Mikołaj Jastrzębski herbu Zaremba Ястржембский, Николай Феликсович, (ur. 10 lipca 1808 w Borysowszczyźnie, zm. w 1874 w Mohylewie) – polski inżynier komunikacji, pułkownik, profesor w Instytucie Korpusu Inżynierów Komunikacji w Petersburgu, wykładowca Instytutu Technologicznego w Petersburgu, specjalista w dziedzinie wytrzymałości materiałów, mechaniki budowli i budowy mostów.
Życie Uzyskał wykształcenie domowe, a następnie studiował matematykę na Uniwersytecie Wileńskim (1826-1830)Bolesław Chwaściński, Jastrzębski Mikołaj, w: Słownik biograficzny techników polskich, Warszawa 1993, z. 3, s. 168;. Po ich ukończeniu uzupełniał studia w Instytucie Korpusu Inżynierów Komunikacji w Petersburgu (1830-1832). Studia w Instytucie zakończył w 1832 r. jako prymus ze stopniem inżyniera porucznikaСписок лиц окончивших курс наук в Институте инженеров путей сообщения Императора Александра I [с 1811 по 1882 год], Санкт-Петербург 1883, s. 88. i pozostał na uczelni początkowo jako repetytor w zakresie mechaniki stosowanej oraz budownictwa i wytrzymałości materiałówЯстржембский Николай Феликсович, Белорусские имена в мировой науке и технике. Od 1834 interesował się budową mostów żelaznych, w szczególności wiszących. Był współautorem wydanej przez uczelni Собрание рисунков в сфере строительного мастерстваArtur Kijas, Jastrzębski Mikołaj / Ястребский (Ястжембский) Николй Феликсович (1808–1874), Polski Petersburg [dostęp 16.07.2023]. Wraz ze Stanisławem Kierbedziem (1810–1899) zorganizował laboratorium mechaniczne IKIK (1835). W 1837 r. został zastępcą profesora budownictwa lądowego i wodnego oraz mechaniki praktycznej. Poza pracą w Instytucie wykładał na innych uczelniach Petersburga: matematykę oraz budowę maszyn w Szkole Inżynierów Cywilnych, mechanikę w Instytucie Górniczym i II Korpusie Kadeckim. Od 1844 był profesorem IKIK, a w latach 1844–1848 wykładał także mechanikę i budowę maszyn w Instytucie Technologicznym w PetersburguKsięga pamiątkowa inżynierów technologów Polaków wychowańców Instytutu Technologicznego w Petersburgu (w rocznicę stulecia uczelni), Warszawa 1933, s. 22;. W 1843 r. został sekretarzem Konferencji Instytutu Korpusu Inżynierów Komunikacji.
W tym okresie prowadził szeroką działalność naukowąLudwik Bazylow, Polacy w Petersburgu, Wrocław 1984, s. 322, Od 1835 współpracował z czasopismem "Журнал Главного управления путей сообщения и публичных зданий" w którym zamieszczał liczne artykuły i tłumaczenia z języka francuskiego (zob. niżej)Artur Kijas, Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Słownik biograficzny, Poznań 2000, s. 131–132. Za pierwszy rosyjski podręcznik z mechaniki Курс практической механики, otrzymał w 1839 r. Nagrodę Demidowską Petersburskiej Akademii Nauk. Z kolei za pracę Начальные основания общей и прикладной механики, otrzymał od cara Mikołaja I nagrodę w wysokości 2 tys. rubli.
W latach 1848–1857 naczelnik Oddziału Dróg Bitych w XI Okręgu Komunikacji w Mohylewie, a następnie inspektor i członek Ogólnego Zebrania Zarządu tego okręgu (1857-1863). W 1862 r. został stałym członkiem kostromskiej gubernialnej Komisji Budowlanej i Drogowej. W tym czasie został awansowany do stopnia pułkownika. Kierował budową szos, kijowskiej z Dowska do Mohylewa i z Mohylewa do Bobrujska, oraz przebudową zapory ziemnej w Bobrujsku. Ponadto zaprojektował mosty przez Dźwinę w Witebsku i przez Dniepr w Mohylewie. W 1863 r. przeszedł na emeryturę i osiadł w Mohylewie, gdzie kierował zbudowanym przez siebie młynem. Spisał wówczas pamiętniki Записки инженера, które pozostały w rękopisie. Oprócz techniki interesował się literaturą, zwłaszcza twórczością Nikołaja Gogola. Pochowany na cmentarzu katolickim w Mohylewie (mogiła zachowała się).
Prace Mikołaja Jastrzębskiego książki:
Курс практической механики t. 1–2, Санкт-Петербург 1837–1838, Начальные основания общей и прикладной механики t. 1–2, Санкт-Петербург 1846, Главные основы двойной бухгалтерии, Санкт-Петербург 1875
artykuły w "Журнал Главного управления путей сообщения и публичных зданий"
Описание динамометрического нажима, употребляемого для изменения количества действия, принимаемого круговращающимися частями машин, 1836, Общая теория движения машин, 1838, Выводы из опытов над трением, произведенных Мореном, 1839 [tłumaczenie z j, francuskiego] Записка о чугунных шлюзных воротах, устроенных на Бокерском канале в Южной Франции инженером Эмилем Мартеном, 1837 [tłumaczenie z j, francuskiego] О начертании вериальных выкружий в шлюзах, 1837 О построении мостовых арок из чугуна. 1840 О висячих мостах, 1840 [tłumaczenie z j, francuskiego] Формулы, служащие для решения разного рода вопросов из гидравлики Сен-Гилема, 1840
Życie prywatne Urodził się w rodzinie ziemiańskiej, syn sędziego mierniczego w pow. rzeczyckim w gub. mińskiej Feliksa i Joanny z Kruszewskich. Jego kuzynem był związany z kołem Pietraszewskiego - Jan Ferdynand Jastrzębski (1814–1886), Był dwukrotnie żonaty: pierwszy raz z Marią z Sawickich, drugi raz z Klarą z domu Serwiróg. Miał czterech synów z drugiego małżeństwa: inżyniera i dyrektora na Kolei Południowo-Zachodniej - Włodzimierza (1843-po 1884), ziemianina, właściciela rodowej Borysowszczyzny - Konstantego (1845–1919), inżyniera i dyrektora Kolei Rybińsko-Bołogojskiej i Towarzystwa Kolei Konnej w Petersburgu - Stanisława (1846–1919) oraz studenta medycyny Michała (1859–1882).
Przypisy
Bibliografia
Bolesław Chwaściński, Jastrzębski Mikołaj, w: Słownik biograficzny techników polskich, Warszawa 1993, z. 3, s. 168; Artur Kijas, Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Słownik biograficzny, Poznań 2000, s. 131–132 (tam bibliografia); Житков С.М. Биографии инженеров путей сообщения. Вып. I. Санкт-Петербург 1899, C. 113-116 Житков, С.M. Институт инженеров путей сообщения, Санкт-Петербург, 1899, С. 71.,
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I Kategoria:Polscy inżynierowie dróg i mostów Kategoria:Urodzeni w 1808 Kategoria:Zmarli w 1874