Wolfgang Iser (ur. 22 lipca 1926 w Marienbergu, zm. 24 stycznia 2007 w Konstancji) – niemiecki literaturoznawca, współtwórca tzw. konstanckiej szkoły recepcji i jeden z głównych przedstawicieli teorii recepcji oraz estetyki oddziaływania (Wirkästhetik); autor koncepcji „implikowanego czytelnika” i „pustych miejsc” (Leerstelle) w tekście literackim.
Życiorys Studiował germanistykę, anglistykę i filozofię na Uniwersytecie w Lipsku oraz Uniwersytecie w Tybindze, a następnie uzyskał doktorat z anglistyki na Uniwersytecie w Heidelbergu (1950) na podstawie pracy o światopoglądzie Henry’ego Fieldinga (Die Weltanschauung Henry Fieldings). W 1951 został wykładowcą w Heidelbergu, a w 1952 asystentem–wykładowcą na University of Glasgow, gdzie zacieśnił kontakty z filozofią współczesną i literaturą anglojęzyczną. W kolejnych latach pracował na niemieckich uczelniach (m.in. Uniwersytecie w Würzburgu i Uniwersytecie Kolońskim), a od 1967 roku związał się z Uniwersytetem w Konstancji, współtworząc z Hansem Robertem Jaussem środowisko określane jako konstancka szkoła recepcji. Od 1978 roku był stałym profesorem wizytującym na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine, dzieląc swój czas między Konstancję a Kalifornię.
Koncepcje i wkład Iser wprowadził pojęcie „implikowanego czytelnika”, rozumianego jako figura projektowana przez strukturę tekstu, która modeluje akty lektury i przewidywane kompetencje odbiorcze. Analizował „puste miejsca” (Leerstelle) i „nieokreśloność” (Unbestimmtheit), które aktywizują odbiorcę do współtworzenia sensu poprzez wypełnianie luk semantycznych i fabularnych; syntetyczny wykład tych idei zawarł w książce The Act of Reading. Propozycje Isera dyskutowano m.in. w kontekście tradycji hermeneutycznej oraz sporów o zakres uprawnień czytelnika w interpretacji.
Główne publikacje The Implied Reader: Patterns of Communication in Prose Fiction from Bunyan to Beckett (1974) – analizy prozy anglojęzycznej i sformułowanie koncepcji implikowanego czytelnika. The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response (1978) – systematyczny wykład estetyki oddziaływania i analizy nieokreśloności. Prospecting: From Reader Response to Literary Anthropology (1989) – rozwinięcie badań w stronę antropologii literatury i komunikacji literackiej. The Range of Interpretation (2000) – rozważania o granicach interpretacji i statusie teorii w humanistyce.
Odbiór i znaczenie Poglądy Isera były szeroko omawiane w badaniach nad prozą XX wieku i w teoriach czytania, z naciskiem na rolę odbiorcy w kształtowaniu sensu utworu. W polskim piśmiennictwie jego teorie analizowano w kontekście fenomenologii i hermeneutyki. Na język polski tłumaczono także jego kluczowe eseje – tekst Apelatywna struktura tekstów ukazał się w 1980 roku na łamach „Pamiętnika Literackiego” w przekładzie Małgorzaty Łukasiewicz.
Zobacz też hermeneutyka teoria literatury
Przypisy
Kategoria:Niemieccy literaturoznawcy Kategoria:Teoretycy literatury Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2007