mały|Ściana w kamieniołomie na Górze Józefce: widoczne sfałdowane skały dewonu Góra Józefka – nieistniejące wzgórze (obecnie wyrobisko kamieniołomu) w Górach Świętokrzyskich; stanowisko paleontologiczne.

Wiadomości ogólne

Położenie Góra Józefka znajdowała się ok. 1 km na SSW od kościoła w Górnie. Według mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego wydanej w 1939 miała wysokość 331,4 m n.p.m.. W drugiej połowie XX wieku na Józefce powstał kamieniołom, gdzie skały wydobywa się i przerabia na kruszywo. Stopniowo eksploatacja skał doprowadziła do zniknięcia wzgórza; obecnie (2025) w tym miejscu znajduje się wyrobisko kamieniołomu.

Budowa geologiczna Obszar ten położony jest w obrębie regionu kieleckiego Gór Świętokrzyskich, a dokładniej we wchodzącej w skład synklinorium kielecko-łagowskiego synklinie radlińskiej. Wzgórze było zbudowane ze skał osadowych (w znacznej części wapieni) wieku dewońskiego, dokładniej żyweckiego (późniejsza część środkowego dewonu) i frańskiego (wcześniejsza część dewonu późnego). Odpowiada to datowaniu absolutnemu na okres około 385–375 mln lat temu. W formalnej klasyfikacji litostratygraficznej skały dewońskie należą do następujących jednostek: warstwy ze Stringocephalus, warstwy z Laskowej Góry, warstwy szydłóweckie, warstwy z Wietrzni i warstwy kostomłockie. Wyznaczenie wieku omawianych skał dokonało się przede wszystkim dzięki badaniom biostratygraficznym opartym na konodontach.

Odnotowano mineralizację barytową, galenową, hematytową i ankerytową, a ponadto wietrzenie w formie limonityzacji i illityzacji. W kamieniołomie znaleziono węglowodory kopalne. Ponadto istnieje drobne wystąpienie piaskowców triasowych (pstry piaskowiec, formacja zagnańska).

Znaczenie naukowe

Historia badań mały|Dolnofrański ramienionóg Skenidioides cretus z Góry Józefki. W górnym rzędzie skorupki brzuszna (po lewej) i grzbietowa (po prawej) od strony wewnętrznej, w dolnym rzędzie cała muszla. Skala w milimetrach. Prace badawcze w profilu Józefki były prowadzone przez kilka zespołów (badacze m.in. z Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, Instytutu Paleobiologii PAN i Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego), co najmniej od roku 1978 do roku 2025. Doprowadziły one do szeregu odkryć paleontologicznych. W niektórych pracach materiały z Józefki opisywane są pod nazwą pobliskiej wsi Górna, na przykład „Górno A”.

Paleontologia systematyczna Na Józefce odkryto bogatą faunę ramienionogów: spośród kilkudziesięciu opisanych stamtąd gatunków kilka okazało się nowymi na skalę światową. Spomiędzy nich można wymienić dla przykładu:

Biernatella lentiformis Baliński, 1995 należy do rzadkiej grupy atyridów posiadających diplospiralium (podwójne spiralium). Gatunek Skenidioides cretus Halamski in Baliński et al., 2016 jest jednym z najmłodszych na świecie przedstawicieli rzędu Protorthida i ostatnim przedstawicielem rodzaju, który pojawił się we wczesnym ordowiku. Atrypid Davidsonia enmerkaris Halamski in Baliński et al., 2016 jest ostatnim znanym przedstawicielem podrzędu Davidsoniidina. mały|Dolnofrański ramienionóg Monelasmina montisjosephi, nazwany od Góry Józefki. Widoczne dwie muszle, lewa od strony skorupki grzebietowej, prawa od strony skorupki brzusznej. Skala w milimetrach.Przedstawiciel ortidów Monelasmina montisjosephi Baliński in Baliński et al., 2016 został nazwany od miejsca znalezienia (Mons Josephi – łacińska nazwa Józefki, dopełniacz Montis Josephi). mały|left|Receptaculites sp. z Góry Józefki. Skala w centymetrach i milimetrach. Na Górze Józefce znaleziono spiriferinida Komiella devonica Ljaschenko, 1985, który znany jest tylko z dwóch miejsc na świecie (drugim są góry Timan).

Ponadto z Józefki opisano koralowce denkowe, mszywioły, małżoraczki, liliowce z rodzaju Haplocrinites, skleryty wężowideł i fragmenty pancerzy jeżowców, tentakulity z rodzaju Styliolina oraz .

Paleoekologia i ewolucja faun mały|Trzy kielichy liliowca Haplocrinites (, Allagocrinoidea) z dolnego franu Góry Józefki. Kielich lewy w widoku boczno-aboralnym, środkowy w widoku oralnym, prawy w widoku boczno-oralnym. Skala w milimetrach. Wczesnofrańska fauna z Józefki zawiera zarówno ramienionogi płytkowodne (ze środowisk okołorafowych), jak i ze zbiorowisk głębszych. Jest to o tyle istotne, że zapis kopalny zbiorowisk z głębszych części dawnych mórz jest rzadkością w skali światowej.

Porównanie kolejnych zespołów faunistycznych dewonu środkowego i górnego pokazało, że odradzanie się ramienionogów po kryzysie biotycznym Taghanic w środkowym żywecie przebiegało w sposób ciągły i nie zakłóciło go niższej rangi wymieranie na granicy żywetu i franu (wydarzenie Frasnes). Szczegółowe porównanie różnych ekosystemów pozwoliło jednak na dostrzeżenie znaczących różnic w odporności ekologicznej () raf i zbiorowisk wód głębszych: te ostatnie są znacznie bardziej stabilne podczas perturbacji środowiskowych.

Tektonika Analiza położenia skał triasowych w obrębie sekwencji dewońskiej pozwoliła na udokumentowanie epizodu powstawania uskoków na obszarze obecnych Gór Świętokrzyskich w późnej kredzie i wczesnym paleogenie.

Przypisy

Kategoria:Stanowiska paleontologiczne Kategoria:Góry Świętokrzyskie Kategoria:Dewon