mały|Graffiti na murze w Lizbonie, które przedstawia księdza goniącego dwoje dzieci. Zdjęcie zrobione 2 lutego 2011. Nadużycia seksualne w Kościele katolickim – przypadki wykorzystywania seksualnego (zazwyczaj dzieci) przez katolickich księży, zakonników i innych duchownych.
Sprawy o dużym zasięgu lub rozgłosie miały miejsce w ponad 20 państwach, m.in. w ArgentynieBoston Globe / Spotlight / Abuse in the Catholic Church / Scandal and coverup., AustraliiGazeta Wyborcza., Austrii, Belgii, BrazyliiKsiądz-pedofil skazany na 24 lata więzienia – Wiadomości – WP.PL., Chile, na FilipinachRuch Ofiar Księży – Światowy Skandal Wykorzystywania Seksualnego Przez Księży., we Francji, w Hiszpanii, Holandii‘Onderzoek misbruik op alle internaten’., Irlandii, Kanadzie, Kenii., na MalcieThe Irish Times – Wed, Apr 07, 2010 – Italian clerical sex abuse victims allege cover-up., w Meksyku., NiemczechJustizministerin attackiert Vatikan .Vatican accused over German sex abuse allegations ., Polsce, Stanach Zjednoczonych, TanzaniiBBC News – Former 1950s students to sue Catholic order over abuse., Wielkiej Brytanii i we Włoszech, a wiele przypadków ujawniono także w innych krajach. O tuszowanie skandali seksualnych obarczono winą hierarchów Kościoła katolickiego, w tym niektórych biskupów, kardynałów i papieży. Papieża Jana Pawła II skrytykowano za wspieranie duchownych, którym zarzucano pedofilię„New York Times”: wstrzymać beatyfikację Jana Pawła II.. Zarzuty o zaniechanie nie ominęły także jego następcy Benedykta XVI, ale dotyczą one okresu, kiedy był jeszcze kardynałem i prefektem Kongregacji Nauki Wiary.
Według informacji podanych w 2014 przez papieża Franciszka w czasie wywiadu prasowego, zjawisko pedofilii w Kościele dotyczy 2% duchownychMocny wywiad papieża o pedofilii w Kościele. Sprostowanie Watykanu., 13.07.2014, Polskie Radio.Jan Hartman: Alarm! 570 księży pedofilów idzie po nasze dzieci!, polityka.pl [dostęp 2014-08-23].. Według badań zleconych przez episkopat Stanów Zjednoczonych, obejmujących lata 1952–2002 i znanych jako John Jay Report, 80,9% ofiar molestowania nieletnich przez duchownych stanowili chłopcy inne badania temu zaprzeczają. W samych Stanach Zjednoczonych odszkodowania wypłacone ofiarom molestowania seksualnego przez diecezje i zakony przekroczyły 3 miliardy dolarów i pociągnęły za sobą bankructwo niektórych diecezji.
Metody postępowania wobec sprawców wykroczeń seksualnych w Kościele katolickim .
Instrukcja ustalała całkowitą poufność postępowania kanonicznego – wszystkie osoby zaangażowane w postępowanie zobowiązane były do zachowania tajemnicy w sprawach, o których dowiedziały się podczas procesuPunkty 11, 13, 23, i 33 [polskie tłumaczenie http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,676] [angielskie tłumaczenie https://web.archive.org/web/20101010195518/http://www.sarabite.info/crimen.pdf]., jednak nie zobowiązywała do milczenia ofiar i świadków, których wiedza nie była związana z procesem. Instrukcja pozostawała w użyciu aż do wydania nowych regulacji w 2001 roku. Jej istnienie stało się powodem oskarżania Kościoła katolickiego o ukrywanie przestępstw seksualnych księży, na podstawie nie potwierdzonego domniemania, iż instrukcja rozciąga regułę poufności postępowania kanonicznego na stosunek ofiar i świadków do śledztwa według prawa świeckiegoOskarżony Benedykt XVI gosc.pl..
Zarzuty wobec instytucji kościelnych W stosunku do osób związanych z Kościołem katolickim pojawiały się zarzuty dotyczące następujących problemów, związanych z zewnętrznym aspektem postępowania duchownych: Molestowania dzieci przez duchownych oraz świeckich działających w imieniu Kościoła katolickiego w lokalnych społecznościach. Wykorzystywania seksualnego wychowanków w instytucjach edukacyjnych oraz ośrodkach pomocy prowadzonych przez Kościół. Molestowania kleryków w seminariach. Polityki instytucji kościelnych wobec skandali seksualnychLateline – 08/11/2012: Studio interview with Senior NSW Detective Peter Fox.Top cop attacks Catholic church | Newcastle Herald.: Wywieranie presji na ofiary, aby zmusić je do milczenia. Przeszkadzanie w śledztwach, m.in. poprzez ostrzeganie oskarżonych przed organami ścigania. Zaniechanie zgłoszenia informacji o przestępstwie do organów ścigania. Niszczenie dowodów. Przenoszenie oskarżonych duchownych do innych parafii. Przedkładanie prawa kanonicznego nad świeckie.
Wiele oskarżeń nie doczekało się swojego finału w sądach, jednak część spraw trafiła do wymiaru sprawiedliwości. W efekcie biskupi, w których diecezjach pojawiły się nieprawidłowości, tacy jak arcybiskup Bostonu kardynał Law (Stany Zjednoczone), biskup Ferns Brendan Comiskey (Irlandia) czy arcybiskup poznański Juliusz Paetz (Polska) złożyli rezygnacje. Najcięższym zarzutem wobec nich było ukrywanie oskarżeń o nadużycia seksualne przed policją. W efekcie episkopaty Kościoła katolickiego w niektórych krajach wprowadziły nowe zasady nadzoru dotyczące opieki nad dziećmi sprawowanej w instytucjach kościelnych. Mimo tych działań, w niektórych amerykańskich i irlandzkich diecezjach, gdzie pojawiło się najwięcej oskarżeń o molestowanie, zanotowano spadek liczby wiernych uczestniczących w mszach.
Nauczanie Kościoła katolickiego dotyczące molestowania seksualnego dzieci Molestowanie seksualne dzieci jest grzechem śmiertelnym. Z Katechizmu Kościoła Katolickiego:
2285Zgorszenie nabiera szczególnego ciężaru ze względu na autorytet tych, którzy je powodują, lub słabość tych, którzy go doznają. Nasz Pan wypowiedział 1903 takie przekleństwo: „Kto by się stał powodem grzechu dla jednego z tych małych... temu byłoby lepiej kamień młyński zawiesić u szyi i utopić go w głębi morza” (Mt 18, 6)54Por. 1 Kor 8, 10-13.. Zgorszenie jest szczególnie ciężkie, gdy szerzą je ci, którzy, z natury bądź z racji pełnionych funkcji, obowiązani są uczyć i wychowywać innych. Takie zgorszenie Jezus zarzuca uczonym w Piśmie i faryzeuszom, porównując ich do wilków przebranych za owce55Por. Mt 7, 15..
2389Do kazirodztwa zbliżone są nadużycia seksualne popełniane przez dorosłych na dzieciach lub młodzieży powierzonych ich opiece. Grzech ten jest 2285 jednocześnie gorszącym zamachem na integralność fizyczną i moralną młodych, którzy będą nosić jego piętno przez całe życie, oraz pogwałceniem odpowiedzialności wychowawczej.
Zasady traktowania przez Kościół katolicki ciężkich przestępstw popełnionych podczas świadczenia sakramentów zostały wyrażone przez papieża Jana Pawła II 30 kwietnia 2001 roku w liście apostolskim. List podobnej treści wystosował 18 maja 2001 kardynał Joseph Ratzinger. 16 maja 2011 roku kardynał William Levada wydał okólnik dotyczący w szczególności ciężkich przestępstw natury seksualnej.
Komentując skandale seksualne w Irlandii arcybiskup Dublina Diarmuid Martin zauważył: „Prawda nas wyzwoli, ale nie w banalny sposób. Prawda boli. Prawda oczyszcza nie jak delikatne, eleganckie mydło, ale jak ogień, który pali, rani i przecina. Musimy się nauczyć, że prawda ma moc wyzwalającą, której nie mają półprawdy. Próby unikania skandalu doprowadziły Kościół do jednego z największych skandali w historii”.
Wbrew temu publicznemu stanowisku Kościoła katolickiego dotyczącemu nadużyć seksualnych, niektórzy krytycy twierdzą, że pewne elementy doktryny oraz tradycyjne praktyki mogą przyczyniać się do narastania tego problemu. Zgodnie z nauczaniem Kościoła katolickiego, jeżeli kapłan posiada odpowiednie pozwolenia kościelne, to jego osobiste grzechy nie mają wpływu na ważność sprawowanych przez niego sakramentów (tj. wiernym nie unieważnia się np. eucharystii czy spowiedzi z powodu śmiertelnego grzechu kapłana)Zgodnie z doktryną Kościoła katolickiego wszystkie sakramenty udzielone przez kapłana są ważne, jeżeli otrzymał on zgodę na ich sprawowanie przez biskupa mającego władzę w tym zakresie zgodnie z zasadą sukcesji apostolskiej..
Wśród świeckich konserwatystów katolickich pojawiły się zarzuty, że to Sobór watykański II przyczynił się do współczesnych problemów Kościoła katolickiego, dotyczących molestowania seksualnego. Opinie tego typu mogą być widziane jako próba wykorzystania problemu wykroczeń i przestępstw seksualnych dla wewnętrznych sporów doktrynalnych. Fakty wskazują na istnienie tego rodzaju występków w latach przedsoborowych. Jednym z najgłośniejszych skandali było wykrycie i upublicznienie masowych przestępstw seksualnych i innych prześladowań w kanadyjskich szkołach rezydencjalnych prowadzonych przez katolickie i anglikańskie instytucje religijne. Szkoły te operowały od późnych lat XIX w. do lat 70. XX wieku. Lata działania tych szkół w większości czasu ich istnienia przypadały na okres Kościoła katolickiego przed Soborem Vaticanum II.
Wśród obrońców Kościoła katolickiego pojawiły się też opinie, według których to zeświecczone media biorą sobie stan duchowny na cel. Philip Jenkins w swojej książce stwierdził, że media nie chcą poszukiwać skandali seksualnych wśród innych organizacji religijnych, takich jak Kościół anglikański, czy kościoły protestanckie albo gminy judaistyczne, czy islamskie. Jego zdaniem termin księża-pedofile () jest często używany przez dziennikarzy, jakby wszyscy kapłani mieli takie skłonności, podczas gdy tylko 0,2% do 1,5% spośród stanu duchownego to pedofile. Skala tego zjawiska była też różna w różnych krajach – o ile w Stanach Zjednoczonych około 4% księży było oskarżonych o molestowanie seksualne, o tyle w Niemczech było to jedynie 0,1%. Dla porównania, raport amerykańskiego departamentu edukacji wskazuje, że w tamtejszych szkołach różnych form wykorzystywania seksualnego doświadcza od 3,7 do 50,3% uczniów, przy czym jako najlepiej udokumentowaną autorzy wskazali wartość 9,6%.
Instytucjonalny charakter molestowania nieletnich Przestępstwa i wykroczenia seksualne jakie miały miejsce w instytucjach prowadzonych przez organizacje i instytucje Kościoła katolickiego, gdzie stwierdzono prawną i moralną współodpowiedzialność za te czyny duchowieństwa, hierarchów i innych oficjalnych przedstawicieli instytucji. Jakkolwiek przestępstwa na tle seksualnym i seksualne wykorzystywania pozycji autorytetu instytucjonalnego i moralnego miały miejsce w wielu kulturach, instytucjach i czasach historycznych, to dopiero druga połowa XX wieku przyniosła do opinii publicznej zasięg tych wydarzeń w ramach działalności Kościoła katolickiego i jego przedstawicieli.
W opracowaniach angielskojęzycznych na te tematy określa się je jako przestępstwa o podłożu lub charakterze instytucjonalnym. Określenie takie jest zgodne z teorią socjologii prawa i na gruncie polskim omawiane było przez Magdalenę Bergman w periodyku „Dialogi Polityczne”Dialogi Polityczne, wyd. Uniwersytet M. Kopernika, Toruń, nr 5/6, 2005, dialogi.umk.pl..
Charakter tych przestępstw, mimo że oparty w dochodzeniach szczegółowych na przypadkach indywidualnych, opiera się na przykładach instytucjonalnych, tj. takich, gdzie przestępstwa (dokonywane grupowo lub indywidualnie), miały charakter systematyczny i odnosiły się do więcej niż jednej ofiary, oraz miały dłuższy niż jednorazowy wymiar czasowy. Zachodziło jednocześnie podejrzenie, że sam charakter instytucji stwarzał atmosferę bezkarności i ochrony przestępcy przed organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości.