mały|Okładka drugiego numeru czasopisma Poland – Historical Literary, Monumental-Picturesque (dosł. Polska – Historyczno-Literacka, Monumentalno-Malownicza) – pierwsze czasopismo o tematyce polskiej w USA. Było to czasopismo angielskojęzyczne, skierowane do amerykańskiego odbiorcy, poświęcone literaturze i kulturze polskiej, założone i wydawane w pierwszych trzech kwartałach 1842 r. przez Pawła Sobolewskiego (Paul Sobolewski) i Eustachego Wyszyńskiego.
Czasopismo jest uważane za pierwsze „polskie” czasopismo w USA; zostało także opisane jako pierwsze czasopismo o tematyce słowiańskiej w USA.
Historia Pierwszy numer pisma ukazał się w styczniu 1842 roku; miało być miesięcznikiem. Drugi numer ukazał się dopiero w kwietniu, trzeci w maju a czwarty we wrześniu. Zachowały się cztery numery (numer 3 odnaleziono najpóźniej; w 1974 r. Zygmunt Wardziński opisywał go jeszcze jako zaginiony i nieznany); numer 4 wydano prawdopodobnie w połowie tego roku. Nie wiadomo, czy ukazały się dalsze numery. Na okładkach pierwszych dwóch wymieniano Pawła (Paula) Sobolewskiego i Eustachego Wyszyńskiego jako współwydawców, zaś w numerze czwartym pozostało jedynie nazwisko Sobolewskiego.
Sobolewski, urodzony w 1816 r. na Podolu, uczęszczał do akademii w Humaniu, walczył w powstaniu listopadowym, a po jego upadku został w 1834 r. wraz z grupą polskich emigrantów deportowany z Austrii do Stanów Zjednoczonych. W USA podejmował prace literackie i translatorskie, m.in. publikując w prasie i przygotowując edycje pieśni patriotycznych. Wyszyński, także uczestnik Wielkiej Emigracji, osiadł w Nowym Jorku i podjął współpracę z Sobolewskim przy wydawaniu czasopisma.
„Poland” było drukowane w drukarni Williama Applegate’a przy 17 Ann Street w Nowym Jorku. Litografie wykonywał George W. Lewis (Nassau Street 136), a przy części ilustracji widnieją sygnatury Wyszyńskiego oraz Edwarda Browna. Pierwszy numer sprzedawano w cenie 62½ centa, później obniżonej do 50 centów. Po drugim numerze drogi Sobolewskiego i Wyszyńskiego się rozeszły, a czasopismo kontynuował Sobolewski (jako „Sobolewski & Co.”).
Czasopismo ukazywało się krótko i najprawdopodobniej zakończyło działalność w trzecim kwartale 1842 roku. Powody upadku nie są dokładnie znane; przypuszcza się, że „Poland” podzieliło los innych dziewiętnastowiecznych amerykańskich czasopism kulturalnych, których żywot bywał efemeryczny.
Treść i profil „Poland” było ilustrowanym magazynem literackim. Każdy numer zawierał litografie i artykuły związane z polską historią i kulturą. Czasopismo prezentowało treści popularyzujące wiedzę o Polsce: historię, literaturę, architekturę i muzykę. Publikowano opisy postaci (m.in. Mikołaj Kopernik, Józef Poniatowski, Jan III Sobieski, Tadeusz Kościuszko, Bolesław I Chrobry, Barbara Radziwiłłówna, Maria Leszczyńska, Julian Ursyn Niemcewicz), a także miejsc i zabytków (np. Zamek w Ostrogu, Łazienki Królewskie, Pieskowa Skała, Świątynia Sybilli w Puławach). Redakcja deklarowała, że celem jest „propagowanie znajomości historii Polski wśród amerykańskiej opinii publicznej”.
W pierwszym numerze znalazł się m.in. obszerny artykuł o Mikołaju Koperniku, opisujący życie uczonego, jego teorię heliocentryczną, dzieła i pomniki mu poświęcone. Publikowano także przekłady polskiej poezji oraz teksty muzyczne, m.in. polonezy.
Badacze wskazują, że część materiałów w „Poland” była zapożyczona z wcześniejszych opracowań (np. Jędrzeja Chodźki, Fletchera, Dovera czy encyklopedii), co wpisywało się w ówczesne praktyki wydawnicze.
Zawartość poszczególnych numerów Znane numery obejmują łącznie ok. 167 stron, z czego 132 stanowiły eseje i opisy, siedem – tłumaczenia polskiej poezji, dwadzieścia – ilustracje, a osiem – zapisy nutowe.
Na podstawie zachowanych numerów i zestawienia badaczy wiadomo, że w czasopiśmie opisywano m.in. tematy takie jak: nr I: Jan III Sobieski, Mikołaj Kopernik, Zamek w Ostrogu, Józef Poniatowski, Świątynia Sybilli w Puławach; nr II: Tadeusz Kościuszko, Bolesław I Chrobry, pieśni Kazimierza Brodzińskiego; nr III: Barbara Radziwiłłówna, Warszawa, Pieskowa Skała; nr IV: Maria Leszczyńska, Łazienki Królewskie, Julian Ursyn Niemcewicz.
Odbiór Pismo było pozytywnie oceniane przez współczesną prasę amerykańską. „The New World” w maju 1842 r. określił je jako „popularne i interesujące”, chwaląc stronę graficzną i wartość informacyjną. Wzmianki pojawiły się także w i . Jednocześnie krytykowano słabą jakość niektórych litografii.
Znaczenie „Poland” uznawane jest za pierwsze „polskie” czasopismo w Stanach Zjednoczonych, i jedyne wydane tam w epoce Wielkiej Emigracji. Było też pierwszym anglojęzycznym czasopismem o tematyce słowiańskiej w USA. W historiografii prasy polonijnej uchodzi za prekursora prasy emigracyjnej w Ameryce.
Drugim, chronologicznie, czasopismem polskim w USA było już polskojęzyczne „Echo z Polski” z 1863 roku. Polsko-amerykańskie czasopisma literackie pojawiły się nieco później – m.in. miesięcznik „Poland” (później „Poland-America”), wydawany od 1920 roku.
Zobacz też
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Prasa polonijna w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Wielka Emigracja