Nawalnica (, ) – seria białoruskich systemów i środków walki elektronicznej opracowanych w AAT „KB Radar” (ros. ОАО «КБ Радар»)‌. Przeznaczona do wykrywania, śledzenia oraz zakłócania łączności i nawigacji bezzałogowych statków powietrznych (UAV) oraz do lokalizacji stanowisk operatorów UAV.

Historia Impulsem do rozpoczęcia prac były wnioski z konfliktów w Donbasie i w Syrii, gdzie odnotowano szybki wzrost znaczenia dronów i środków zakłócających. Skłoniło to białoruskie władze do przyspieszenia rozwoju krajowych kompetencji w zakresie UAV i walki elektronicznej. Zadanie opracowania zestawów powierzono spółce „KB Radar” (ros. ОАО «КБ Радар»), która od 2006 r. rozwijała w Mińsku technologie radiolokacyjne, sterowania radiowego i walki elektronicznej oraz stała się jednym z wiodących podmiotów krajowego kompleksu wojskowo-przemysłowego.

Program Nawalnica zainicjowano w 2016 r.; pierwsze prototypy pokazano podczas jesiennego zgrupowania kadry dowódczej Sił Zbrojnych Republiki Białorusi, a następnie publicznie na targach MILEX w Mińsku i IDEX w Dubaju. W 2017 r. egzemplarze próbne skierowano do testów w jednostkach wojskowych, po czym zestawy przyjęto na wyposażenie armii i rozpoczęto ich dostawy do oddziałów.

Równolegle uruchomiono sprzedaż eksportową – według doniesień Nawalnica stała się jednym z pierwszych poza Chinami systemów przeciwdronowych oferowanych na rynkach zagranicznych, co uczyniło z Białorusi drugiego na świecie eksportera tego typu uzbrojenia.

Na bazie doświadczeń z eksploatacji wprowadzano kolejne wersje systemu: obok wozu „S” opracowano stacje zakłócające łączność „6”, przenośną strzelbę „R/R2”, system ochrony obiektów „3”, zestaw lokalizacji operatorów „O” oraz mobilny system „Z1”. W 2019 r. Aleksandr Aliesin oceniał rodzinę Nawalnica jako „jedną z najbardziej zaawansowanych” w swojej klasie, natomiast w 2020 r. serwis „Rambler” kwestionował jej skuteczność w warunkach pełnoskalowego konfliktu zbrojnego.

Warianty thumb|Dron z systemu wykrywania operatorów bezzałogowych statków powietrznych „Nawalnica-O”, wystawa MILEX 2023, Mińsk Nawalnica-S (biał. Навальніца-С) – samobieżna stacja walki elektronicznej na podwoziu samochodowym‌. Wyposażona w masztowe anteny (m.in. moduł rozpoznania radioelektronicznego pod osłoną półsferyczną oraz kierowaną w azymucie antenę nadajnika zakłóceń) oraz głowicę optoelektroniczną‌. Przeznaczona do wykrywania, śledzenia i zakłócania kanałów sterowania oraz systemów nawigacyjnych UAV. Nawalnica-6 (biał. Навальніца-6) – stacja przeciwdziałania łączności radiowej w paśmie UKF/UHF. Składa się z detektora, dwóch stanowisk operatorów, dziesięciokanałowego nadajnika z siedmioma antenami nadawczymi oraz zestawu łączności i zasilania na podwoziu samochodowym. Może jednocześnie zakłócać do 20 linii radiowych o stałej częstotliwości lub jedną sieć z częstotliwościowym skokowym doborem kanału (FHSS) do 500 skoków/s. Częstotliwość pracy obejmuje zakres 30–3000 MHz, a moc wyjściowa nadajnika sięga 1 kW w podzakresach 30–290 MHz i 290–512 MHz, 800 W w paśmie 512–860 MHz i 700–200 W w zakresie 860–1215 MHz. Nawalnica-R (biał. Навальніца-Р, także R-2) – przenośna „strzelba” radioelektroniczna przeciw małym dronom wielowirnikowym‌. Działa poprzez zakłócenie kanałów sterowania i sygnałów GNSS; moduł generacji zakłóceń i akumulator znajduje się w kontenerze przenośnym. Nawalnica-3 (biał. Навальніца-3) – stacjonarny kompleks ochrony obiektów przed multikopterami‌. Zasięg detekcji deklarowany na ≥ 500–1000 m, strefa blokady lotu ≥ 300–500 m; wykrywa i pelenguje naziemne stanowiska kierowania. Nawalnica-O (biał. Навальніца-О) – zestaw do wykrywania operatorów UAV. Składa się z platformy latającej (quadkoptera Matrice 210) z anteną pelengatora, dwukanałowego odbiornika cyfrowego i kamery oraz stanowiska operatora z oprogramowaniem. Nawalnica-Z1 (biał. Навальніца-Z1) – mobilny system ochrony obiektów przed UAV. Zapewnia automatyczną kontrolę częstotliwości popularnych dronów, rozpoznawanie sygnałów i zakłócanie kanałów sterowania, transmisji danych i nawigacji; ma możliwość generowania dezinformujących zakłóceń nawigacji dla tworzenia lokalnej strefy zakazu lotów.

Zasada działania thumb|Systemy „Z1” (na pierwszym planie) i „S” (w tle) na wystawie MILEX-2021 Szczegółowe parametry techniczne nie są ujawnione przez producenta. Na podstawie doniesień medialnych oraz materiałów technicznych można ocenić, że ogólne zasady działania systemów serii Nawalnica obejmują:

Funkcje podstawowe Systemy realizują trzy podstawowe funkcje: wykrywanie i klasyfikację emisji radiowych, pelengację (określenie kierunku źródła emisji) oraz zakłócanie/neutralizację celów radiowych takich jak łącza sterowania, transmisje FPV i sygnały GNSS.

Detekcja i pelengacja Układ antenowy i odbiorczy skanuje pasma charakterystyczne dla dronów (m.in. VHF/UHF, 2,4 GHz, 5,8 GHz) i rejestruje aktywne emisje. System porównuje parametry sygnału (częstotliwość, szerokość pasma, modulacja) z bazą profili w celu identyfikacji sygnałów UAV lub FPV. Pelengacja realizowana jest metodą korelacyjno-interferometryczną, umożliwiającą wykrywanie i namierzanie także krótkotrwałych sygnałów (≥ 0,8 ms). Średni błąd pelengacji określono na poziomie ≤ 2°, przy czułości odbiornika do –110 dBm. W wariancie „O” możliwa jest lokalizacja operatora poprzez triangulację i rejestrację obrazu z kamery.

Metody neutralizacji zagrożeń (zakłócanie) Szerokopasmowe zakłócanie pasma używanego przez drony w celu stłumienia sygnału sterowania lub FPV; efektywne, ale energochłonne. Celowane zakłócanie wykrytego kanału – bardziej energooszczędne i selektywne. Zakłócanie sygnału nawigacji satelitarnej lub wysyłanie fałszywych danych (spoofing) w celu wymuszenia lądowania lub zmiany trajektorii. System może stosować zakłócenia dopasowane do rodzaju modulacji: m.in. szum częstotliwościowo modulowany (FM-noise), zakłócenia ukierunkowane na łącza z modulacją fazową (PSK-celowane) oraz z modulacją częstotliwościową (FSK-celowane). Stacja może jednocześnie emitować zakłócenia na maks. 20 wybranych częstotliwościach lub zakłócać jedną sieć FHSS do 500 skoków/s. Czas reakcji przy generowaniu zakłóceń wynosi ≤ 12 ms (dla sygnałów na stałych częstotliwościach) i ≤ 0,8 ms (dla sygnałów FHSS). Zakłócenia mogą być przypisywane automatycznie, ręcznie lub zdalnie przez punkt dowodzenia; przewidziano możliwość dokumentowania wyników działań.

Tryby pracy i integracja Ręczny – operator wybiera cel i uruchamia profil zakłóceń; dotyczy zwłaszcza wariantu „R”. Automatyczny – system monitoruje pasma, rozpoznaje sygnały dronów i może uruchamiać wcześniej skonfigurowane profile zakłóceń. Integracja modułu elektronicznego z modułem optoelektronicznym pozwala na potwierdzenie wizualne celu przed zastosowaniem zakłóceń oraz na rejestrowanie obrazu zdarzenia.

Ograniczenia i przeciwdziałania Wiele współczesnych łączy charakteryzuje się odpornością dzięki FHSS, szyfrowaniu i adaptacyjnym modulacjom. Zakłócenia szerokopasmowe mogą wpływać na urządzenia cywilne, dlatego preferowane są metody selektywne.

Zastosowanie Białoruskie służby graniczne informowały o przechwyceniach dronów kontrabandowych przy użyciu „Nawałnicy-R2” na odcinku białorusko-polskim w październiku 2020 r., a także w lutym i w kwietniu 2021 r. Pojawiały się również relacje o zestrzeleniu „drona-szpiega NATO” na granicy z Litwą, bez niezależnego potwierdzenia.

W przekazach medialnych pojawiały się doniesienia o możliwym użyciu „Nawałnicy-S” w Syrii przeciw dronom amerykańskim, lecz informacje te pozostają nieudokumentowane. W sierpniu 2020 r. nad Idlibem jednocześnie utracono dwa drony MQ-9 Reaper, co część źródeł łączyła z obecnością białoruskich systemów walki elektronicznej, bez rozstrzygających dowodów.

Latem 2020 r. w Libii odnotowano obecność systemów „S” i „6” po stronie Libijskiej Armii Narodowej; przypisywano im zakłócanie tureckich UAV i neutralizację kilkunastu aparatów, bez niezależnej weryfikacji.

Jesienią 2020 r. media rosyjskojęzyczne informowały o użyciu zestawów przez Siły Zbrojne Azerbejdżanu w trakcie działań w Górskim Karabachu (m.in. do zakłócania środków OPL), jednak brak niezależnych potwierdzeń tych doniesień.

Podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej pojawiły się doniesienia o użyciu systemów Nawalnica po stronie rosyjskiej. W 2024 r. media rosyjskie informowały, że Specnaz walczący w obwodzie chersońskim otrzymał od wolontariuszy przenośny system i wykorzystuje go przeciwko dronom przeciwnika. W publikacjach medialnych podkreślano także, że doświadczenia specjalnej operacji wojskowej wykazały zapotrzebowanie na mobilne stacje Nawalnica-S, zdolne do zakłócania kanałów sterowania i sygnałów nawigacyjnych UAV.

Przypisy

Kategoria:Sprzęt wojskowy Kategoria:Walka elektroniczna