Łyśniewo Sierakowickie (dodatkowa nazwa w języku kaszubskim Łësniewò Serakòwsczé) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Sierakowice. Leży nad rzeką Bukowina, położona na obszarze Pojezierza Kaszubskiego, w bezpośrednim sąsiedztwie jezior Miemino i Trzono.
Wieś ma status sołectwa Łyśniewo. W 2025 sołectwo liczyło 677 mieszkańców.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego.
Nazwa wioski Wśród mieszkańców znane są trzy grupy powstania nazwy wsiJ. Klasa, Gmina Sierakowice. Zarys monograficzny, Sierakowice 1997, s. 22.: Najbardziej prawdopodobne jest utworzenie słowa Łyśniewo od czasownika lśnić, łysnąć, błysnąć. Teza ta związana jest głównie z dwiema historiami. Pierwsza z nich nawiązuje do pięknego zamku położonego, według legendy, na wyspie na jeziorze Miemino, który lśnił pod wpływem promieni słonecznych i zachwycał każdego. Druga opowieść dotyczy wybielonego wapnem dworu Łyśniewskiego, którego blask z daleka dostrzegano. Istnieje jeszcze prawdopodobieństwo, że nazwa wioski pochodzi od mieniącej się (lśniącej) pod wpływem promieni słonecznych tafli jeziora. Przyjmuje się, że obecna nazwa wsi jest wynikiem dołączenia do słowa lśnić/łysnąć popularnej w tym rejonie odmienionej końcówki językowej -owo tworząc tym samym wyraz Lśniewo/Łyśniewo. Innym źródłem słowa Łyśniewo mogło być nazwisko Lis/Liss, z którego później powstało Lisniewo/Lissniewo. Do dziś w Łyśniewie mieszka kilka rodzin o tym nazwisku. Ostatnia przesłanka, wedle której mogło powstać słowo Łyśniewo, wskazuje na popularne w tym regionie zwierzę – lisa pospolitego. Koncepcja ta ma swoje uzasadnienie, gdyż nie wiadomo, czy w momencie powstawania nazwy osady, nazwisko Lis występowało na tych terenach.
Najstarszego zapisu o Łyśniewie dokonali Krzyżacy, którzy w swoich sprawozdaniach finansowo-gospodarczych z lat 1414–1438 odnotowali wieś pod nazwą LyssenowDas grosse Zinsbuch des Deutschen Ritterordens 1414–1438, hg. v. P.G. Thielen, Marburg 1958. s. 123.. Na bazie tej najstarszej historycznej wzmianki można wysnuć jeszcze jedną – nie opartą na legendach – hipotezę powstania nazwy wsi. Słowo Lysse-now mogło być zaczerpnięte od staroniemieckiego słowa eynf-lysseTowarzystwo Naukowe w Toruniu Fontes 114, Niemiecko-Polski i Polsko-Niemiecki Słownik Historyczny (na podstawie źródeł średniowiecznych i wczesnośredniowiecznych z terenu Polski), p. red. G. Halkiewicz-Sojak, T. 1. Toruń 2018, s. 130. oznaczającego dopływ wody. Podobny rdzeń posiada również staroniemieckie słowo na określenie rzeki (v-lys)Towarzystwo Naukowe w Toruniu Fontes 114, Niemiecko-Polski i Polsko-Niemiecki Słownik Historyczny (na podstawie źródeł średniowiecznych i wczesnośredniowiecznych z terenu Polski), p. red. G. Halkiewicz-Sojak, T. 1. Toruń 2018, s. 266.. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ów „dopływ wody” do średniowiecznego Łyśniewskiego młyna pochodził z terenów podmokłych i bagnistych rozpościerających się tuż przed wsią. Pierwszy zresztą opis Łyśniewa – sporządzony nieco ponad sto lat później – nie pozostawia wątpliwości i wyraźnie wskazuje na to, że wieś położona była na gruncie leśnem i błotnemLustracja województwa Pomorskiego 1565, wyd. S. Hoszowski, Gdańsk 1961, s. 94.. Jest to o tyle cenna informacja, gdyż jest to pierwsze napotkane w dokumentach zdanie opisujące teren Łyśniewa.
Sytuację analogiczną prezentuje geneza nazwy innej kaszubskiej wsi – Luzina. Wśród różnych określeń tej wioski widnieje także termin Lyssenow nadany za panowania Krzyżaków w 1414 rokuZ. Klotzke, Bedeker Luziński, Luzino 2004, s. 125.. Nazwa wsi pod Wejherowem, według badaczy, wywodzi się od podmokłych bagnistych terenów (luźa) lub od rzeki płynącej w bagnistym otoczeniu (luz – łuź). Identyczne staroniemieckie nazewnictwo dwóch niezwiązanych ze sobą miejscowości jednoznacznie wskazuje na podobne uwarunkowania naturalne, z których wywodzi się nazwy wsi. Można zatem przypuszczać, że pierwsza historyczna nazwa Łyśniewa nawiązywała do krajobrazu, jaki rozciągał się na nizinnym terenie XV-wiecznego Lyssenowa.
Ze względu na zmieniającą się przynależność terytorialną, a w związku z tym i różne wzorce kulturowe, modyfikacjom ulegało także nazewnictwo. W dokumentach używane są następujące określenia wsi: Lyssenow (1437/1438), Lissnieuo (1565), Lißniewo (1570), Liszniewo (1571), Lisniowo (1598), Liśniewo (1664), Łysniewo (1749), Łyśniewo (1765), Lisniewo (1773), Lischniewo/Lissniewo (1789), Lysniewer/Lisnewer (1848), Lyszniewo (1882), Lissnau (1884), Łyśniewo (1921), Lißniewo/Lissniewo (1939), Lischnau (1943), Łyśniewo (1945), Łyśniewo Sierakowickie (2012).
Rys historyczny Czasy najdawniejsze mały|245x245px|Rycina przedstawiająca najstarszy artefakt wydobyty z terenu Łyśniewa Najstarsze ślady działalności człowieka na terenie Łyśniewa pochodzą z epoki brązu. Najstarszym takim obiektem jest odnaleziona w 1890 roku brązowa siekierka. Odkrycia dokonano przypadkowo w bagnie poza wioskąJ. Jeremicz, Znaleziska broni ze stanowisk wodnych z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza z terenu Polski, Lublin 2006, s. 142..
Początki Łyśniewa jako wioski Pierwszą informację o Łyśniewie zawdzięczamy Krzyżakom, którzy przywłaszczając na przełomie 1308/1309 roku Pomorze Gdańskie, przejęli w bezpośrednie władanie ziemie należące dawniej do książąt, w tym tereny dzisiejszego Łyśniewa. Na nowo pozyskanych terenach następuje rozwój osadnictwa powiązany z karczowaniem lasów i zakładaniem nowych osad. Pierwsza historyczna wzmianka o wiosce nad Bukowiną pochodzi z „Wielkiej Księgi Czynszowej Zakonu Krzyżackiego”, gdzie pod rokiem 1437–1438 odnotowana została pod nazwą Lyssenow. Wioska stanowiła w całości własność Zakonu. Podstawą uwzględnienia Łyśniewa w Krzyżackim rejestrze był czynsz, jaki pobierano za funkcjonowanie młyna.
Królewska własność mały|lewo|310x310px|Miejsce lokalizacji młyna obecnie W 1466 roku Pomorze Gdańskie zostało wcielone do państwa Polskiego, a ziemie będące w bezpośrednim władaniu Krzyżaków przeszły na własność osoby panującej – króla. W ten sposób powstały tzw. Królewszczyzny. Łyśniewo stało się wsią Królewską. Z pierwszego opisu, czyli Lustracji z 1565 roku wynika, że wielkość wioski wynosiła 10 zgrzebi i zamieszkiwało ją 4 zamożniejszych gospodarzy zwanych gburami, 2 gajowych, młynarz oraz sołtysLustracja województwa Pomorskiego 1565, wyd. S. Hoszowski, Gdańsk 1961, s. 94–95.. W Archiwum Skarbu Koronnego zachowały się ręczne odpisy dotyczące wsi Lissnieuo z 1565 roku, http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/7/9/sygn.%2028/pages/1_7_0_9_28_0160.htm.
W 1664 roku wieś Liśniewo zamieszkiwało 17 osób (bez rodzin) zaksięgowanych do płacenia podatków. Największą grupę stanowiło 9 gburów, następnie 3 budników, 2 ogrodników, bednarz, leśny i sołtys. W tym okresie wymieniona została z imienia i nazwiska pierwsza osoba z Łyśniewa. Był nim ogrodnik z najmniejszą rolą – Paweł Kulik. Na rzece dalej funkcjonuje młyn o jednym kole, odbudowany po zniszczeniach Szwedzkich. Ponadto we wiosce – jak podaje tekst Lustracji – karczmy nimasz. Z tego też powodu ludzie sami trudzą się produkcją i koleją piwo szynkująOpis Królewszczyzn w województwach Chełmińskim, Pomorskim i Malborskim w roku 1664, wyd. J. Paczkowski, Toruń 1938, s. 381–382..
Ostatni królewski opis – najbardziej rozbudowany – pochodzi z 1765 roku. Obok szczegółowych opisów młyna i spisu mieszkańców wioski zrelacjonowany został powstały w obrębie wsi folwark wraz z domem mieszkalnym tzw. dworem. Całością majątku zarządzał Jan Labuda. Roczny zasiew wynosił 65 korców (33 żyta, 17 jęczmienia i 15 owsa). Nie została podana wielkość folwarku, jedynie opis zaplecza gospodarczego, w skład którego wchodziłyLustracja województw Prus Królewskich 1765, wyd. J. Dygdała, Toruń 2000, s. 113.:
S t o d o ł y o 3 sąmsiekach, o 2 pobojowiskach, przy których po 2 drzwi podwójnych. Sąmsieki 2 w szachulec, a trzeci w wiązanie i bale budowany. Dach na nich słomiany dobry. Przy tych stodołach 2 przystawki, jedna w szachulec, druga w słupy budowana. Dach na nich słomiany dobry. Od folwarku na lewą rękę idąc s z o p a stara w wiązanie, miejscami gliną, miejscami balami budowana, pod dachem słomianym dobrym. Na końcu tej szopy c h l e w w szachulec budowany, pod dachem słomianym. W którym podłoga z balów. Pod tymże [dachem] szpichlerek. Na drugiej stronie ex opposito tej szopy o w c z a r n i a dobra w szachulec budowana, pod dachem słomianym, dobrym. Na końcu s t a j n i, a z podłogą, w wiązanie, gliną wylepiona. Do tejże stajni drzwi podwójne dobre.
Wielkość wsi nadal wynosiła 10 jednostek (włók). Stan lasu w granicach wioski, oprócz młodej dębiny rosnącej pod Siemirowicami, określony został szorstkim stwierdzeniem: same tylko chrusty. Do wsi należały pobliskie jeziora: Trzemeczno, Czarne, Lysniewskie (najprawd. Miemino), Długie i Czarne pod KowalamiLustracja województw Prus Królewskich 1765, wyd. J. Dygdała, Toruń 2000, s. 113–115..
Opisy Łyśniewa występują także w kościelnych dokumentach z 1598, 1686, 1710, 1749 i 1766 roku. Najstarsze natomiast spisy ludności zachowały się w księgach chrztu, począwszy od 1706 roku.
Okres zaborów mały|Łyśniewska Karczma. Obecnie dom państwa Hartyn-Leszczyńskich Prusy Królewskie wskutek I rozbioru Polski przeszły pod zarząd i administrację Pruską. Według Katastru Fryderycjańskiego największą grupę społeczną w Łyśniewie stanowili gburzy (9 rodzin), następnie komornicy (4 rodziny), zagrodnicy (3 rodziny) oraz rodzina sołtysa, młynarza i dzierżawcy folwarku. Ostatnią grupę stanowiła pomoc gospodarcza w postaci parobków i służących (9 osób). Łącznie w 1772 roku w Łyśniewie mieszkały 72 osobyA. Groth, Czasy Rzeczpospolitej Szlacheckiej, w: Dzieje Gminy Sierakowice, p. red. A. Grotha, Gdańsk 2008, s. 76–77.. Okres zaborów na terenie Łyśniewa wiązał się przede wszystkim z reformami agrarnymi, jakie zapoczątkował rząd Pruski w 1807 roku (zniesienie poddaństwa), a następnie kontynuował przez kolejne dziesięciolecia. Do 1850 roku w toku prac uwłaszczeniowych objętych zostało 31 rodzin. Procesy uwłaszczeniowe związanie m.in. z parcelacją Łyśniewskiego folwarku (separacja, komasacja, renty pieniężne) trwały niemalże do końca XIX wiekuArchiwum Parafialne Sierakowice, Teczka Gowidlin, b. p.. mały|Mieszkańcy Łyśniewa na tle Karczmy. Z prawej Antoni Pepliński. Fot. ze zbiorów p. Leszczyńskich
Ważnym wydarzeniem było niewątpliwie powstanie jednoklasowej szkoły w Łyśniewie w 1865 roku. W momencie zakładania placówki oświatowej w Łyśniewie mieszkało 75 rodzinArchiwum Państwowe Gdańsk, teczka 53/181 (Die Gründung einer neuen Schule in Liszniewo), b. p.. Pierwszymi nauczycielami mieszkającymi na terenie Łyśniewa byli: Wazyr v Waszkowski, Jakub Richert i Franz SabolewskiZawody ujęte w księgach chrztu w: Archiwum Parafialne Sierakowice, Liber Baptizoturum Taufregister (1843–1853), (1874–1888).
Pod koniec XIX w powstała we wiosce Karczma, którą zarządzał Franciszek BrzeskiZawody ujęte w księgach chrztu w: Archiwum Parafialne Sierakowice, Liber Baptizoturum Taufregister (1888–1907).. Inne zawody występujące jednostkowo to młynarz, szewc, krawiec, gorzelnik, leśniczy, woźnica i kowal
W 1906 roku Łyśniewo przyłączyło się do trwającego blisko trzy miesiące strajku szkolnego. Protest dzieci spowodowany był wprowadzeniem języka niemieckiego na lekcjach religiiKancelaria Senatu, Zespół Analiz i Opracowań Tematycznych, Strajki dzieci w obronie języka polskiego na Kaszubach w latach 1906–1907 ze szczególnym uwzględnieniem powiatów wejherowskiego i kartuskiego, Warszawa 2019, s. 19, 25..
Na 4 lata przed wybuchem I wojny Światowej w Łyśniewie pod względem narodowościowym mieszkało 564 Polaków i 201 NiemcówA. Romanow, Gmina Sierakowice w dobie przemian społeczno-gospodarczych XIX oraz początku XX w., w: Dzieje Gminy Sierakowice, p. red. A. Grotha, Gdańsk 2008, s. 120..
I wojna światowa i XX-lecie międzywojenne Do służby wojskowej w Armii Pruskiej powołano z Łyśniewa następujące osoby: