Józef Żyliński (ur. w 1834 w Trokach, zm. 16 marca 1921 w Warszawie) – polski inżynier komunikacji, geodeta, topograf wojskowy i podróżnik, generał w armii Imperium Rosyjskiego. Uczestniczył w międzynarodowym pomiarze łuku równoleżnika 52° szerokości północnej, prowadził prace triangulacyjne, a w latach 1873–1898 kierował Ekspedycją Zachodnią prowadzącą rozległe prace melioracyjne na Polesiu. Kierował również przedsięwzięciami geodezyjnymi i hydrotechnicznymi na Syberii, Kaukazie i w Turkiestanie.
Życiorys Pochodził z polskiej rodziny ziemiańskiej od dawna osiadłej na ziemi wileńskiej. Jego rodzicami byli Hipolit Żyliński i Justyna z Odynców. Ukończył petersburski Instytut Komunikacji, po czym kształcił się na Wydziale Geodezyjnym Akademii Sztabu Generalnego. Następnie odbywał studia astronomiczne w Pułkowie, Bonn i Greenwich. W latach 1857–1872 uczestniczył w międzynarodowym pomiarze łuku równoleżnika 52° szerokości północnej. W 1872 prowadził związane z tym przedsięwzięciem pomiary w Warszawie. W latach 1882–1885 przeprowadził triangulację ówczesnych guberni lubelskiej i siedleckiej, wiążąc powstałą sieć z triangulacją Struvego.
Podczas prac nad pomiarem 52. równoleżnika zetknął się z warunkami terenowymi Polesia. W 1873 stanął na czele Ekspedycji Zachodniej, której zadaniem było prowadzenie badań i prac melioracyjnych na tym obszarze. Kierował nią do 1898. Oprócz budowy urządzeń odwadniających prowadzono pomiary oraz badania fizjograficzne. Obszar objęty osuszaniem szacowany jest w polskich opracowaniach na około milion hektarów. W latach 90. XIX wieku objął kierownictwo Departamentu Melioracji Rolnych rosyjskiego Ministerstwa Rolnictwa. Pod jego nadzorem prowadzono prace geodezyjne i hydrotechniczne w Turkiestanie, na Kaukazie i Syberii, m.in. związane z osuszaniem terenów Niziny Barabińskiej oraz gospodarką wodną stepu Iszymskiego. Po zakończeniu czynnej działalności zawodowej osiadł na Polesiu. W następstwie rewolucji rosyjskiej i działań wojennych opuścił swą siedzibę i ostatecznie przeniósł się do Warszawy. Zmarł tam 16 marca 1921. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim, w kwaterze 83, rzędzie 2, w miejscach 27–28.
Wyniki wieloletnich prac na Polesiu zebrał w dwutomowym opracowaniu Oczerk rabot zapadnoj ekspedicii po osuszenju bołot (1873–1898), wydanym w Petersburgu w 1899 wraz z atlasem. Opracowanie obejmowało również materiały dotyczące m.in. geobotaniki, fauny i meteorologii regionu. W 1892 wydał także w Petersburgu Kratkoje obozrienje Polesia i jego kanalisacii.
Prace Ekspedycji Zachodniej, obok infrastruktury melioracyjnej, przyniosły obszerny materiał pomiarowy i fizjograficzny dotyczący Polesia. Dwutomowe opracowanie wyników działalności ekspedycji było w międzywojennej literaturze geograficznej wskazywane jako ważne źródło do badań regionu. Po wybuchu I wojny światowej zaniedbanie powstałej infrastruktury doprowadziło jednak do jej degradacji i ponownego zabagnienia części wcześniej osuszonych terenów. Z pomiarami Żylińskiego w Warszawie związana jest zachowana kolumna pomiarowa na placu Teatralnym, wykorzystywana podczas prac w 1872. Po konserwacji w 2022 obiektowi nadano rangę Pomnika Geodezji Europejskiej.
Przypisy
Linki zewnętrzne Жилинский, Иосиф Ипполитович – hasło w Encyklopedycznym słowniku Brockhausa i Efrona
Kategoria:Polscy geodeci Kategoria:Polscy topografowie Kategoria:Polscy inżynierowie komunikacji Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Polacy – generałowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Trokach Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1834 Kategoria:Zmarli w 1921