrastają z węzłów zrośnięte w tutkowate pochwy, które otulają łodygę w węzłach, ściśle do niej przylegając. Pochwy są długie na 1 cm, połyskująco zielone (tylko pochwy w dolnej części pędu bywają czarniawe). Pochwy liściowe zwieńczone są ząbkami trójkątnie lancetowatymi, wolnymi, rzadziej są one zrośnięte parami. Ząbki są czarne i wąsko, biało obrzeżone, długie na 3-4 mm. Ząbków jest 15-30. Pochwy liściowe na bocznych odgałęzieniach są luźno przylegające. Kłos zarodnionośny Powstaje na szczycie łodygi. Jest zaokrąglony na szczycie, rzadziej krótko zaostrzony. Oś kłosa jest dęta. Kłos tworzą wyrastające w ciasnych okółkach tarczowato zakończone liście zarodnionośne. Pod nimi znajduje się po kilka workowatych zarodni wytwarzających liczne zarodniki, zaopatrzone w taśmowate wyrostki (haptery).
Biologia Rozwój Bylina. Helofit, geofit kłączowy. Gametofit jest krótkotrwały; trwały jest sporofit. Zarodnikowanie odbywa się od maja do czerwca, czasem też jeszcze w lipcu. Skrzypy rozmnażają się nie tylko przez zarodniki, ale także przez kłącza lub tworzące się na nich bulwki. Pędy nadziemne nie są zimotrwałe. Genetyka 2n = 216.
Ekologia Biotop Rośnie na terenach bagiennych, w miejscach podmokłych, przy brzegach wód stojących (rzadziej w wodach wolno płynących), często w szuwarze trzcinowym, ale też tworząc własne zbiorowisko – szuwar skrzypowy w postaci mniej lub bardziej gęstych skupień nad brzegami wód stojących na głębokości kilkudziesięciu cm do 1,5 m. Wyrasta także w szuwarach turzycowych, na bagnistych łąkach i w bagiennych lasach. Występuje na glebach mineralno-organicznych i torfowych, żyznych lub umiarkowanie żyznych. Rośnie w miejscach otwartych, ewentualnie w półcieniu – nie toleruje znacznego ocienienia. Fitosocjologia Jest gatunkiem charakterystycznym dla klasy (Cl.) roślinności szuwarowej Phragmitetea i zespołu roślinności (Ass.) Equisetetum fluviatilis.
Systematyka, zmienność i mieszańce Gatunek reprezentuje podrodzaj Equisetum w obrębie rodzaju skrzyp Equisetum. Wyewoluował w czasie radiacji podrodzaju, która miała miejsce w kredzie późnej. Analizy molekularne wskazują ten takson jako najbliżej spokrewniony z Equisetum diffusum.
Gatunek jest niezbyt zmienny, aczkolwiek, jak i w przypadku innych skrzypów, wpływ na jego budowę (tworzenie rozgałęzień) i wielkość mają warunki siedliskowe. Było to powodem wyróżniania znacznej liczby form i odmian, którym obecnie odmawia się znaczenia taksonomicznego i uznaje za synonimy gatunku.
Tworzy mieszańce: ze skrzypem polnym (skrzyp pośredni Equisetum × litorale Kühlew. ex Rupr., Beitr. Pflanzenk. Russ. Reiches 4: 91 (1845)) – szeroko rozprzestrzeniony w strefie klimatu subpolarnego i w klimacie umiarkowanym półkuli północnej, najczęściej spotykany mieszaniec skrzypów w Europie i Polsce, ale rzadko rozpoznawany; ze skrzypem błotnym (E. × dycei C.N.Page; Fern Gaz. 12(3): 178 (1981) – stwierdzony w Anglii; ze skrzypem łąkowym (Equisetum × mchaffieae ) – znany tylko z Wielkiej Brytanii; ze skrzypem olbrzymim (Equisetum × willmotii ) – występuje w Wielkiej Brytanii, Irlandii i Holandii, w Polsce nie stwierdzony.
Zastosowanie Roślina sadzona jako ozdobna na brzegach oczek wodnych. Ze względu na szybkie rozrastanie się kłączy zalecana jest do uprawy w zanurzonych pojemnikach. Rozmnażana jest przez podział kłączy.
Zasobne w skrobię kłącza były dawniej spożywane (m.in. w Starożytnym Rzymie).
Roślina wykorzystywana była w medycynie ludowej jako środek przeciwkrwotoczny, w leczeniu nowotworów, skąpomoczu, chorób wątroby i płuc.
Przypisy
Kategoria:Skrzypy Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza