thumb|Komandor Isoroku Yamamotoz amerykańskim sekretarzem marynarki wojennej, Curtisem Wilburem,ok. 1925–1927 thumb|Admirał Isoroku Yamamoto, lata 40. – japoński admirał, jeden z najwybitniejszych dowódców Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej, uważany za znakomitego stratega.
Życiorys Urodził się 4 kwietnia 1884 r. w Nagaoce w rodzinie Sadayoshiego Takano. Po wczesnej śmierci rodziców został adoptowany przez rodzinę Yamamoto.
W wieku 17 lat rozpoczął naukę w Akademii Cesarskiej Marynarki Wojennej (Kaigun Heigakkō) w mieście Etajima położonym na wyspie o tej samej nazwie w zatoce Hiroszima (1901–1904). Jako młody oficer na pokładzie krążownika „Nisshin” uczestniczył w ramach swojego chrztu bojowego w bitwie pod Cuszimą podczas wojny rosyjsko-japońskiejJames Scott: Target Tokyo, s. 79-81. Podczas starcia stracił dwa palce u lewej dłoni. Eksplozja ta oprócz okaleczenia pozostawiła w jego ciele ponad 100 blizn. W latach 1913–1916 studiował w Akademii Marynarki Wojennej (Kaigun Daigakkō) w Tsukiji. Od 1916 r. służył w sztabie generalnym japońskiej II Floty.
W 1918 poślubił Reiko Mihashi, z którą miał czworo dzieci (dwóch synów i dwie córki). Stroniąc od alkoholu, był jednocześnie pasjonatem hazardu.
Wysoko ceniony przez przełożonych w 1919 r. został wysłany do Stanów Zjednoczonych na studia językowe na Uniwersytecie Harvarda, które ukończył dwa lata później. W 1922 roku był członkiem japońskiej delegacji w konferencji waszyngtońskiej, która negocjowała traktat waszyngtoński z 1922 rokuJohnattan Parshall: Shattered Sword. s. 75. W 1925 został attaché morskim w USA (w stopniu komandora), dzięki czemu miał okazję dobrze poznać ten kraj. Odwiedzał wówczas m.in. fabryki samochodów w Detroit i pola naftowe w Teksasie. Funkcję tę pełnił do 1928. Yamamoto zafascynowany był Abrahamem Lincolnem i napisał jego biografię.
Wkrótce potem po raz pierwszy objął dowództwo okrętu, był nim lekki krążownik Isuzu, a następnie powierzono mu lotniskowiec Akagi. W 1930 r. awansowano go do stopnia kontradmirała i oddano dowództwo 1. Floty Powietrznej. W grudniu 1936 r. został wiceministrem marynarki wojennej. Rozpoczął wówczas forsowanie rozbudowy infrastruktury lotnictwa morskiego i naciskał na rozbudowę floty lotniskowców. Yamamoto był zagorzałym zwolennikiem budowy lotniskowców jako głównej siły bojowej floty wojennej i całkowitym przeciwnikiem budowy pancerników.
1 września 1939 r. awansował na stopień admirała i został głównym dowódcą japońskiej Połączonej Floty. W 1941 r. opracował zlecony mu plan wyparcia USA z regionu Pacyfiku, choć był przeciwny wojnie ze Stanami Zjednoczonymi, uważał bowiem, że przewaga amerykańskiego potencjału gospodarczego uniemożliwia Japonii zwycięstwo. W ramach tego projektu opracował plan ataku na Pearl Harbor, który wzorował na brytyjskim rajdzie na włoski port w Tarencie z 1940 roku.
W 1942 r. parł wbrew opinii innych oficerów sztabu do walnej bitwy z amerykańską flotą, która w jego ocenie miała szanse zakończyć się całkowitym rozbiciem sił amerykańskich. Ostatecznie stoczona w rzeczywistości bitwa pod Midway stała się pierwszą porażką japońskiej floty, a Yamamoto został zmuszony do zakończenia operacji.
W związku z niekorzystnym rozwojem sytuacji w trakcie walk o Guadalcanal zdecydował się na osobiste zaangażowanie się w przebieg walk. Zginął 18 kwietnia 1943 r. w samolocie Mitsubishi G4M strąconym przez amerykańskie myśliwce dalekiego zasięgu P-38 Lightning, podczas walk toczących się wokół Wysp Salomona. Lightningi zostały wysłane w daleki rajd specjalnie w celu przechwycenia jego samolotu, ponieważ dzięki złamaniu japońskich szyfrów przez Hypo dowiedziano się, że Yamamoto będzie wizytował swoje bazy (Operacja „Vengeance”). Śmierć admirała była wielkim ciosem dla prowadzącej wojnę Japonii.
21 maja 1943 r. jego prochy dotarły do Japonii.
W uznaniu zasług, został pośmiertnie odznaczony niemieckim Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego z Liśćmi Dębu i Mieczami (najwyższa klasa przyznana cudzoziemcowi).
Krytyka W wydanej po raz pierwszy w 1958 książce Dowódca niszczyciela, komandor Tameichi Hara wielokrotnie krytykuje sposób działania admirała Yamamoto, niejednokrotnie w sposób bardzo radykalny. Hara zarzuca Yamamoto brak zdecydowania, zbytnią zapobiegliwość i nieumiejętność dowodzenia całością floty. O admirale pisze m.in. w następujący sposób:
Pełne krytyki są również poniższe zdania:
Kariera wojskowa Źródło: 14 listopada 1904 – kadet marynarki (kaigun-shōi-kōhosei) 31 sierpnia 1905 – podporucznik marynarki (kaigun-shōi) 28 września 1907 – porucznik marynarki (kaigun-chūi) 11 października 1909 – kapitan marynarki (kaigun-taii) 13 grudnia 1915 – komandor podporucznik (kaigun-shōsa) 1 grudnia 1919 – komandor porucznik (kaigun-chūsa) 1 grudnia 1923 – komandor (kaigun-taisa) 30 listopada 1930 – kontradmirał (kaigun-shōshō) 15 listopada 1934 – wiceadmirał (kaigun-chūjō) 15 listopada 1940 – admirał (kaigun-taishō) 18 kwietnia 1943 – marszałek-admirał (gensui-kaigun-taishō) (pośmiertnie)
Wybrane odznaczenia
Przypisy
Bibliografia Kenkyusha’s New Japanese-English Dictionary, Kenkyusha Limited, Tokyo 1991, . Mały słownik polsko-japoński, Wydawnictwo Hakusuisha, Tokio 2002, .
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Harvarda Kategoria:Hazardziści Kategoria:Japońscy admirałowie Kategoria:Japońscy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Japońscy attachés wojskowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Nagaoce Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Rycerskim Kategoria:Odznaczeni Orderem Chryzantemy Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Włoch Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Skarbu Kategoria:Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Orła Niemieckiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotej Kani Kategoria:Ofiary II wojny światowej Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-japońskiej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Midway Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Zmarli w 1943 Kategoria:Ludzie związani z atakiem na Pearl Harbor Kategoria:Absolwenci Etajimy