Stanisław Zakrzewski (zm. 1631) – polski duchowny katolicki, kanonik regularny laterański, teolog i kaznodziejaTomasz Stolarczyk, „Księgi teologiczne i zbiory kazań w staropolskiej bibliotece dominikanów w Łowiczu”, Roczniki Łowickie, t. IX, 2012, s. 168, przyp. 47–48. Cyt.: „polski kanonik regularny, teolog i kaznodzieja Stanisław Zakrzewski”; „Canon. Reg. Monas. Czerven B. V. M. Professo. Sacrae Theolo. Lectore”. Wersja cyfrowa (dostęp: 28 sierpnia 2026).Michał Muraszko, „Oprawa kaliskich druków z 1620 roku udekorowana radełkiem jagiellońskim z popiersiem kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego”, Biblioteka, t. 22 (31), 2018, s. 75–85, DOI: 10.14746/b.2018.22.5. Cyt.: „Wolumin ten był darem Stanisława Zakrzewskiego (zm. 1631) dla Andrzeja Baranowskiego”. Wersja cyfrowa (dostęp: 28 sierpnia 2026); Kazimierz Panuś, „Pokazać światu polskich Bernardynów, Bossuetów, Wesleyów, Newmanów”, Ruch Biblijny i Liturgiczny, t. 72, nr 4, 2019, s. 361–374, tu s. 368, DOI: 10.21906/rbl.3651. Cyt.: „kanoników regularnych laterańskich – Stanisław Zakrzewski (zm. 1631)”. Wersja cyfrowa (dostęp: 28 sierpnia 2026).. Profes klasztoru kanoników regularnych w Czerwińsku, w latach 1618–1628 kaznodzieja przy kościele św. Jerzego w Warszawie, a także lektor teologii i Pisma Świętego„Stanisław Zakrzewski – Kazanie na Jasnej Górze”, Staropolska.pl, transkrypcja Roman Mazurkiewicz. Cyt.: „W l. 1618–1628 był kaznodzieją przy kościele św. Jerzego w Warszawie”; „Jest m.in. autorem zbioru Orationum ecclesiasticarum dominicalium”. Tekst online (dostęp: 28 sierpnia 2026).. Autor zbiorów kazań i pism religijnych, m.in. Drogi częstochowskiej (1623). Pod jego nazwiskiem ukazała się również Proca Dawidowa, związana ze sporem Akademii Krakowskiej z jezuitamiStanisław Estreicher (wyd.), Bibliografia Polska Karola Estreichera, ogólnego zbioru t. XXXI, cz. III, t. XX: litera T, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1936, s. 28. Estreicher, powołując się na dopisek Jana Brożka w egzemplarzu Biblioteki Jagiellońskiej, odnotował, że Proca Dawidowa została napisana przez jezuitę i wydana za zgodą Zakrzewskiego pod jego nazwiskiem; jako możliwego autora wskazał Fryderyka Szembeka. Cyt.: „napisana została przez jednego z jezuitów [...], ale wydana za zgodą Zakrzewskiego pod jego nazwiskiem”. Wersja cyfrowa (dostęp: 28 sierpnia 2026). Proca Dawidowa piąćią kamieni uzbroiona..., ok. 1623, Wojciech Gedeliusz, PAN Biblioteka Kórnicka, sygn. 13108. Cyt. z tytułu: „przez X. Stanislawa Zakrzewskiego”. Egzemplarz cyfrowy (dostęp: 28 sierpnia 2026)..
Po ukończeniu nauki w kolegium jezuickim w Lublinie wstąpił do kanoników regularnych laterańskich w Czerwińsku. Jako profes tamtejszego klasztoru był lektorem teologii oraz zwyczajnym kaznodzieją przy kościele św. Jerzego w Warszawie. Funkcję kaznodziei przy tym kościele pełnił w latach 1618–1628. Był również lektorem Pisma ŚwiętegoStanisław Zakrzewski, Rozsiewacz gospodarny albo kazanie o B. Ianie Kantym akademiey krakowskiey profesorze. Przez X. Stanisława Zakrzewskiego can. reg. w Pismie S. lektora kaznodzieie warszawskiego u S. Jerzego. Odprawowane roku pańskiego 1621, Poznań 1623, PAN Biblioteka Kórnicka, sygn. 1819. Cyt.: „w Pismie S. lektora kaznodzieie warszawskiego u S. Jerzego. Odprawowane roku pańskiego 1621”. Egzemplarz cyfrowy (dostęp: 28 sierpnia 2026).. Zmarł w 1631.
Twórczość Zakrzewskiego obejmowała przede wszystkim kazania i pisma religijne. W 1620 w Kaliszu ukazał się jego zbiór kazań niedzielnych Orationum ecclesiasticarum dominicalium. W 1623 w Poznaniu opublikowano Drogę częstochowską albo Kazania podrożne, zawierającą kazania głoszone podczas pielgrzymki bractwa różańcowego z Błonia na Jasną GóręStanisław Zakrzewski, Droga Czestochowska Albo Kazania Podrozne O Naswietszey P. Maryey: Przy Kompaniey Błońskiey Rożańca Swiętego: Przy tym Kazanie O ś. Ignacym Fvndatorze Zakonv Oycow Iezvitow, Poznań: Drukarnia Jana Rossowskiego, 1623, Biblioteka Jagiellońska. Cyt. z tytułu: „Przy Kompaniey Błońskiey Rożańca Swiętego”. Egzemplarz cyfrowy (dostęp: 28 sierpnia 2026); „Stanisław Zakrzewski – Kazanie na Jasnej Górze”, Staropolska.pl, transkrypcja Roman Mazurkiewicz. Cyt.: „Zawiera on kazania głoszone przez Zakrzewskiego w trakcie pielgrzymki z Błonia [...] na Jasną Górę”. Tekst online (dostęp: 28 sierpnia 2026).. Zbiór obejmuje kazania wygłoszone przed wyruszeniem z Błonia oraz na kolejnych etapach drogi, m.in. w Rawie, Wolborzu i Gidlach, a także na Jasnej Górze. Zamyka go kazanie o Ignacym Loyoli, wygłoszone po powrocie do Błonia. W 1623 pod nazwiskiem Zakrzewskiego ukazała się Proca Dawidowa piącią kamieni uzbrojona, skierowana do posłów na sejm i polemizująca z pismem krakowskich akademików wymierzonym w jezuitów. Broszura wywołała repliki profesorów Akademii Krakowskiej. Jedną z nich była anonimowa Tarcza obrony profesorów Akademii Krakowskiej przeciwko Procy Dawidowej, napisana w imieniu Akademii przez Adama OpatowskiegoFranciszek Bracha, „Adam Opatowski (1574–1647). W 300-letnią rocznicę śmierci”, Nasza Przeszłość, t. 3, 1947, s. 121–144, DOI: 10.52204/np. 1947.3.121-144. Cyt.: „w imieniu Akademii odpisał bezimiennie Opatowski”. Wersja cyfrowa (dostęp: 28 sierpnia 2026)..
Dzieła Do znanych druków Zakrzewskiego należą: Rubus ardens seu Constitutiones comitiorum generalium... (Kraków 1618), Thesaurus regius seu Pecunia spiritualis... (Kraków 1618), Iosephus Patriarcha seu Oratio ecclesiastica de B. Ignatio, fundatore Societatis Iesu (Kalisz 1620), Orationum ecclesiasticarum dominicalium (Kalisz 1620), Rozsiewacz gospodarny albo Kazanie o B. Janie Kantym, Akademijej Krakowskiej profesorze (Poznań 1623), Droga częstochowska albo Kazania podrożne (Poznań 1623). Pod jego nazwiskiem wydano ponadto Procę Dawidową piącią kamieni uzbrojoną (ok. 1623), której autorstwo jest kwestionowane.
Znaczenie historyczne W opracowaniach dziejów kanoników regularnych Zakrzewski jest wymieniany wśród pisarzy teologicznych tego zakonuKazimierz Łatak CRL, „Prepozytury autonomiczne i kongregacje centralistyczne kanoników regularnych w dawnej Polsce”, Ełckie Studia Teologiczne, t. 2, 2001, s. 107–130, tu s. 122. Cyt.: „Wśród pisarzy teologicznych na uwagę naukową zasłużyli: [...] Stanisław Zakrzewski (XVII w.)”. Wersja cyfrowa (dostęp: 28 sierpnia 2026).. W badaniach nad dawnym ruchem pątniczym Droga częstochowska bywa uznawana za pierwszy przewodnik opisujący zwyczaje pielgrzymkowe i szlak z Mazowsza do CzęstochowyZachariasz S. Jabłoński OSPPE, „Więzi stolicy Polski – Warszawy z Jasną Górą pielgrzymkami znaczone (1918–1939)”, Warszawskie Studia Teologiczne, t. XXIV, nr 1, 2011, s. 231–242, tu s. 231. Cyt.: „pierwszy przewodnik opisujący zwyczaje pątnicze i szlak pielgrzymkowy z Mazowsza do Częstochowy”. Wersja cyfrowa (dostęp: 28 sierpnia 2026)..
Przypisy
Kategoria:Polscy kanonicy laterańscy Kategoria:Polscy kaznodzieje Kategoria:Polscy pisarze religijni XVII wieku Kategoria:Teolodzy katoliccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1631