Zofia Bronikowska, z domu Wilson (ur. 22 stycznia 1912 w Czerniowcach, zm. 20 lipca 1958 w Nowym Targu) – polska pisarka, autorka wierszy, sztuk teatralnych, słuchowisk radiowych przeznaczonych dla dzieci, członek Związku Literatów Polskich od 1948 r.
Życiorys Córka lekarza Ryszarda Wilsona, weterana Powstania Styczniowego i Zofii z Ruńków. W 1916 wraz z rodzicami przeniosła się do Oświęcimia. Tu uzyskała w 1930 maturę. Następnie studiowała medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1932 wyszła za mąż za Jana Bronikowskiego, oficera Wojska Polskiego. Do 1941 mieszkała w Oświęcimiu, skąd wysiedleni przez Niemców Bronikowscy, przenieśli się do Nowego Targu. Wówczas Zofia Bronikowska poświęcała więcej czasu twórczości literackiej. Debiutowała w 1943 wydanym przez Księgarnię A. Krzyżanowskiego w Krakowie tomikiem wierszy dla dzieci "Czarodziejski Kołowrotek"M. Fazan, W. Nawrocki, Katowickie środowisko literackie w latach 1945-1967, Katowice 1969;.
Po zakończeniu wojny autorka zamieszkała w Katowicach i zajmowała się działalnością literacką. Od 1945 współpracując z Rozgłośnią Polskiego Radia Katowice, napisała ponad 20 słuchowisk, a także z prasą oraz z czasopismami młodzieżowymi.
W roku 1948 została członkiem ZLP.
„..Zofia Bronikowska zmarła w Nowym Targu 20 lipca 1958 roku. Jej utwory dla dzieci, pisane w latach okupacji i w pierwszych latach powojennych, posiadały duże walory społeczno-wychowawcze. Są znaczącym akcentem w dziejach polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej..”Album Pisarzy Śląskich, Instytut Śląski w Opolu Drugie Wydanie 1974, Jerzy Moskal, Stanisław WilczekK. Woźniakowski, Jawna książka i literatura dziecięca w Generalnym Gubernatorstwie (1939-1945)
„..Wiersze, oparte na takim porządku przewrotnie odwróconym, zbliżają poetkę do najlepszych utworów, tworzonych przez polskich bajkopisarzy — Jana Brzechwę i Juliana Tuwima. Tu ujawnia się prawdziwy potencjał poetycki Bronikowskiej: zabawa słowem, poparta umiejętnością reagowania na potrzeby dziecka - odbiorcy. Nawiązuje też do specyficznie pojętych mechanizmów psychologicznych, rządzących dziecięcą egzystencją: do antropomorfizacji i animizacji (rozumianych przez dziecko wedle reguły „wszystko jest takie jak ja”) oraz zawłaszczenia (co równoznaczne jest z przyjęciem założenia, iż „wszystko należy do mnie”). Dzięki temu młody odbiorca otrzymuje tekst mieszczący się w jego możliwościach recepcyjnych, bowiem ukazane realia literackie znakomicie korespondują z oczekiwaniami czytelniczymi ...”Katarzyna Krasoń "Kręgi dzieciństwa - Uciekły mi bajki Zofii Bronikowskiej", PAN Oddział w Katowicach Śląskie Miscellanea tom 13, Wydawnictwo Gnome 2000r.)Książka dla dziecka wczoraj - dziś - jutro, red. K. Heska-Kwaśniewicz i I.Socha, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1727, Katowice 1998, s. 154-155
Twórczość
Książki dla dzieci „Czarodziejski kołowrotek”. (Wiersze dla dzieci). S.A. Krzyżanowski Kraków 1943 „Siedmiomilowe buty”. (Wiersze dla dzieci). S.A. Krzyżanowski Kraków 1944 „Poszedł Marek na jarmarek”. (Wiersze dla dzieci). S.A. Krzyżanowski Kraków 1944 „Wiatr nastawia mikrofon”. (Wiersze dla dzieci). Wydawnictwo Księgarni Stefana Kamińskiego Kraków 1945 „Uciekły mi bajki”. (Wiersze dla dzieci). Wydawnictwo „Śląsk” Katowice 1958 „Pasikonik i biedronka”. (Wiersze dla dzieci). Biuro Wydawnicze „Ruch” Warszawa 1964
Utwory teatralne "Jedziemy do Chin". Sztuka w 3 aktach. Wyst. : w 1952 w Teatrze Młodego Widza w Sosnowcu. "Zwycięstwo". Sztuka w 3 aktach o tematyce górniczej. Wyst.: w 1952 w amatorskim zespole teatralnym kopalni "Mortimer" w Sosnowcu "Idzie Dziadzio Mróz". Widowisko Choinkowe w 2 aktach. Wyst.: w 1955 w Wojewódzkim Domu Kultury Związków Zawodowych w Katowicach.
Słuchowiska "Jak to z wioski Chudobrzuszki powypędzał wiatr leniuszki". Słuchowisko radiowe. Rozgłośnia Polskiego Radia w Katowicach 1956
Rękopisy "Jaskółki". Powieść. Powst. około 1956-1957. Druk fragm.: Pogrzeb. "Panorama" 1956 nr 31 . "Kłopoty Mariana". Sztuka w 1 akcie. Powst. około 1948-1949 . "Małgosia w krainie rzeczywistości". Powst.około 1954-1955 . "Od pierwszych liter alfabetu". (Wiersze dla dzieci) . "Szklany pociąg". (Powieść dla młodzieży). Powst. około 1955
Wiersze, opowiadania, artykuły publicystyczne, reportaże, felietony i recenzje Wiersze, opowiadania, artykuły publicystyczne, reportaże, felietony i recenzje Zofii Bronikowskiej były drukowane:
a) w wydawnictwach zbiorowych
Budujemy miłej ojczyźnie dom. Zbiór wierszy patriotycznych i okolicznościowych dla dzieci i młodzieży. Kraków 1947; Kalendarz Górniczy. Katowice 1957; Kalendarz Śląski. Warszawa 1959; Nasi laureaci. Sylwetki laureatów nagród państwowych.Dział postępu technicznego. Katowice 1952; Lektury Przedszkolaka. Dla malucha, pod red. Hanny Zdzitowieckiej, 1992 Agencja Wydawnicza Liberal
b) w czasopismach:
Dziennik Polski (1945); Dziennik Zachodni z dod. Świat i Życie (1946-1949, 1954); Głos Ludu (Ostrawa, 1951); Głos Robotniczy (1946, tu opow.: Zgoda 1946 nr 359); „Iskierki” (1950-1951); „Kuźnica” (tu szkic: Książki dla dzieci 1946 nr 20); „Nauczyciel” (1956); „Nowy Nurt” (1958); „Odrodzenie” (1946); „Panorama” (1956); Płomyczek (1957); „Poranek” (1946-1947); „Przemiany” (1956-1957); „Przyjaźń” (1949); „Przygoda” (1947); „Śląsk Lit.” (1953, 1955, tu opow.: Zmiana 1953 nr 5, Fryda / III nagroda w 1954 na konkursie literackim WRN i Oddziału ZLP/ 1955 nr 14/15 ); „Świt” (1946); Świerszczyk (1941-1951); „Trybuna Robotnicza” z dod. ”Tryb. Tyg.” (1953-1956, 1958 tu w 1958 m.in. felietony z cyklu : Ludzkie sprawy; nadto: szkic: Pisarz w służbie najmłodszych 1953 dod. „Tryb. Tyg.” nr 66, opow. Uśmiech Eryki 1953 nr 303); „Tygodnik Społeczno-Kulturalny Katolików” (1957); „Wiadomości Hutnicze” (1946-1947); „Wychowanie w Przedszkolu” (1957); „Wychowanie w Zespole” (1951);
BibliografiaA. Krajewski, Na koniku Zofia Bronikowska [wywiad]. „Trybuna Robotnicza” W pracowniach pisarzy i uczonych. „Odrodzenie” 1946 nr 26; A. Krajewski, Na koniku Zofia Bronikowska (Wywiad). „Tryb. Rob.” 1958 nr 14; Ste., Margines katowickich pisarek dla dzieci. „Odra” 1947 nr 12. Z.Hierowski, Zosia. „Tryb. Rob.” 1958 nr 175. Pamięci Zofii Bronikowskiej. „Dz. Zach.” 1958 nr 177. P. Grzegorczyk, Twórcy i badacze kultury zmarli w 1958 roku. „Kultura i Społeczeństwo” 1959 nr 3. K. Krasoń, "Kręgi dzieciństwa - Uciekły mi bajki Zofii Bronikowskiej", PAN Oddział w Katowicach Śląskie Miscellanea tom 13 s.108, Wydawnictwo Gnome 2000r. Album Pisarzy Śląskich, Instytut Śląski w Opolu Drugie Wydanie 1974, Jerzy Moskal, Stanisław Wilczek M. Fazan, W. Nawrocki, Katowickie środowisko literackie w latach 1945-1967, Katowice 1969; A. Krajewski, Na koniku Zofia Bronikowska [wywiad]. „Trybuna Robotnicza” K. Woźniakowski, Jawna książka i literatura dziecięca w Generalnym Gubernatorstwie (1939-1945), Książka dla dziecka wczoraj - dziś - jutro, red. K. Heska-Kwaśniewicz i I.Socha, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1727, Katowice 1998, s. 154-155 Katarzyna Krasoń "Kręgi dzieciństwa - Uciekły mi bajki Zofii Bronikowskiej", PAN Oddział w Katowicach Śląskie Miscellanea tom 13, Wydawnictwo Gnome 2000r.)
Przypisy
Linki zewnętrzne Zofia Bronikowska w zasobach Biblioteki Narodowej
Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 1958 Kategoria:Ludzie urodzeni w Czerniowcach Kategoria:Ludzie związani z Polskim Radiem Katowice