Jamał, poprzednio BDK-67 − duży okręt desantowy projektu 775/II (w kodzie NATO: Ropucha) Marynarki Wojennej Rosji. Zbudowany w Stoczni Północnej w Gdańsku, wszedł do służby w Marynarce Wojennej ZSRR w 1988 roku pod oznaczeniem BDK-67 (БДК-67). Po rozpadzie ZSRR przejęty przez marynarkę wojenną Rosji, w której nosił numer burtowy 156. W 2003 roku otrzymał nazwę „Jamał” (Ямал). Wchodził w skład Floty Czarnomorskiej.

Okręt ma wyporność pełną ok. 4400 ton i długość 112,5 m. Napędzany jest silnikami wysokoprężnymi. Posiada uzbrojenie artyleryjskie do samoobrony oraz wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych do wsparcia desantu. Może transportować do 13 czołgów i 190 żołnierzy, wysadzanych bezpośrednio na brzeg przez furtę dziobową.

Historia Okręt BDK-67 został zbudowany w 1988 roku w Stoczni Północnej w Gdańsku jako jeden z serii dużych okrętów desantowych projektu 775, zaprojektowanych w Polsce i budowanych na zamówienie marynarki ZSRR. W ramach okrętów projektu 775 miał numer budowy 25, będąc ostatnim okrętem jego drugiej odmiany (775/II). W kodzie NATO typ ten był oznaczany jako Ropucha (Ropucha I). Stępkę pod budowę okrętu położono 6 kwietnia 1987 roku, a wodowano w 1988 roku. Okręt oddano do służby 30 kwietnia 1988 roku.

Skrócona charakterystyka

Okręty desantowe projektu 775 dysponują przelotową ładownią, dostępną przez rampę dziobową i rufową, o długości 95 m, szerokości od 4,5 do 6,5 m i wysokości 4,5 m. Na dziobie jest otwierana furta i opuszczana pochylnia; w celu rozładunku okręty mogą wpływać na plażę. Jednostki mogą transportować 10-13 czołgów lub transporterów opancerzonych albo 20 ciężarówek. Obok pojazdów okręty zabierają do 190 żołnierzy (spotykane też są inne liczby)150 żołnierzy desantu według , tak samo oraz 40 członków załóg pojazdów według . Odmiennie podaje 225 ludzi, a starsze źródła zachodnie 230 ludzi (np. ).. Ładowność okrętów jest określana w publikacjach na ogół jako 450 ton. Załoga liczy od 87 osób (w tym 8 oficerów) do 98 osób.

Przybliżona wyporność okrętu niezaładowanego wynosi 2900 ton (czasem podawana jako standardowa), a pełna – 4400 ton. Długość całkowita wynosi 112,5 m, a na linii wodnej 105 m, szerokość wynosi 15 m, a zanurzenie maksymalne 3,17 m.

Uzbrojenie artyleryjskie okrętów projektu 775/II stanowią cztery armaty uniwersalne kalibru 57 mm w dwóch wieżach (po dwa działa) AK-725, umieszczonych przed i za nadbudówką i kierowanych radarem artyleryjskim Bars. Zapas amunicji wynosi 2200 nabojów 57 mm. Ponadto mają do samoobrony dwie poczwórne wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych bardzo bliskiego zasięgu Strieła-3, samonaprowadzających się na podczerwień z zapasem 32 pocisków. „Jamał” należał do okrętów późnej budowy, uzbrojonych dla potrzeb wsparcia desantu w dwie dwudziestoprowadnicowe wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych kalibru 122 mm Grad-M ze 160 pociskami.

W skład wyposażenia radioelektronicznego jednostek projektu 775/II wchodziła przede wszystkim stacja radiolokacyjna wykrywania nawodnego i powietrznego MR-302 Rubka. Do kierowania ogniem artylerii służy radar Bars na kolumnie za kominami na rufie. Wyposażenie uzupełnia radar nawigacyjny Don. Okręty ponadto wyposażone są w dwie szesnastoprowadnicowe wyrzutnie celów pozornych PK-16 kalibru 82 mm służące do walki elektronicznej.

Napęd stanowią dwa silniki wysokoprężne 16 ZVB 40/48 o łącznej mocy 19 200 KM poruszające dwie śruby. Prędkość maksymalna wynosi 17,5 węzła. Zasięg wynosi 3500 Mm przy prędkości 16 węzłów i 6000 Mm przy prędkości 12,5 węzła.

Służba Służba w ZSRR Okręt wszedł do służby w Marynarce Wojennej ZSRR 30 kwietnia 1988 roku z oznaczeniem alfanumerycznym: BDK-67 (БДК-67, od bolszoj diesantnyj korabl – duży okręt desantowy). Nadano mu początkowo zmienny numer burtowy: 137. Został przydzielony do Floty Czarnomorskiej ZSRR. Wchodził w skład 318 dywizjonu okrętów desantowych 39 Dywizji Morskich Sił Desantowych Floty Czarnomorskiej, stacjonującej w bazie na jeziorze Donuzław.

Służba w Rosji – początek thumb|„Jamał” w Sewastopolu w 2006 roku Po rozpadzie ZSRR w grudniu 1991 roku BDK-67 wchodził nadal w skład Floty Czarnomorskiej podporządkowanej początkowo siłom zbrojnym Wspólnoty Niepodległych Państw (faktycznie Rosji). Nosił wówczas już stały numer burtowy: 156. W 1992 roku okręt został odstawiony w Zatoce Troickiej w Sewastopolu w oczekiwaniu na remont, po czym był remontowany w stoczni nr 13 w Sewastopolu od kwietnia 1994 do 1996 roku. Po rozformowaniu 39 Dywizji w 1994 roku, został włączony do 197. brygady okrętów desantowych 30 Dywizji Okrętów Nawodnych. Po podziale Floty w połowie lat 90. został ostatecznie przejęty przez Flotę Czarnomorską Rosji. W okresie prowadzenia przez Rosję współpracy międzynarodowej, brał początkowo udział w ćwiczeniach z państwami czarnomorskimi, w tym Farwater Mira 1997 i Sea Breeze 1998.

W 2000 roku okręt wykonywał misję ewakuacji sprzętu wojskowego z Gruzji. W czerwcu 2001 roku honorowy patronat nad okrętem (szefostwo) objęły władze Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego. Następnie 3 stycznia 2002 roku okręt otrzymał nazwę „Jamał” (Ямал), od Półwyspu JamalskiegoWedług , w bliżej nieokreślonej dacie w 2003 roku.. W czerwcu 2003 roku okręt złożył wizytę roboczą w Port Saidzie, a w październiku odwiedził Korfu. W sierpniu 2008 roku wziął udział w wysadzeniu desantu w Poti podczas agresji przeciwko Gruzji. W październiku 2008 roku ponownie odwiedził greckie porty: Korfu, Suda, Pylos i Pireus. W sierpniu 2009 roku wyszedł z okrętami desantowymi „Azow”, „Nowoczerkassk” i fregatą „Ładnyj” w rejs do Bałtyjska na Morze Bałtyckie. Brał tam udział w dniach 18-28 września w ćwiczeniach operacyjno-strategicznych , po czym powrócił na Morze Czarne. thumb|„Jamał” w Sewastopolu w 2011 roku

Od 11 do 30 sierpnia 2010 roku „Jamał” brał udział w rejsie ćwiczebnym międzynarodowego zespołu , mającego na celu współpracę państw czarnomorskich, w tym Ukrainy. Ponownie reprezentował marynarkę rosyjską w składzie międzynarodowego zespołu BLACKSEAFOR w kwietniu 2011 roku, biorąc udział we wspólnych ćwiczeniach i odwiedzając m.in. Stambuł.

We wrześniu 2013 roku okręt wyszedł w rejs na Morze Śródziemne, odwiedzając porty greckie i Kotor w Czarnogórze oraz uczestnicząc w obchodach „tygodnia rosyjskiego” na wyspach greckich. Dowodził nim kmdr ppor. Siergiej Gricaj. W połowie listopada okręt ćwiczył tam z krążownikiem atomowym „Piotr Wielikij” z Floty Północnej. W kwietniu 2014 roku okręt ponownie znajdował się na Morzu Śródziemnym i w kwietniu ćwiczył tam z niszczycielem rakietowym „Admirał Lewczenko” i okrętem desantowym „Saratow”. „Jamał” brał następnie udział w cyklicznych rejsach z zaopatrzeniem dla kontyngentu rosyjskich wojsk w Syrii do syryjskiego portu Tartus, nazywanych na zachodzie „syryjski ekspres” (m.in. w 2015 roku). Po ćwiczeniach okręt zdobył puchar głównodowodzącego marynarki wojennej. W grudniu 2017 roku na podstawie wyróżniających się wyników wyszkolenia załogi „Jamał” otrzymał tytuł okrętu „uderzeniowego” (ros. udarnyj).

Kolizja (2017) i wojna rosyjsko-ukraińska 30 grudnia 2017 roku na Morzu Egejskim, 10 mil morskich na południe od Rodos, wracający z Tartus „Jamał” miał kolizję z cywilnym kontenerowcem „Orca 2” (8609 ton) pod banderą Sierra Leone. Z opublikowanych w mediach społecznościowych zdjęć wynikało, że okręt został uderzony w burtę i doznał poważnych uszkodzeń śródokręcia, lecz dopłynął do bazy w Sewastopolu, gdzie trafił do remontu. W kwietniu 2018 roku rozpoczęto remont w 13. stoczni remontowej w Sewastopolu, który się jednak przedłużał z powodu braku środków. Według niektórych publikacji, stocznię opuścił 3 maja 2022 roku, już podczas inwazji Rosji na Ukrainę, ale brak było komunikatu o zdaniu okrętu marynarce. Na przełomie maja i czerwca 2022 roku prawdopodobnie nadal przebywał przy nabrzeżu 13. stoczni remontowej na zachodnim brzegu zatoki Kilen w Sewastopolu. W tym okresie zamalowano na okręcie numer burtowy. Według źródeł rosyjskich, remont zakończył się w 2023 roku. Według innych informacji, naprawa zakończyła się dopiero na początku 2024 roku.

„Jamał” stał się następnie jednym z celów zmasowanego ataku ukraińskich pocisków manewrujących Storm Shadow na Krym wieczorem 23 marca 2024 roku. Podczas ataku okręt nadal znajdował się przy nabrzeżu stoczni remontowej nr 13 w Sewastopolu. Według komunikatu ukraińskiego wywiadu, „Jamał” został trafiony w pokład i nabrał przechyłu na prawą burtę, po czym wypompowywano z niego wodę. Brak było jednak obiektywnego potwierdzenia stopnia uszkodzeń.

18 kwietnia 2026 roku Służba Bezpieczeństwa Ukrainy poinformowała, że Centrum Operacji Specjalnych Alfa przeprowadziło operację na Krymie, podczas której trafiono trzy rosyjskie okręty, w tym „Jamał” i „Azow”. Atak został dokonany najprawdopodobniej przy pomocy dronów, jednakże nie ujawniono żadnych szczegółów, jak również brak jest obiektywnego potwierdzenia rezultatów. 20 kwietnia z kolei Główny Zarząd Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy poinformował o ataku dronami w nocy 18/19 kwietnia w Sewastopolu przez jednostkę Prymary i uszkodzeniu okrętów desantowych „Jamał” i „Nikołaj Filczenkow”, przedstawiając nagrania z kamery drona przed uderzeniem w nadbudówkę. Brak jest obiektywnego potwierdzenia rezultatów. 26 kwietnia 2026 roku ponownie Służba Bezpieczeństwa Ukrainy poinformowała, że Centrum Operacji Specjalnych Alfa w nocy z 25/26 kwietnia uszkodziło okręty „Jamał” i „Nikołaj Filczenkow” przy pomocy dronów.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Okręty desantowe projektu 775 Kategoria:Okręty zbudowane w Stoczni Północnej w Gdańsku Kategoria:Rosyjskie okręty desantowe z okresu po 1945