Grobia

Grobia – wieś sołecka w zachodniej Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Sieraków, ok. 4 km na południe od Sierakowa, nad Jeziorem Jaroszewskim, w pobliżu Jeziora Lutomskiego, na terenie Sierakowskiego Parku Krajobrazowego.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Integralne części wsi + Integralne części wsi Grobia SIMC Nazwa Rodzaj0594241 Jaroszewo część wsi0594258 Sprzeczno część wsi

Układ przestrzenny wsi Typ wsi Wielodrożnica, której zabudowania stopniowo skupiały się wokół dwóch głównych dróg (dziś drogi powiatowe nr 32101 i 32119). We wsi dominują zadbane budynki jednorodzinne, o charakterystycznej rozproszonej zabudowie. Centrum – środkowa i wschodnia część sołectwa, o przewadze zwartej zabudowy ze ściśle wyznaczonym miejscem centralnym (staw, była szkoła, OSP, ruiny zabytkowej gorzelni) w części centralnej i zarysie tzw. ulicówki, na wschodniej granicy wioski. Jaroszewo – północno-zachodnia sołectwa, charakteryzująca się zwartą zabudową przy Jeziorze Jaroszewskim. Sprzeczno – południowa część, którą cechuje duże rozproszenie wokół drogi powiatowej nr 101.

Podział sołectwa Wieś dzieli się administracyjnie na 3 części:

Grobia Centrum Jaroszewo – dawniej osobny przysiółek, dziś integralna część sołectwa. Położenie nad Jeziorem Jaroszewskim spowodowało, że część ta jest najlepiej zagospodarowana turystycznie (Ośrodek Wypoczynkowo-Konferencyjny Energo-Tour i Ośr. Wyp. Arenda). Sprzeczno – południowa część wsi, dawniej osobny przysiółek, dziś integralna część sołectwa. Przy drodze powiatowej nr 101 w kierunku Kwilcza zlokalizowana jest jedna z większych atrakcji Grobi – Góra Głazów, liczące 104 m n.p.m. wzgórze z punktem widokowym. W północnej części, na pograniczu z Lutomkiem leży niewielkie jezioro Głęboczek.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od początku XV wieku. Wymieniona po raz pierwszy w dokumencie zapisanym po łacinie z 1432 jako „Grobya”, a w 1563 „Grobia”, 1580 „Grobia”.

Historyczna nazwa wsi Grobia pochodzi od staropolskiego apelatywu „grobia/grobla”, która oznacza „nasyp, wał z ziemi i innego materiału dla zatrzymania wody lub umożliwienia przejścia przez błota i bagna” . W przeszłości wśród ludu stosowana była także gwarowa nazwa „groba”, „grobi”. Od nazwy wsi pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Grobskich, którzy od średniowiecza byli właścicielami miejscowości.

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów w XIX i pierwszej połowie XX wieku pruska administracja zaboru pruskiego używała także zgermanizowanej nazwy niemieckiej "Grabitz". W 1881 odnotowano polską nazwę „Grobia” oraz niemiecką „Grabitz”, w 1921 „Grobia” i „Grabitz”.

Historia Prehistoria Osadnictwo na terenie wsi rozwinęło się już w epoce brązu (lata ok. 1800–700 p.n.e.). Na polach miejscowości, przy skrzyżowaniu drogi powiatowej Sieraków – Kwilcz oraz dróg gminnych z Przemyśla do Sprzeczna i z Przemyśla do Grobi, odkryto na terenie dawnej żwirowni 2 cmentarzyska z epoki brązu. W pierwszym znaleziono 12 grobów szkieletowych i szereg naczyń. W drugim, także szereg grobów z naczyniami oraz narzędzia i ozdoby. Charakterystyczne dla północnej Wielkopolski tego okresu wyposażenie tych cmentarzysk (odkryte w latach 1911–1914) dało podstawę do wyróżnienia tutaj dwóch kultur, określanych jako: kultura grobska I – naczynia tej kultury charakteryzują się m.in. jednym uchem na największej wydętości, uszatymi misami, garnkami o „esowatym” profilu; kultura grobska II – w tym wypadku naczynia wyróżniają się kształtem półbeczułkowatym lub doniczkowatym i dwóstożkowymi amforami.

Średniowiecze i nowożytność Teren, na którym leżała wieś była zasiedlona znacznie wcześniej niż zachowane historyczne zapisy. W okolicy wsi odnotowano także ślady osady na zachodnim brzegu Jeziora Lutomskiego z VII – połowy X wieku.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Lutomskich, Sierakowskich, Grobskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Rokossowskich z Rokosowa. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1434 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1509 należała do parafii Lutomie (obecnie Lutom).

W 1432 wieś była własnością szlachecką należącą do Przecława Lutomskiego noszącego nazwisko od nazwy miejscowej Lutom, który w 1434 kupił Gobię za 300 grzywien od braci Bodzęty i Jana z Lutomia. W 1435 sprzedał on Grobię za 400 grzywien Janowi i Wincentemu braciom niedzielnym z Sierakowa, a równocześnie kupił od nich 2 łany w Jaroszewie za 40 grzywien.

W 1443 Jakub Sierakowski, dziedzic Sierakowa, odstąpił bratu Wincentemu Sierakowskiemu 1/4 dóbr Sieraków, w tym m.in. swoją część wsi Grobia. W 1444 Wincenty z Sierakowa sprzedał wieś za 400 grzywien Broniszowi z Pierwoszewa. W 1445 Tomasz z Grobii sprzedał Mikołajowi niegdyś z Kłodziska za 600 grzywien Pierwoszewo. W 1449 Bronisz z Grobii kupił od braci Wojciecha i Jakuba z Orzeszkowa za 600 grzywien połowę Rozbitka. W 1457 wraz z Marcinem Kaczlińskim, obaj herbu Leszczyc, zeznali, że ten sam herb posiadała matka Stanisława Brodziszewskiego.

W 1469 Grzegorz i Mikołaj dziedzice grobscy zapłacili 30 grzywien Benedyktowi Izdbieńskiemu plebanowi w Sierakowie. W 1470 wspomniano ich w sporze sądowym z Piotrem Pniewskim prepozytem włocławskim o spłatę jakichś czynszów zapisanych na dobrach ziemskich wg postanowień sejmu Koronnego Walnego odbywającego się w Piotrkowie. W 1478 Andrzej Grobski zapisał swojej żonie Agnieszce po 100 kóp groszy posagu oraz wiana na połowie Grobii. W 1488 Jerzy z Grobii zakupił od Elżbiety wdowy po Janie z Białcza i jej córkach Małgorzacie, Elżbiecie i Burnecie za 170 grzywien połowę Białcza.

Wieś wspominały XVI wieczne zapisy podatkowe. W 1508 odnotowano we wsi pobór z 4 łanów, a w 1509 pobór z 4 łanów, trzech karczm i 6 łanów po pożarze, które objęte były z tego powodu wolnizną, czyli zwolnione z wszelkich opłat. W 1553 odnotowano pobór z 4,5 łana oraz z karczmy. W 1563 pobór z 4,5 łana oraz karczmy dorocznej. W 1577 płatnikiem poboru ze wsi był Andrzej Grobski.

W latach 1499-1514 właścicielem wsi był Wojciech Grobski. W 1502 przeniósł on na Grobię oraz na połowę Białcza czynsz w kwocie dwóch kóp groszy rocznie od sumy 24 grzywien dla księdza Jana we Wronkach. W 1508 zapisał swojej żonie Annie córce zmarłego Macieja Góreckiego po 100 grzywien posagu oraz wiana na częściach w Grobii i w Białczu należnych mu z działów z bratem Marcinem. W 1510 Wojciech Grobski kupił od brata Marcina połowę Grobii oraz połowę jego połowy Białcza za 80 grzywien. W 1514 był on posiadaczem połowy Białcza.

W 1580 Grobia odnotowana została jako wieś szlachecka położona w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów i była własnością podskarbiego koronnego Jakuba Rokossowskiego, który zapłacił w tym roku pobór ze wsi od 4,5 łana, zagrodnika oraz komornika Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251..

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

Czasy wojen napoleońskich thumb|left|200px|Mogiła żołnierzy napoleońskich w Jaroszewie Utarło się przeświadczenie, że w okolicach Grobi istnieje wiele mogił francuskich żołnierzy – maruderów pobitych przez sotnie kozackie. Fakty historyczne są jednak trochę inne.

Będąca od tygodni w odwrocie armia napoleońska, w skład w której wchodzili na terenie Wielkopolski dywizje i korpusy Bawarczyków, Saksończyków, Polaków, Francuzów, Westfalczyków, neapolitańczyków i Litwinów zamierzała tutaj przezimować, szykując się do wiosennej kontrofensywy. Brygada jazdy litewskiej gen. Romualda ks. Giedroycia (17 i 19 pułk ułanów) rozciągnęła się od Skwierzyny, przez Międzychód, do Szamotuł, z główną kwaterą w Sierakowie. W ramach przygotowań do kolejnego etapu ofensywy, jedna z rosyjskich „lotnych” pod dowodzeniem gen. Aleksandra hr. Czernyszewa, w sile 500 kozaków i 2 dział, dokonała ataku na Sieraków. W nocy z 13 na 14 lutego 1813 r. szybkim marszeem przybyła z Wielenia na przedpola Sierakowa. Stwierdziwszy, że most zwodzony na Warcie jest podniesiony, Czernyszew polecił, by część kozaków, stąpając po kruchym lodzie przeszła rzekę, by opuścić most. Mimo zaciekłej obrony kozacy opuścili go, a dostęp do miasta został otwarty. Wywiązała się zaciekła walka. Mimo iż 17 Pułk miał w swym składzie 23 oficerów i 560 podoficerów i ułanów, został zmuszony do wycofania się. Odwrót odbywał się do Pniew i Międzychodu. Część sił Czernyszewa udała się również do Wronek. Zostali wzięci do niewoli, m.in. ciężko ranni gen. Romuald ks. Giedroyć i jego syn, płk Józef Stefan, szef sztabu dywizji. Pojmano również 200 ułanów, wraz z końmi. Według szacunków Rosjan poległo ok. 300 ułanów. Nielicznym udało się zbiec. Generał Giedroyć wraz z synem, zostali uznani za zdrajców i zesłani nad Morze Białe.

Następstwem przegranej bitwy pod Sierakowem, była pospieszna ewakuacja wszystkich sił Wielkiej Armii z Wielkopolski i oparcie linii obrony na Odrze. Niebawem pierwsze pułki kozackie znalazły się w Berlinie. 17 Pułk Jazdy Litewskiej, utworzony został pod Wilnem i Kownem przez płk. Michała hr. Tyszkiewicza (wziętego do niewoli rosyjskiej w grudniu 1912 r.). Po nim dowództwo przejął mjr Józef Leonard Kozłowski, uczestnik bitwy o Sieraków. Stanowi to wystarczający powód, by rozsiane po okolicy mogiły żołnierskie z okresu wojen napoleońskich (w Jaroszewie czy Chojnie), traktować jako mogiły żołnierzy polskich i litewskich.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Grobia folwark należała do wsi mniejszych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Folwark Grobia należał do okręgu sierakowskiego tego powiatu i stanowił część majątku Sieraków, którego właścicielem był wówczas rząd pruski w Berlinie. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 23 mieszkańców, którzy zamieszkiwali dwa dymy (domostwa).

Zabudowa wsi Zabytki Centrum Grobi Szkoła, murowana, ok. 1900., obecnie budynek mieszk. → stan bardzo dobry Cegielnia (Gorzelnia), mur., 4 ćw. XIX w. → stan – w remoncie (inwestycja prywatna). Jaroszewo Zagroda nr 60: dom, murowana, ok. 1900, budynek gospodarczy, murowana, 4 ćw. XIX w. Zagroda nr 61: dom, mur., 3 ćw. XIX w., przebud. l. 20. XX w., budynek gospodarczy, murowana, 1 dek. XX w., magazyn, mur., ok. 1900 Sprzeczno Zagroda nr 35: dom, mur., 1 dek. XX w., budynek gospodarczy, murowano-drewn., 1 dek. XX w. Zagroda nr 39: dom, murowana, ok. 1910, cz. przebud. budynek gospodarczy, mur., 1 dek. XX w.

Obiekty kultu religijnego thumb|left|150px|Figura Jezusa Chrystusa w Jaroszewie We wsi nie ma kościoła. Sołectwo należy do parafii pw. NMP w Sierakowie.

Zbiorowa mogiła „Krzyż w Grobi” W Grobi pochowano żołnierzy napoleońskich poległych w czasie odwrotu spod Moskwy (1812), w miejscu tym obecnie wznosi się niewielki kopiec z krzyżem i tablicą pamiątkową z 1991 r. W części Jaroszewo znajduje się wyremontowana w 2005 figura Jezusa Chrystusa, zaś w Centrum metalowy krzyż.

Turystyka Infrastruktura turystyki Znajdują się tu: 2 ośrodki wypoczynkowe: Ośrodek Wypoczynkowy Arenda Centrum Konferencyjno-Wypoczynkowe Energo Tour 2 gospodarstwa agroturystyczne: „Pod Bukami” „Swoboda”

Aktywna turystyka Szlaki piesze Szlak pieszy PTTK czerwony: Sieraków → rezerwat przyrody Buki nad Jeziorem Lutomskim → punkt widokowy „Góra Głazów” → Kurnatowice (gm. Kwilcz) Szlak pieszy PTTK czarny: Góra → Grobia: Jaroszewo – Sieraków → Lesionki → Lutom → Lutomek → rezerwat przyrody Buki nad Jeziorem Lutomskim (19,3 km)

Szlaki rowerowe