thumb|300px|Widok z Zaworów thumb|250px|Wschodnia część Grani Hrubego (Teriańskie, Walowe i Niewcyrskie Turnie) ponad górnymi piętrami Niewcyrki thumb|250px|Grań Hrubego, widok z Koprowej Przełęczy thumb|250px|Widok od północy thumb|250px|Wschodnia część Muru Hrubego mały|240px|Widok od północy
Grań Hrubego(, , ), w lokalnym dialekcie liptowskim Hrubô) – grań w słowackich Tatrach Wysokich, odchodząca od głównej grani odnogi Krywania w wierzchołku Hrubego Wierchu w kierunku północno-zachodnim (dokładniej ku NWW).
Ogólny opis Grań oddziela Dolinę Hlińską od doliny Niewcyrki i na długości około 2 km jest niemal pozioma. Jej północne ściany (od strony Doliny Hlińskiej) tworzą wysoki (od 400 m na wschodzie do około 600–700 m na zachodzie) i urwisty mur skalny, jeden z najbardziej masywnych w Tatrach i mocno zaznaczający się w krajobrazie (szczególnie od strony polskiej). Pozębiony i niemal poziomy odcinek Grani Hrubego ku zachodowi kończy Garajowa Strażnica. Dalej grzbiet górski szybko obniża się i rozgałęzia na kilka grzęd, schodzących nisko do Doliny Koprowej i doliny Niewcyrki.
Pierwotną nazwą w rejonie jest jednowyrazowe określenie grani jako całości (hrube po spolszczeniu jak i w góralszczyźnie oznacza grube, masywne), od której dopiero nazwano sam Hruby Wierch jako najwyższe wzniesienie tej grani.
Cała grań dzieli się na trzy odcinki, różniące się ukształtowaniem: od Hrubego Wierchu do Teriańskiej Przełęczy Wyżniej – dość trudny do przejścia odcinek o mocno eksponowanych ścianach, od strony północnej stosunkowo najniższych (ok. 400 m), pomiędzy Teriańską Przełęczą Wyżnią a Teriańską Przełęczą Niżnią – mocno poszarpana grań opada urwiskami (od strony północnej blisko 600-metrowymi) do obu dolin, ściany trzeciego odcinka zachowują surowy charakter i najwyższą wysokość (600–700 m) od strony północnej (Doliny Hlińskiej), a do doliny Niewcyrki schodzą znacznie łagodniejszymi, trawiasto-skalistymi stokami (choć i tam występują trudności).
Obiekty w grani W Grani Hrubego, poza zwornikowym wierzchołkiem Hrubego Wierchu, znajduje się 17 nazwanych turni i kulminacji, oddzielonych od siebie stosowną liczbą przełęczy bądź płytszych wcięć. Cała grań ma wyrównany charakter, stąd względne relacje wysokościowe poszczególnych wzniesień nie były w literaturze jednoznaczne i w kolejnych publikacjach ulegały drobnym zmianom, czasem przeciwstawnym. Wysokości większości obiektów w grani były jedynie oszacowane metodą barometryczną. Poniższe wartości zaczerpnięto z wykonanych w 2018 roku pomiarów lidarowych, które pozwoliły na dokładne określenie wysokości wszystkich wierzchołków i wcięć.
W kierunku od wschodu na zachód w grani Hrubego znajdują się kolejno turnie, przełęcze i przełączki (wytłuszczono nazwy najwybitniejszych wzniesień i przełączek w grani): Hruby Wierch (Hrubý vrch, 2429 m n.p.m.), Zadnia Teriańska Szczerbina (Zadná terianska štrbina, 2372 m), Zadnia Teriańska Turnia (Zadná Terianska veža, 2381 m), Teriańska Przełęcz Wyżnia (Vyšné terianske sedlo, 2343 m) – łatwo dostępna z doliny Niewcyrki, pierwsze wejście: Ignacy Król i Eugeniusz Panek, 1 września 1906 r., Zadnia Niewcyrska Turnia (Zadná nefcerská veža, 2362 m), Zadnia Niewcyrska Szczerbina (Zadná nefcerská štrbina, 2351 m), Pośrednia Niewcyrska Turnia (Prostredná nefcerská veža, 2364 m), Pośrednia Niewcyrska Szczerbina (Prostredná nefcerská štrbina, 2344 m), Skrajna Niewcyrska Turnia (Predná nefcerská veža, 2362 m), Skrajna Niewcyrska Szczerbina (Predná nefcerská štrbina, 2347 m), Zadnia Walowa Turnia (Zadná Valova veža, 2357 m) – o charakterystycznym wierzchołku wyglądającym jak poziomo ułożony grzebień złożony z niewielkich zębów, Zadnia Walowa Ławka (Zadná Valova lávka, 2329 m), Pośrednia Walowa Turnia (Prostredná Valova veža, 2355 m), Pośrednia Walowa Ławka (Prostredná Valova lávka, 2346 m), Skrajna Walowa Turnia (Predná Valova veža, 2364 m), Skrajna Walowa Ławka (Predná Valova lávka, 2330 m), Wielka Teriańska Turnia (Terianska veža, 2375 m) – pierwsze wejście: Ignacy Król, 22 lipca 1907 r., Skrajna Teriańska Szczerbina (Predná terianska štrbina, 2346 m), Skrajna Teriańska Turnia (Predná Terianska veža, 2357 m), Teriańska Przełęcz Niżnia (Nižné terianske sedlo, 2313 m) – szeroka i trawiasta przełęcz, łatwo dostępna z doliny Niewcyrki, Zadnia Bednarzowa Turnia (Zadná Bednárova veža, 2358 m) – pierwsze wejście z doliny Niewcyrki: Włodzimierz Boldireff i Stanisław Porębski, 3 sierpnia 1905 r., Bednarzowe Wrótka (2338 m), Bednarzowa Kopka (2350 m), Zadnia Bednarzowa Ławka (Zadná Bednárova lávka, 2333 m), Pośrednia Bednarzowa Turnia (Prostredná Bednárova veža, 2352 m) – pierwsze wejście: Ksawery Gnoiński i Wojciech Bednarz, 1889, Pośrednia Bednarzowa Ławka (Prostredná Bednárova lávka, 2332 m), Skrajna Bednarzowa Turnia (Predná Bednárova veža, 2358 m), Skrajna Bednarzowa Ławka (Predná Bednárova lávka, 2295 m), Zadnia Garajowa Turnia (Zadná Garajova veža, 2349 m), Zadnia Garajowa Ławka (Zadná Garajova lávka, 2307 m), Pośrednia Garajowa Turnia (Prostredná Garajova veža, 2322 m), Pośrednia Garajowa Ławka (Prostredná Garajova lávka, 2260 m), Skrajna Garajowa Turnia (Predná Garajova veža, 2272 m), Skrajna Garajowa Ławka (Predná Garajova lávka, 2218 m), Garajowa Strażnica (Hrubá kopa, 2233 m). Nazwę turniom i przełęczom nadał Witold Henryk Paryski w 8 tomie przewodnika wspinaczkowego, dwie nazwy dodał Władysław Cywiński w 2008 r.. Nazwy podrzędnych turni i przełęczy w Grani Hrubego zostały na ogół zaczerpnięte od położonej w pobliżu doliny Niewcyrki, Teriańskich Stawów i Dolinki Garajowej. Dla upamiętnienia przewodnika Jędrzeja Wali starszego, który jako pierwszy najdokładniej przemierzył okolice Hrubego Wierchu, nadano nazwę kilku turniom i przełęczom – Walowe Turnie i Walowe Ławki. Nazwa Bednarzowych Turni pochodzi od nazwiska przewodnika Wojciecha Bednarza, który jako pierwszy umożliwił wejście turyście na jedną z turni Grani Hrubego – Pośrednią Bednarzową Turnię.
Taternictwo W Grani Hrubego jest bardzo wiele dróg wspinaczkowych o zróżnicowanym stopniu trudności. Oddalenie od schronisk powoduje, że wspinanie się tutaj stanowi poważny problem kondycyjno-logistyczny. Z tego też powodu rejon ten wśród taterników nie należy do popularnych. Niewcyrka jest obszarem ochrony ścisłej i wspinanie od jej strony jest zabronione.
Przejście Grani Hrubego ma charakter wspinaczkowy (trudności minimum II przy wyborze najłatwiejszych i niełatwych do odszukania wariantów) i wymaga obycia w bardzo trudnym orientacyjnie terenie (jest więc niedostępne dla turystów – brak oznakowanych szlaków turystycznych). Wśród taterników najbardziej popularne jest przejście w kierunku od Hrubego Wierchu do Garajowej Strażnicy.
Pierwsze przejścia grani: od Teriańskiej Przełęczy Niżniej do Garajowej Strażnicy – Józef Bajer, Stanisław Konarski, Ignacy Król, 4 sierpnia 1906 r., od Teriańskiej Przełęczy Wyżniej do Teriańskiej Przełęczy Niżniej – Ignacy Król, Władysława Panek-Jankowska, Józef Jankowski, Kazimierz Firganek, 22 lipca 1907 r., zejście z Hrubego Wierchu na Teriańską Przełęcz Wyżnią – Paweł Bester, Walery Goetel, Mieczysław Świerz, 28 lipca 1908 r., przejście całej Grani Hrubego – Roman Komarnicki, Roman Kordys, Jerzy Maślanka, 29 lipca 1910 r.
Bardzo znany satyryczny opis przejścia tej grani dał Ferdynand Goetel w opowiadaniu-humoresce: Wycieczka, jak się o niej nie pisze (pierwsza publikacja w „Taterniku” nr 3 z 1912 r., wielokrotnie przedrukowywane).
Przypisy Ivan Bohuš: Od A po Z o názvoch Vysokých Tatier. TANAP, Tatranská Lomnica, 1996, , poz. 443, s. 81, oraz poz. 441-478, s. 81-86. Władysław Cywiński, Grań Hrubego. Przewodnik szczegółowy, tom 14, Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2008, .
Witold Henryk Paryski, Zofia Radwańska-Paryska, Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004, . Witold Henryk Paryski. Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część VIII. Młynicka Przełęcz – Krywań. Warszawa: Sport i Turystyka, 1956
Kategoria:Granie i grzbiety Tatr Wysokich Kategoria:Granie i grzbiety słowackich Tatr