thumb|300px|Trzecie jajko carskie Trzecie jajko carskie (, pol. Złote jajko z zegarem) – jajo Fabergé wykonane w pracowni jubilera Petera Carla Fabergé pod kierownictwem złotnika na zamówienie rosyjskiego cara Aleksandra III. Stanowiło prezent wielkanocny dla żony cara, Marii Fiodorowny, podarowany jej w 1887 roku.
Przez dziesięciolecia uznawane było za zaginione. Oficjalnie jego odkrycie zostało ogłoszone w marcu 2014 roku.
Wygląd Jajko mierzy 8,2 cm wysokości i zostało wykonane w . Zewnętrzna powierzchnia korpusu zrobiona jest z 18-karatowego złota i pokryta pionowymi, delikatnymi żłobieniami. Z przodu jajka znajduje się mechanizm otwierający w formie ozdobnego przycisku wysadzanego pojedynczym, stosunkowo dużym diamentem, po naciśnięciu którego wieko jajka otwiera się, ujawniając ukrytą niespodziankę. Wewnątrz znajduje się damski zegarek marki Vacheron Constantin, z białym emaliowanym cyferblatem oraz ażurowymi, wysadzanymi diamentami złotymi wskazówkami.
Jajko osadzone jest na złotym pierścieniu dekorowanym motywem falistym. Całość podtrzymują trzy stylizowane nóżki, które na końcach przechodzą w rzeźbione lwie łapy. Pomiędzy nóżkami rozciągają się festony w kształcie liści i róż wykonane z różnych odcieni złota (tzw. złota wielobarwnego). Zbiegają się w środkowej części każdego z boków, gdzie umieszczono ciemnoniebieskie szafirowe kaboszony. Nad każdym z trzech szafirów znajduje się złota kokarda wysadzana drobnymi diamentami w stylu różanym.
Historia Inicjatorem powstania dzieła był car Aleksander III, który kontynuował zapoczątkowaną w 1885 roku tradycję zamawiania luksusowych, wielkanocnych precjozów dla swojej żony, cesarzowej Marii Fiodorowny. Jajko zostało zaprojektowane i wykonane w petersburskiej pracowni Petera Carla Fabergé, a bezpośrednim twórcą odpowiedzialnym za jego powstanie był główny jubiler firmy, August Holmström. W oficjalnych księgach rachunkowych odnotowano rachunek wystawiony w maju 1887 roku na kwotę 2160 rubli za jego wykonanie.
Jajko zostało wręczone cesarzowej w Wielkanoc 5 kwietnia 1887 roku. Następnie zostało umieszczone w prywatnych apartamentach cesarzowej – początkowo w a później w Pałacu Aniczkowskim w Petersburgu.
Jednym z nielicznych momentów, kiedy jajko opuściło pałacowe mury przed upadkiem caratu, była prestiżowa, charytatywna wystawa dzieł Fabergé w Pałacu von Derviza w Petersburgu w marcu 1902 roku. To z tego wydarzenia pochodzi czarno-biała fotografia jajka, która po latach pomogła w jego identyfikacji.
Po wybuchu rewolucji lutowej i upadku caratu w 1917 roku Rząd Tymczasowy dokonał konfiskaty majątku Romanowów. We wrześniu 1917 roku jajko wraz z innymi klejnotami zostało przetransportowane z Pałacu Aniczkowkiego do zbrojowni kremlowskiej w Moskwie. Między 17 lutego a 24 marca 1922 roku w ramach centralizacji i wyprzedaży dóbr kultury celem pozyskania funduszy na industrializację i zakup żywności, jajko zostało przekazane specjalnemu pełnomocnikowi Rady Komisarzy Ludowych Iwanowi Czinariowowi. W dokumentach przekazania figuruje pod pozycją 68/1548 opisane jako „złote jajko z zegarkiem, diamentowym przyciskiem i cokolikiem z 3 szafirami oraz diamentami różyczkowymi”.
W maju 1924 roku pojawiło się na liście 18 jaj wielkanocnych przeznaczonych na sprzedaż za granicę. Następnie ślad po nim zaginął na kilkadziesiąt lat.
7 marca 1964 roku dzieło zostało wystawione na sprzedaż w domu aukcyjnym w Nowym Jorku jako część majątku niejakiej pani Reny Clark. Nie zostało wówczas rozpoznane jako jedno z jaj Fabergé i sprzedano je nieznanej osobie za 2450 dolarów.
Poszukiwania thumb|250px|Trzecie jajo carskie widoczne na powiększonym fragmencie zdjęcia, podczas wystawy dobroczynnej w Petersburgu (1902)
Badacze twórczości Fabergé do 2008 roku uważali za carskie jajko wielkanocne z 1887 roku, mimo że nie posiadało szafirów, jego skomplikowany styl bardziej pasował do późniejszych jaj Fabergé, a cena z 1887 roku wynosząca 2160 rubli wydawała się zbyt niska. W związku z tym teoria o zaginionym Trzecim jajku carskim pojawiła się dopiero w listopadzie 2008 roku, kiedy to niezależna badaczka jaj Fabergé, Annemiek Wintraecken, wysunęła hipotezę, że Niebieskie jajko z wężem było w rzeczywistości domniemanym brakującym jajkiem z 1895 roku, przez co jajko z 1887 roku pozostawało zaginione.
6 lipca 2011 roku dwoje badaczy twórczości Fabergé z USA, Vincent i Anna Palmade, odkryło w starym katalogu aukcyjnym Parke-Bernet z marca 1964 roku ilustrację przedmiotu, który odpowiadał temu, który widniał na zdjęciu z wystawy z 1902 roku. To skłoniło dom aukcyjny Sotheby’s (który przejął Parke-Bernet) do poszukiwań miejsca, w którym może znajdować się jajko. Rozgłos i liczne komentarze w tej sprawie doprowadziły do powstania artykułu opublikowanego 13 sierpnia 2011 roku na łamach „The Telegraph”. Zawierał on czarno-białe zdjęcie z katalogu z 1964 roku i powielał większą część opisu, w tym informację, że jajko zawierało „złoty zegarek szwajcarskiego producenta Vacheron Constantin”.
W artykule znalazł się także wywiad z Kieranem McCarthym, ekspertem od wyrobów Fabergé z salonu jubilerskiego , który wysunął hipotezę, iż „istnieje duże prawdopodobieństwo, że jajko znajduje się gdzieś w kraju [Anglii], ponieważ mimo tego, że nie zostało sprzedane jako dzieło Fabergé na aukcji w 1964 roku, wielu kolekcjonerów i nabywców dzieł sztuki w stylu Fabergé stanowiło wówczas angielskich kolekcjonerów”.
Ponowne odkrycie Około 2004 roku jajko zostało sprzedane na giełdzie staroci na Środkowym Zachodzie Stanów Zjednoczonych za 13 302 dolary handlarzowi złotem, który dorabiał skupując przedmioty zawierające złoto i srebro oraz odsprzedając je po cenie surowca. Jednakże okazało się, że cena zakupu znacznie przewyższyła kwotę, jaką mógł uzyskać ze sprzedaży i nie znalazł nabywcy.
W 2012 roku przeszukując Internet w celu zdobycia informacji o posiadanym przedmiocie, wpisał w wyszukiwarkę słowo „jajo” oraz wygrawerowany na zegarku napis „Vacheron Constantin”. W ten sposób trafił na artykuł z „The Telegraph”, gdzie na zamieszczonym zdjęciu rozpoznał swoje jajko.
Skontaktował się z Kieranem McCarthym i poleciał do Londynu, aby przedstawić zdjęcia i uzyskać opinię firmy Wartski. Następnie McCarthy udał do USA, aby zweryfikować odkrycie. Gdy potwierdził jego autentyczność firma Wartski kupiła jajko w imieniu anonimowego kolekcjonera. Wysokość sprzedaży nie została ujawniona, niemniej przedmiot wyceniono na około 33 mln dolarów.
Za zgodą nabywcy od 14 do 17 kwietnia 2014 roku, jajko po raz pierwszy od 112 lat pokazano publicznie na specjalnie zorganizowanej wystawie w galerii Wartski.
Zostało również wystawione w Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie w ramach ekspozycji Fabergé in London: Romance to Revolution, która trwała od 20 listopada 2021 roku do 8 maja 2022 roku.
Przypisy
Kategoria:Jaja Fabergé