Zamek Findlater

Zamek Findlater – zamek położony w Szkocji, w pobliżu miejscowości Banff w regionie Aberdeenshire. Budowla została wzniesiona na klifie u wybrzeży zatoki Moray Firth.

Nazwa zamku pochodzi od gaelickiego „fionn leitir”, oznaczającego biały klif lub białą skarpę. Odnosi się ona do jasnej kwarcowej skały, na której wzniesiono zamek.

Historia

Według badaczy pierwsze umocnienia w tej lokalizacji mogły zostać wzniesione przez Piktów. Pierwsze wzmianki o zamku Findlater pojawiają się w 1264 roku w Exequer Rolls of Scotland. W związku ze spodziewaną inwazją norweskiego króla Haakona IV król Szkocji Aleksander III zlecił naprawę i rozbudowę znajdujących się na szkockich wybrzeżach umocnień, wśród nich znajdował się zamek Findlater. Pomimo szkockich przygotowań do odparcia inwazji siły norweskie zajęły Findlater. Szkockie oddziały Aleksandra III odbiły zamek po pokonaniu armii Haakona IV w bitwie pod Largs w 1264 roku.

W połowie XIV wieku zamek Findlater przeszedł w ręce klanu Sinclair. Sir John Sinclair przebudował zamek na podobieństwo swojej rodowej siedziby – zamku Roslin w Midlothian. Findlater został zmodernizowany w charakterystycznym dla późnośredniowiecznych szkockich zamków stylu „hall-house”. Ten typ architektury obronnej łączył elementy obronne oraz funkcjonalne budynku. Zamek pozbawiony jest murów, oraz wolno stojących wież. Wejście do zamku typu „hall-house” znajduje się zazwyczaj na pierwszym piętrze, podczas gdy parter pełni głównie funkcje obronne.

Sir John Sinclair zginął w bitwie pod Harlaw, nie zostawiając po sobie męskiego potomka. Około 1437 roku jego córka, Margaret została wydana za mąż za pochodzącego z Auchleven Waltera Ogilvy. Ogilvy przejął po zmarłym teściu majątki Deskford oraz Findlater. W 1455 roku Ogilvy otrzymał od króla Jakuba II zezwolenie na ufortyfikowanie zamku Findlater za pomocą murów z blankami i wszelkich niezbędnych zabezpieczeń, dzięki czemu stał się on główną siedzibą rodziny i jedną z najpotężniejszych twierdz na wybrzeżu hrabstwa Banffshire. Do zamku Findlater prowadziła wąska grobla, zakończona mostem zwodzonym w połowie drogi oraz bezpośrednio przy bramie.

W pierwszej połowie XVI wieku ówczesny pan Findlater, Alexander Ogilvy pojął za drugą żonę Elizabeth Gordon, siostrę George'a Gordona earla Huntly. Ulegając namowom małżonki, Ogilvy pozbawił prawa do dziedziczenia Findlater swojego pierworodnego syna, Jamesa, przekazując je na rzecz trzeciego syna earla Huntly, Johna. Po śmierci Ogilvy'ego w 1554 roku John został panem Findlater.

Zamek Findlater stał się w 1562 roku centrum rebelii klanu Gordon przeciwko Marii I Stuart. Wycofał się do niego John Gordon, który podczas pobytu w Edynburgu napadł i niemal zabił prawowitego dziedzica Findlater, Jamesa Ogilvy'ego. Wbrew żądaniom królowej nie zamierzał on udać się do zamku Stirling, gdzie miał czekać na proces, eskortować mieli go ludzie Jamesa Stuarta earla Moray, z którym Gordonowie byli w konflikcie. W związku z odmową poddania twierdzy, Maria wysłała w okolice zamku Findlater niewielki oddział, sama zaś ruszyła w dalszą podróż. Tymczasem, konny oddział dowodzony przez samego Johna Gordona zaatakował nocą żołnierzy Marii, którzy w drodze do jego zamku zatrzymali się nieopodal Cullen. Żołnierze Gordona zagarnęli broń i złoto żołnierzy, a ich dowódcę wzięli za zakładnika. Wieści spod Cullen rozgniewały Marię, ogłosiła że wszyscy członkowie klanu Gordon zostają wyjęci spod prawa, z kolei skonfliktowanym z Gordonami klanom Forbes i Mackintosh obiecała amnestię pod warunkiem udzielenia wsparcia przeciwko buntownikom. John Gordon został wzięty do niewoli w bitwie pod Corrichie w październiku 1562 roku, następnie na rozkaz królowej został ścięty. Prawa do zamku zostały przywrócone prawowitemu dziedzicowi, Jamesowi Ogilvy.

W XVII wieku znaczenie zamku Findlater jako głównej siedziby klanu Ogilvy uległo znacznemu obniżeniu. W 1600 roku w pobliżu Cullen rozpoczęto budowę nowego zamku, odpowiadającego potrzebom i statusowi znaczącego szkockiego rodu. W połowie XVII wieku zamek Findlater został opuszczony i zaczął popadać w ruinę.

Zamek Findlater współcześnie W 1969 roku ruiny zamku Findlater zyskały status zabytku historycznego. Zabytek trafił pod opiekę Historic Environment Scotland. Ruiny są dostępne do zwiedzania bez ograniczeń, w pobliżu zamku znajduje się tablica informacyjna z krótką historią zamku oraz jego wizualizacją z czasów świetności.

W 2025 roku teren posłużył za plener do teledysków amerykańskiego artysty bluesowo rockowy, Liama St. Johna promujących jego debiutancką płytę Man of the North.

Latem 2025 roku w ruinach zamku oraz jego okolicy kręcono sceny do filmu Odyseja w reżyserii Christophera Nolana. Posłużyły one za siedzibę czarodziejki Kirke na wyspie Ajai.

Legenda o duchu z zamku Findlater mały|313x313px|Ruiny zamku widoczne od strony morza Zamek Findlater, oprócz historycznych wydarzeń jest związany również z legendą, wedle której w ruinach ma się ukazywać duch piastunki poszukującej zaginionego dziecka. W czasach, gdy zamek był zamieszkany piastunka, opiekująca się dziećmi pana zamku stała przy jednym z okien z synem szlachcica na rękach. W pewnym momencie dziecko wyrwało się i wypadło przez okno spadając na przybrzeżne skały leżące u podnóża klifu na którym wznosi się zamek. Niańka, chcąc ratować dziecko rzuciła się za nim, jednak spotkał ją ten sam los. Według legend duch piastunki błąka się po ruinach w poszukiwaniu zaginionego chłopca.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Zamki Szkocji Kategoria:Ruiny zamków w Szkocji Kategoria:Aberdeenshire