Umberto Boccioni (ur. 19 października 1882 w Reggio di Calabria, zm. 17 sierpnia 1916 w Weronie) – włoski malarz i rzeźbiarz; jeden z twórców futuryzmu, współautor (z Carlo Carrą, Filippo Marinettim i Luigim Russolo) Manifestu futuryzmu (1909).
Krajobraz rolniczy Francesco Filippiniego był ukrytym modelem pierwszego okresu twórczości Umberto BoccioniegoEnrico Crispolti, Boccioni. Catalogo generale, Electa, Mediolan, 1971..
Życiorys Urodził się w Reggio di Calabria, na południu Włoch. Jego ojciec był zatrudniony w administracji państwowej co wiązało się z częstymi przeprowadzkami. W roku 1897 Boccioni skończył Instytut Techniczny w Katanii i opuścił dom rodzinny przeniósł się do Rzymu. Tutaj poznał Maria Sironiego oraz Gina Severiniego, młodych malarzy. Razem uczęszczali do pracowni Giacoma Balli. Pierwsze dzieła stworzone przez Umberto Boccioniego w latach 1903–1907 bezpośrednio wywodzą się z tradycji naturalizmu aktywnej w Lombardii, zwłaszcza w Mediolanie, pod koniec XIX wieku. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych wzorców był Francesco Filippini, którego obrazy były szeroko wystawiane w mediolańskich kręgach artystycznych.V. Terraroli (red.), Francesco Filippini. Catalogo generale delle opere, Skira, Mediolan, 1999.
Horyzontalna konstrukcja krajobrazów rolniczych, wykorzystanie światła atmosferycznego oraz ukazywanie postaci kobiecej w kontekstach wiejskich i domowych — w tym portretów matek — wskazują na wyraźną kontynuację nurtu znanego jako filippinizm.M. Carrà, La pittura moderna in Italia, Treves, Mediolan, 1919, s. 34–38.
Historycy sztuki uznają dziś Francesco Filippiniego za kluczowe źródło inspiracji we wczesnej fazie twórczości malarskiej Boccioniego i określają jego rolę jako domyślną, lecz strukturalną referencję w rozwoju wczesnego języka figuratywnego artysty.E. Crispolti, Boccioni. Catalogo generale, Electa, Mediolan, 1971, t. I, s. 42.
Od kwietnia 1906 roku Boccioni podróżował po Europie. Dwukrotnie odwiedził Paryż, i dotarł nawet do Petersburga. Pod koniec 1907 roku zamieszkał w Mediolanie, gdzie mieszkały jego matka i siostra.
Tutaj poznał poetę Filippo Tommaso Marinettiego, twórcę futuryzmu. 8 marca 1910 roku Boccioni, Russolo, Carra, Severnini i Balla ogłosili „Manifest malarstwa futurystycznego”. W 1911 roku uczestniczyli w pierwszej znaczącej ekspozycji futurystów w Mediolanie. W lutym 1912 roku wystawiali w galerii Bernheim-Jeune w Paryżu.
W 1915 roku Włochy przystąpiły do I wojny światowej. Boccioni razem z innymi futurystami zaciągnął się do wojska. Podczas manewrów odbywających się w pobliżu Werony, 16 sierpnia 1916 roku, Umberto Boccioni spadł z konia, wskutek tego wypadku zmarł następnego dnia.
Malarz mały|240px|Bójka w Galerii Wiktora Emanuela, 1910, olej na płótnie, 76 x 64 cm., Pinakoteka Brera, Mediolan Dzięki uczęszczaniu do pracowni Giacomo Balla, Boccioni zaczął malować w manierze pointylistycznej. Wkrótce jednak malarstwo jego pod wpływem programu futurystycznego, uległo radykalnym przemianom. Konstruował formy za pomocą przenikających się nawzajem płaszczyzn, komponując obraz według reakcji przedmiotów na światło.
W 1910 roku namalował obraz Awantura w galerii, który wystawił zorganizowanej w mediolańskiej siedzibie stowarzyszenia „Famiglia Artistica”. W roku 1911 malował pierwsze obrazy futurystyczne: tryptyk Stany duszy (podtytuły: Pożegnanie, Ci, co odchodzą, Ci, co pozostają) Siły ulicy W następnym roku powstawały obrazy o charakterystycznych tytułach Symultaniczny widok z okna Ulica wchodzi do domu, Sprengel Museum w Hanowerze Dynamizm głowy kobiecej Elastyczność, synteza ruchu galopującego konia W 1913 Boccioni zarzucił dotychczasowe tematy (tłum, miasto, ulicę) i starał się przedstawić na płótnie szybkość. Pojawiały się więc parowozy, samochody i rowery. W obrazie Dynamizm cyklisty dokonał syntezy ruchu roweru. Szkic do obrazu, wykonany tuszem jest jeszcze figuratywny, ale namalowany obraz jest już wyłącznie abstrakcyjny. Tę serię obrazów zamyka obraz z 1915 roku, wykonany w technice collage, Szarża lansierów.
Rzeźbiarz thumb|240px|Jedyna forma ciągłości w przestrzeni, 126,4x89x40,6 cm, kolekcja G. Mattioli, Mediolan Wśród futurystów był czołowym rzeźbiarzem. Jego rzeźby są dynamiczne, pełne ekspresji, nie stroniące od groteski. W jednej z pierwszych rzeźb Boccioniego z roku 1912 Abstrakcyjne wklęsłości i wypukłości głowyRzeźba nie zachowała się. artysta zestawia formy „pozytywowe” i „negatywowe”. Rzeźby z cyklu Antigrazioso są protestem przeciwko naturalistycznej, opartej na tradycji historycznej twórczości akademickiej. Rzeźbami, które najbardziej konsekwentnie realizują założenia teoretyczne futuryzmu są Jedyne kształty ciągłości w przestrzeni, rok 1913 Rozwinięcie butelki w przestrzeni, rok 1912 Rzeźby futurystyczne Boccioniego wyprzedzały twórczość kubistów.
Teoretyk sztuki Obok Marinettiego był najważniejszym współtwórcą futuryzmu. W kwietniu 1912 opublikował Manifest techniczny rzeźby futurystycznej, a w roku 1914 Manifest futurystyczny malarstwa i rzeźby.
Linki W kierunku wieczora (Boccioni)
Przypisy
Bibliografia Wielcy malarze ich życie inspiracje i dzieło, Futuryzm Nr 119, ISSN 1505-9464 Adam Kotula, Piotr Krakowski, Malarstwo, rzeźba, architektura, Warszawa 1978
Linki zewnętrzne
Galeria i biografia
Kategoria:Futuryści (rzeźbiarze) Kategoria:Ludzie urodzeni w Reggio di Calabria Kategoria:Malarze związani z Mediolanem Kategoria:Ofiary wypadków w jeździe konnej Kategoria:Rzeźbiarze związani z Mediolanem Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Królestwo Włoch) Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Włoscy malarze futuryści Kategoria:Włoscy rzeźbiarze Kategoria:Zmarli w 1916