Szyizm

mały|285x285px|Szyici w Bahrajnie mały|Szyicki talizman z XIX wieku z terytorium Iranu

Szyizm (od arab. شيعة علي, szī'at Ali – stronnictwo Alego) – obok sunnizmu i charydżyzmu jeden z trzech głównych nurtów współczesnego islamu, drugi po sunnizmie co do liczby wyznawców.

Historia Rozdział w islamie na sekty dokonał się w wyniku sporu o sukcesję po śmierci MahometaBBC News (4 stycznia 2016). Sunnis and Shia: Islam’s ancient schism. Dostęp 2016-09-12.John Harney. The New York Times (3 stycznia 2016). How Do Sunni and Shia Islam Differ?. Dostęp 2016-09-12.. Według szyitów, prawowitymi następcami ostatniego proroka są jedynie członkowie jego rodziny, potomkowie Alego i córki proroka, Fatimy. Szyici nie uznają rządów trzech pierwszych sunnickich kalifów (a także ich kontynuatorów z dynastii Umajjadów i Abbasydów) jako prawowiernych, twierdząc iż uzurpowali oni władzę należną od samego początku tylko Alemu i jego potomkomEncyklopedia WIEM: Szyici..

Ali został wybrany kalifem w roku 656 po tym, jak zamordowano kalifa Usmana z rodu Umajjadów. Jego wybór od razu spotkał się z wrogością pozostałych Umajjadów, na których czele stał namiestnik Syrii Mu’awija, jak i A’iszy, która współdziałała z zawiedzionymi w swoich nadziejach pretendentami do kalifatu: Talhą i Zubajrem. Ali pokonał armię A’iszy, Talhy i Zubajra w bitwie wielbłądziej, jednak bitwa z Mu’awiją na równinie Siffin zakończyła się bez rozstrzygnięcia. Ostatecznie Ali zginął w roku 661 w wyniku charydżyckiego zamachu, zaś jego syn Hasan chwilowo zrezygnował z roszczeń do kalifatu na rzecz Mu’awiji, pod warunkiem iż ten m.in. nie ogłosi swojego następcy i zaprzestanie prześladowań rodziny MahometaSyed Husain Mohammad (2002). The Origins and Early Development of Shi’a Islam; rozdział 6. Oxford University Press. .Moojan Momen (1985). An Introduction to Shi’i Islam. Yale University Press. s. 14,26,27. .. Krótko przed śmiercią, Mu’awija ogłosił swoim następcą własnego syna, JazidaIsmā‘īl ibn ‘Umar Ibn Kathīr (2012). The Caliphate of Banu Umayyah: The First Phase Darussalam. s. 82. .. Po śmierci tego pierwszego w roku 680, o prawa rodziny Mahometa do kalifatu upomniał się jednak młodszy syn Alego, Husajn, który uważał, że zostały one chwilowo scedowane tylko osobiście na Mu’awiję. Husajn został jednak zabity przez armię syna Mu’awiji, Jazida, w bitwie pod Karbalą.

Teologia Gałęzie szyizmu imamici – największa grupa, uznająca 12 imamów Ali ibn Abi Talib Hasan ibn Ali Husajn ibn Ali Ali ibn Husajn Muhammad al-Bakir Dżafar as-Sadik Musa al-Kazim

ismailici – druga grupa pod względem liczby wiernych, uznająca pierwszych 7 imamów (następnie ich sukcesorów) zajdyci – trzecia i najmniejsza grupa pod względem liczby wiernych, uznająca pierwszych 5 imamów (następnie ich sukcesorów)

Filary islamu Imamizm Filary islamu imamickiego uwzględniają pięć Usul al-Din i dziesięć Furu al-Din, tzn. wierzenia i praktyki islamu:

Tawhid – Monoteizm: wiara w jedyność Boga Adl – Boska sprawiedliwość: wiara w sprawiedliwość Boga Nubułłah – Proroctwo Imamat – Sukcesja po Mahomecie Mi'ad – Dzień Sądu Ostatecznego i Zmartwychwstania

W dodatku do pięciu filarów, szyici imamici uwzględniają dziesięć obowiązkowych praktyk zwanych artykułami wiaryRozdział „Islamic Beliefs (the Pillars of Islam)” w „Invitation to Islam” autorstwa Sayed Moustafa Al-Qazwiniego.:

Salat – obowiązkowa modlitwa odprawiana pięć razy dziennie, z twarzą zwróconą w stronę Mekki Saum – post Zakat – jałmużna Chums – jałmużna Hadżdż – pielgrzymka do Mekki Dżihad – codzienna walka z samym sobą (np. przeciwko grzeszeniu), rzadziej walka zbrojna Amr-bil-Maruf – żyć podług tego, co dobre i sprawiedliwe Nahi Anil Munkar – zabraniać tego, co złe Tawalla – okazywać miłość wobec dobra Tabarra – potępiać i okazywać nienawiść wobec zła

Ismailizm Szyici ismailici posiadają siedem filarów wiary:

Walajah (dosłownie „Kuratela”) – miłość wobec Boga, proroków, imamów i duʻāt (misjonarzy). Tawhid – monoteizm, wiara w jedyność Boga. Salat – obowiązkowa modlitwa odprawiana pięć razy dziennie, z twarzą zwróconą w stronę Mekki. W odróżnieniu od muzułmanów sunnickich, szyickich imamitów i innych ismailitów, nizaryci wierzą iż forma modlitwy jest ustalana i może być zmieniona przez żyjącego imama (zobacz Aga Chan). Zakat – jałmużna. Saum – post. Hadżdż – pielgrzymka, różnie rozumiana przez poszczególne gałęzie ismailizmu. Jedne grupy odbywają ją do Mekki, inne jak np. Druzowie, rozumieją ją metaforycznie i w ogóle nie pielgrzymują fizycznie nigdzie. Dżihad – codzienna walka z samym sobą (np. przeciwko grzeszeniu), rzadziej walka zbrojna.

Mazhaby Współcześnie w islamie szyickim funkcjonują szkoły prawa: szkoła dżafarycka () – największa obecnie szkoła której zasad przestrzegają wszyscy imamici, część ismailitów i niektórzy zajdyci. szkoła batinijjska () – szkoła prawa przestrzegana przez alewitów, alawitów, druzów i większą część ismailitówM.G.S. Hodgson. Encyclopedia of Islam, 2 edycja, Brill. „Bāṭiniyya”, księga 1, s. 1098., odmienna i samodzielna od szkoły dżafaryckiej. Ezoteryczna i gnostycka, gdzie kładzie się nacisk na batin. szkoła zajdycka – bazująca na naukach i poglądach Zajda ibn Alego, spisanych w jego książce Majmu’ al-Fiqh (). Pod względem samego prawa i przepisów, różna od szkoły dżafaryckiej a podobna i zbliżona do sunnickiej szkoły hanafickiejAydin Bayram, Shi’ism in the Middle East. A Short Introduction. Lulu Publishers, USA:North Carolina 2013, s. 32..

Hadisy W tradycji szyickiej, uznaje się cztery zbiory hadisów zwane „Czterema Księgami” (, Al-Kutub Al-Arbʿah'): Kitab al-Kafi, autor Muhammad ibn Jakub al-Kulajni, Man la yahduruhu al-Faqih, autor Ibn Babawajh, Tahdhib al-Ahkam i Al-Istibsar, oba zbiory autorstwa Szejka Tusiego.

Szyici nie uznają zbiorów sunnickich, np. Al-Buchariego, używając jedynie poszczególnych tradycji podczas debat teologicznych. Dla przykładu, muzułmanie sunniccy wierzą iż Mahomet poślubił Aiszę w momencie kiedy ta miała sześć lat i skonsumował ich małżeństwo kiedy miała dziewięćSunnicka tradycja: Sunan an-Nasa’i 3378. Księga 26, Hadis 183.Sunnicka tradycja: Sunan an-Nasa’i 3379. Księga 26, Hadis 184.. Owe narracje wpłynęły na sunnickie mazhaby odnośnie do szariatu, otwierając drogę prawną do małżeństw z nieletnimi. Szyiccy uczeni wierzą iż w dniu małżeństwa Aisza miała co najmniej szesnaście lat, a sunnickie narracje jak wyżej są uznawane za błędne, wymyślone i obraźliwe wobec Mahometa.

Demografia thumb|350px|sunnici, szyici (którzy są nieoszacowani z powodu nieuwzględniania ich w oficjalnych statystykach np. w Turcji i Arabii Saudyjskiej oraz z powodu zasady takijji) i ibadyci.

Odsetek szyitów w różnych krajach Pierwotnie szyizm był wyznawany głównie przez muzułmanów pochodzenia arabskiego, ale za panowania dynastii Safawidów (1501–1773) doszło do nieomal całkowitej szyizacji niearabskiego Iranu. Dzisiaj szyicka szkoła islamu stanowi 10–20% światowej populacji muzułmanów. Islam szyicki dominuje głównie na terytorium (w nawiasie procent szyitów wśród muzułmanów): Iran (90–95%), Azerbejdżanu (85%Administrative Department of the President of the Republic of Azerbaijan – Presidential Library – Religion.), Bahrajnu (65–75%), Iraku (65–70%). Szyizm tworzy dużą mniejszość w: Jemenie (głównie zajdyci, 40–50%), Libanie (30–55%), Kuwejcie (30–40%), Indiach (25–35%), Turcji (głównie alewici, 25–30%), Arabii Saudyjskiej (15–20%), Syrii (głównie alawici, 15–20%).

W pozostałych krajach populacja szyitów pośród muzułmanów wynosi od 1 do 20%: Katar 10%, Nigeria 10–15%, Pakistan, Afganistan 10–20%, Indonezja, Malezja. W Europie Szwecja 20–40%, Gruzja 15–25%, Bułgaria 10–15%, Grecja 10–15%, Niemcy 10–15%, Francja 2–3%Dane szacunkowo przybliżone. Liczby znacznie różnią się ze względu na: 1)Celowe uwzględnianie szyitów w oficjalnych statystykach jako sunnitów, np. w Turcji i krajach Zatoki Perskiej, 2)Praktyka takijji używana przez szyitów w krajach o większości sunnickiej w obawie przed prześladowaniami, 3)Problem z metodologią badawczą w przypadku dokładnego określenia kto jest szyitą? W dzisiejszych czasach, szyizm dzieli się na trzy największe gałęzie: imamizm, ismailizm i zajdyzm. Te z kolei dzielą się na pomniejsze sekty, często od siebie, i głównego nurtu szyickiego, diametralnie różne i odmienne (np. teologiczne podziały w ismailiźmie). Kontrowersją jest także to czy religie synkretyczne i ruchy gnostyckie powstałe z łona islamu szyickiego są jego częścią, czy też odmiennym systemem wierzeń, np. Ismailizm, Babizm, Bahaizm, Druzowie, Alawici, Alewici itd.Pew Research Center: Liczba szyitów na świecie, 2009 rok (ang.).World Shia Muslims Population (ang.).Analiza udowadnia iż podawana liczba szyitów na świecie jest zaniżana (ang.)..

Szyici w Polsce Szyici byli obecni w Polsce od czasu pierwszych kontaktów z kupcami arabskimi.

Początki zorganizowanego powstawania ruchu szyickiego w Polsce sięgają okresu PRL-u, kiedy to zaczęły się tworzyć pierwsze nieformalne grupy muzułmanów szyitów w Warszawie i jej okolicach, złożone z młodych Polaków-konwertytów oraz studentów z krajów muzułmańskich. W mieszkaniach i domach prywatnych zaczęto organizować spotkania, wspólne modlitwy, obchody świąt islamskich, wykłady i nauczanie religiiIslamski Ruch Szyicki w Polsce – krótki rys historyczny..

Na terenie dzisiejszej Polski szyici stanowią mniejszość pośród muzułmanów. Nie istnieją także żadne meczety szyickie (zarówno istniejące, jak i budowane, są sunnickie). Na obowiązkowe piątkowe modły polscy szyici spotykają się w prywatnych salach modlitewnych. Istnieją plany budowy meczetu szyickiego, ale są one odległe ze względu na brak funduszy. W odróżnieniu od sunnitów, szyici w Polsce nie uzyskują wsparcia finansowego z zagranicy.

Związkiem wyznaniowym, zrzeszającym polskich wyznawców islamu szyickiego, jest powstałe na terenie Polski w 1937 roku, a zarejestrowane w 1989, z siedzibą w Warszawie, Stowarzyszenie Jedności Muzułmańskiej, pozostające w bliskim kontakcie i współpracy z najważniejszymi międzynarodowymi organizacjami szyickimi, a także z innymi organizacjami muzułmańskimi w Polsce. Funkcję Naczelnego Imama Stowarzyszenia pełni obecnie Rafał Ahmed Berger.

Prześladowania

Od czasu śmierci proroka Mahometa i uznania sukcesji po nim, historia stosunków sunnicko-szyickich jest często naznaczona przemocą. Szyicka mniejszość na przestrzeni wieków była eksterminowana przez sunnicką większość i jej władców, którzy traktowali szyitów jako zagrożenie dla swojej władzy politycznej i religijnej. Szyici do dziś są ofiarami zorganizowanej dyskryminacji w wielu krajach większościowo sunnickich, włącznie z zakazem praktykowania islamu, budowania meczetów, czy nawet czytania KoranuNasr, Vali (2006). The Shia Revival: How Conflicts Within Islam Will Shape the Future. W.W. Norton & Company Inc. , s. 52–53.Ya'qubi; wol. lll, s. 91–96 i Tarikh Abul Fida', wol. I, s. 212.. Historycznie, prześladowania trwały już za panowań sunnickich kalifatów Umajjadów (661–750) i Abbasydów (750–1258) oraz imperium osmańskiego (1299–1923).

Przykłady Wybrane przykłady anty-szyickiego prześladowania: Za panowania Umajjadów doszło do serii masakr najbliższej rodziny i towarzyszy proroka Mahometa (Bitwa pod Siffin, Bitwa Wielbłądzia), kulminacyjnym punktem była bitwa pod Karbalą, stoczona 10 października 680 roku. Prześladowania dalszej rodziny proroka i szyitów były kontynuowane za panowania kalifatu Abbasydów. W 1514 roku sułtan osmański Selim I Groźny nakazał masakrę 40 000 szyitów anatolijskichGeorge C. Kohn (2007.) Dictionary of Wars. Infobase Publishing. s. 385. .. Według Dżalala Al-e-Ahmada, „Sułtan Selim I posunął się do takiego stopnia, iż stwierdził, że zabicie jednego szyity ma większą wartość w tym świecie i następnym, jak zabójstwo 70 chrześcijan”Al-e Ahmad, Jalal. Plagued by the West (Gharbzadegi), tłumaczenie Paul Sprachman. Delmor, NY: Center for Iranian Studies, Columbia University, 1982..