Stacja Biblioteka w Rudzie Śląskiej – główna siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej, mieszcząca się w zrewitalizowanym, zabytkowym budynku dworca kolejowego przy stacji Ruda Chebzie w dzielnicy Chebzie. Obiekt stanowi przykład rewitalizacji i adaptacji dziedzictwa przemysłowego, łącząc funkcje biblioteczne i kulturalne z obsługą pasażerów.
Historia dworca Kontekst historyczny Rozwój dzielnicy Chebzie rozpoczął się pod koniec XVIII wieku i był związany z przemysłem. W 1822 roku uruchomiono tu hutę cynku „Gute Hoffnung”, a w 1825 roku „Morgenroth”. W 1846 roku otwarto przystanek na linii kolejowej z Wrocławia do Mysłowic.
Pierwszy budynek dworca powstał w 1857 roku. Obecny, zabytkowy obiekt wzniesiono w latach 1897–1899, z późniejszymi rozbudowami. Jego architektura jest nietypowa ze względu na zastosowanie stalowych elementów na elewacji, które imitują konstrukcję muru pruskiego poprzez użycie metalowych kratownic wypełnionych cegłą licową. Elewację zdobią różnokolorowe cegły oraz ornamenty z białych i szkliwionych zielonych cegieł.
Z biegiem lat budynek niszczał z powodu braku prac konserwatorskich. Wielokrotne przebudowy hali głównej zatarły jej pierwotny charakter. Zły stan techniczny obiektu doprowadził do jego wykreślenia ze Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego w 2010 roku.
Rewitalizacja Przejęcie i prace remontowe W celu uratowania niszczejącego zabytku, miasto Ruda Śląska wydzierżawiło dworzec od PKP w 2012 roku, a pod koniec 2016 roku wykupiło go za blisko 1 mln zł. W tym samym roku obiekt został wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego.
Kompleksowy remont trwał od 2017 do grudnia 2018 roku. Koszt prac wyniósł ponad 8 mln zł. Miasto pozyskało dofinansowanie w wysokości 7,9 mln zł (95% kosztów) ze środków unijnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego.
Adaptacja architektoniczna Głównym założeniem projektu była adaptacja wnętrza na potrzeby biblioteki przy zachowaniu funkcji pasażerskiej. W ramach prac: w hali głównej zbudowano stalową antresolę ze szklaną balustradą, mieszczącą regały i czytelnię, za pomocą przeszkleń wydzielono przestrzeń na wypożyczalnię, odrestaurowano zabytkową klatkę schodową, nitowane słupy żeliwne oraz ornamenty na sufitach, zachowano funkcję hali dworcowej, wyposażając ją w ławki i ogrzewanie podłogowe, utworzono salę animacyjną, pomieszczenia dla pracowników, nowy parking oraz sanitariaty dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Stacja Biblioteka jako instytucja kultury Stacja Biblioteka została otwarta 26 września 2019 roku. W zbiorach posiada również audiobooki, filmy na DVD i Blu-ray, płyty CD, gry na konsole oraz prasę. Dyrektorem biblioteki jest Krystian Gałuszka.
Misją Stacji Biblioteka jest nie tylko działalność biblioteczna, ale także rewitalizacja społeczna i kulturalna lokalnej społeczności. Stacja Biblioteka stanowi centrum kultury. Organizowane są tu wystawy, spotkania autorskie, spektakle teatralne i warsztaty. Obiekt jest także gospodarzem Festu Literackiego „Kakauszale” – święta śląskiej książki i kultury.
W obiekcie znajdują się wypożyczalnia ogólna, mediateka, wypożyczalnia historyczna, czytelnia połączona z kawiarnią oraz galeria. Dla najmłodszych czytelników przygotowano kącik dla dzieci. Dla podróżnych możliwe jest skorzystanie z oferty, np. poprzez wypożyczenie książki na drogę.
STEM Kindloteka Od 2021 roku w Stacji Biblioteka działa STEM Kindloteka, przestrzeń edukacyjna powstała we współpracy z firmą Amazon i Stowarzyszeniem Cyfrowy Dialog. Celem jest rozwój kompetencji STEM (nauka, technologia, inżynieria, matematyka) u dzieci i młodzieży (7–15 lat) poprzez zabawę i eksperymenty.
W ramach Kindloteki organizowane są bezpłatne zajęcia, m.in.: warsztaty z robotyki i programowania (z wykorzystaniem zestawów Micro:bit i Makey Makey), gry rozwijające logiczne myślenie, eksperymenty, np. z przewodnictwem prądu z użyciem owoców. Zajęcia są dostosowywane do potrzeb uczestników, w tym dzieci z niepełnosprawnościami.
Znaczenie i nagrody Rewitalizacja dworca i stworzenie Stacji Biblioteka zostało wyróżnione za odnowę zabytku i adaptację obiektu kolejowego do nowych funkcji: Dworzec Roku 2019 – nagroda przyznana przez jury konkursu Fundacji ProKolej. Najlepsza Przestrzeń Publiczna Województwa Śląskiego 2019 – nagroda za „odważną próbę rewitalizacji zabytkowego budynku dworca [...] oraz za udane połączenie funkcji ze stacją kolejową również w detalu architektonicznym”. Wyróżnienie Zabytek Zadbany 2019 przyznane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.
W 2023 roku Stacja Biblioteka została ponownie częścią Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
Zobacz też Ruda Śląska Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego
Przypisy
Kategoria:Transport kolejowy w Rudzie Śląskiej Kategoria:Biblioteki w województwie śląskim Kategoria:Zabytki nieruchome w Rudzie Śląskiej Kategoria:Dworce kolejowe w Polsce