Ustawa o hodowli zwierząt gospodarskich – regulacja prawna z 1960 r. mająca na celu stworzenia warunków umożliwiających dalszy postęp w hodowli zwierząt gospodarskich i systematyczne podnoszenie ich wartości hodowlanej.
Historia W Polsce okresu międzywojennego nie istniała jedna kompleksowa ustawa obejmująca całą hodowlę zwierząt gospodarskich, ale wprowadzono regulacje dotyczące poszczególnych ich aspektów. W tym okresie panował chaos prawny, ponieważ w każdym z dawnych zaborów obowiązywały inne przepisy hodowlane. Dlatego Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr Państwowych zaczęło wydawać tymczasowe rozporządzenia i okólniki, które miały ujednolicić system oceny i rejestracji zwierząt hodowlanych.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych było jednym z kluczowych aktów prawnych II Rzeczypospolitej, regulujących ochronę zdrowia zwierząt gospodarskich i tym samym bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw rolnychRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych. Dz. U. 1927 nr 77, poz. 673..
Kolejne rozporządzenie Prezydenta RP z 1928 r. o badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa było ważnym aktem prawnym, regulujących nadzór oglądaczy mięsa oraz zasady finansowania badań przez samorządy i użytkownikówRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa. Dz. U. 1928 nr 38, poz. 361.. Rozporządzenie wprowadzało obowiązek urzędowego badania zwierząt przed ubojem i mięsa po uboju, mający na celu ochronę zdrowia publicznego i zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Przewidywało też sankcje za ubój lub sprzedaż mięsa bez kontroli oraz wyjątki dla uboju na własne potrzeby.
Ustawa z 1934 r. o nadzorze nad hodowlą zwierząt gospodarskich miała na celu stwierdzanie wartości hodowlanej bydła, trzody chlewnej i owiecUstawa z dnia 5 marca 1934 r. o nadzorze nad hodowlą bydła, trzody chlewnej i owiec. Dz. U 1934 nr 40, poz. 249.. Ocena prowadzona była przez izby rolnicze, które jednocześnie prowadziły księgi zwierząt zarodowych i wydawały zaświadczenia o rodowodach. Izby rolnicze mogły powierzać organizacjom rolniczym prowadzenie tych ksiąg oraz wydawanie rodowodów i zaświadczeń tylko za zgodą Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.
W wyniku działań wojennych Polska poniosła dotkliwe straty w pogłowie zwierząt gospodarskich. Aby uchronić pogłowie przed dalszym spadkiem w 1945 r. ukazał się dekret o ochronie hodowli zwierząt gospodarskich, który był jednym z pierwszych aktów prawnych wydanych w powojennej Polsce, mających na celu odbudowę i zabezpieczenie podstaw produkcji rolnej, zniszczonej w czasie II wojny światowejDekret z dnia 22 grudnia 1945 r. o ochronie hodowli zwierząt gospodarskich. Dz. U. 1946 nr 2, poz. 12.Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 9 grudnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Aprowizacji i Handlu oraz Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych w sprawie wykonania dekretu o ochronie hodowli zwierząt gospodarskich. Dz. U 1946 nr 73, poz. 399.. W szerszym kontekście regulacje wpisywały się w działania władz państwowych zmierzające do rekonstrukcji gospodarki narodowej, szczególnie do dalszego rozwoju rolnictwa. Głównym celem aktu było zapewnienie ochrony hodowli przed zjawiskami, które mogłyby ograniczać odbudowę i rozwój pogłowia zwierząt gospodarskich, takich jak nielegalne uboje, kradzieże, niewłaściwe traktowanie czy handel zwierzętami bez zezwoleń. Dekret miał charakter interwencyjny i porządkowy – ustanawiał zasady, które miały przywrócić kontrolę państwa nad procesami hodowlanymi.
W ustawie z 1950 r. o zakazie uboju zwierząt hodowlanych zakazano uboju zwierząt hodowlanych zarówno na cele aprowizacyjne i przemysłowe, jak i dla własnego gospodarstwa domowegoUstawa z dnia 4 kwietnia 1950 r. o zakazie uboju zwierząt hodowlanych. Dz. U. 1950 nr 18, poz. 152.. Ponadto restrykcje rozciągnięto na prowadzenie chowu własnego zwierząt gospodarskich. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Handlu Wewnętrznego w drodze rozporządzenia ograniczał w określonych rejonach oraz na określony czas ubój gospodarskich zwierząt użytkowych.
Ważnym z punktu widzenia legislacyjnego był dekret z 1955 r. o organizacji hodowli zwierząt zarodowych, a nie wszystkich zwierząt gospodarskichDekret z dnia 2 lutego 1955 r. o organizacji hodowli zwierząt zarodowych. Dz. U 1955 nr 6, poz. 34.. Dekret porządkował rejonizację hodowli zwierząt zarodowych oraz uznawanie ich za odpowiednie do dalszej hodowli. Dla celów hodowli zwierząt zarodowych przeprowadzano ocenę wartości użytkowej zwierząt, wybór zwierząt wyróżniających się wartością użytkową i hodowlaną. Ponadto zobowiązano do wpisywanie ich do ksiąg zwierząt zarodowych oraz do dalszego doskonalenie zwierząt zapisanych do ksiąg zwierząt zarodowych, a przy tym do tworzenie nowych ras i typów.
Minister Rolnictwa organizował stałą i bezpłatną opiekę zootechniczną i weterynaryjną nad stadami zarodowymi i reprodukcyjnymi w sposób zapewniający możność prowadzenia racjonalnej selekcji i właściwego doboru zwierząt. Ponadto Minister Rolnictwa organizował bezpłatną opiekę zootechniczną i weterynaryjną nad zwierzętami zapisanymi do ksiąg zwierząt zarodowych.
Ustawa z 1960 r. Ustawa z 1960 r. o hodowli zwierząt gospodarskich stanowiła sposób całościowego podejścia państwa do organizacji hodowli w warunkach gospodarki planowejUstawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o hodowli zwierząt gospodarskich. Dz. U. 1960 nr 54, poz. 310.. Jej celem było stworzenie warunków do postępu hodowlanego poprzez podnoszenie wartości użytkowej i reprodukcyjnej zwierząt gospodarskich. Regulacja ta podporządkowała całość zagadnień hodowlanych Ministerstwu Rolnictwa, które uzyskało szerokie kompetencje w zakresie całokształtu spraw związanych zarówno zwierząt hodowlanych, jak i użytkowych. Wprowadzenie ksiąg zwierząt zarodowych i systemu uznawania stad stanowiło sposób uporządkowania oraz naukowego usystematyzowania hodowli. W praktyce oznaczało również daleko idącą kontrolę państwa nad działalnością hodowców. Państwo przejęło w ten sposób rolę głównego organizatora i arbitra w zakresie oceny wartości hodowlanej zwierząt oraz rozwoju pogłowia.
Na bazie ustawy z 1960 r. o hodowli zwierząt gospodarskich Minister Rolnictwa posiadał szerokie uprawnienia w zakresie organizacji i nadzoru nad hodowlą zwierząt gospodarskich w kraju. Do jego kompetencji należało w szczególności:
określanie zasad prowadzenia ksiąg zwierząt zarodowych – Minister Rolnictwa w drodze rozporządzenia ustalał rodzaje ksiąg zwierząt zarodowych, wymagania dotyczące zwierząt dopuszczonych do wpisu, a także tryb ich zgłaszania i oceny wartości użytkowej. Minister Rolnictwa decydował również o zasadach i trybie prowadzenia tych ksiąg oraz wskazywał organy administracji państwowej lub organizacje społeczne upoważnione do ich prowadzenia, organizowanie oceny wartości użytkowej zwierząt – Minister Rolnictwa organizował system oceny wartości użytkowej zwierząt gospodarskich również w celach hodowlanych, niezwiązanych bezpośrednio z ich wpisem do ksiąg zwierząt zarodowych, ustalanie warunków uznawania stad za zarodowe lub reprodukcyjne – Minister Rolnictwa określał warunki, jakie musiały spełniać stada, aby mogły zostać uznane za zarodowe lub reprodukcyjne oraz wskazywał organy administracji lub organizacje społeczne właściwe do dokonywania takiego uznania, tworzenie ośrodków hodowlanych – Minister Rolnictwa uznawał określone tereny, na których prowadzono hodowlę zwierząt o szczególnej wartości hodowlanej (np. rasy bydła, trzody chlewnej, owiec czy koni), za ośrodki hodowlane. Ponadto ustalał zasady organizacji i prowadzenia prac nad doskonaleniem pogłowia zwierząt w tych ośrodkach, ustalanie opłat za czynności zootechniczne i weterynaryjne – Minister Rolnictwa wprowadzał opłaty za czynności wykonywane w związku z oceną wartości hodowlanej zwierząt, jak również za inne czynności zootechniczne i weterynaryjne związane z nadzorem nad hodowlą.
Minister Rolnictwa pełnił funkcję centralnego organu koordynującego politykę hodowlaną państwa, mając wpływ zarówno na organizację pracy hodowlanej, jak i na jej aspekty ekonomiczne oraz administracyjne.
Przypisy
Kategoria:Hodowla zwierząt Kategoria:Rolnictwo w Polsce Kategoria:Polskie ustawy