Modliszewko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, w gminie Gniezno.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. Dziś Modliszewko jest wsią sołecką w gminie Gniezno, położoną w północno-wschodniej części województwa wielkopolskiego. Zachowała czytelny układ przestrzenny dawnej wsi o charakterze ulicówki, z zabudową rozciągniętą wzdłuż głównej drogi i z pozostałościami dawnych siedlisk gospodarczych.
We wsi znajduje się kościół parafialny zbudowany w latach 1990–1993 (na miejscu drewnianego, spalonego w 1988), plebania z 1840 (rozbudowana 1926), organistówka z 1912 roku oraz cmentarz.
We wsi działa świetlica wiejska, która mieści się w centrum miejscowości. Pomieszczenie dostosowane jest na ok. 50 osób, przy obiekcie znajduje się ogrodzony plac zabaw. Na terenie wsi funkcjonuje także restauracja z możliwością noclegu oraz myjnia samochodowa. W Modliszewku znajdują się również dwa boiska sportowe.
Demografia Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 liczba mieszkańców wsi Modliszewko wynosi 489. W strukturze płci około 49,7% osób stanowią kobiety, a 50,3% mężczyźni. Wśród mieszkańców 59,3% jest w wieku produkcyjnym, 25,2% w wieku przedprodukcyjnym oraz 15,5% w wieku poprodukcyjnym. W okresie 1998–2021 liczba ludności wzrosła o około 10,6%. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-06].
Szkoła podstawowa im. ks. Leona Formanowicza W Modliszewku funkcjonowała szkoła podstawowa, której początki sięgają drugiej dekady XIX wieku - w czerwcu 2022 r. placówka obchodziła swoje 190 lecie istnienia, co wskazuje na jej założenie około roku 1832.
Przez blisko dwa stulecia szkoła stanowiła ważny ośrodek wychowania i edukacji w miejscowej społeczności, przekazując kolejnym pokoleniom nie tylko wiedzę, lecz też lokalne tradycje i więzi społeczne. W ramach reformy oświatowej i zmieniającej się demografii placówki szkolnej najpierw, w uchwale Rada Gminy Gniezno z 7 sierpnia 2019 r., podjęto decyzję o likwidacji samodzielnej szkoły im. ks. Leona Formanowicza w Modliszewku oraz przekształceniu jej w filialną jednostkę pod nadzorem Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wlkp. 1918/19 w Zdziechowie. UCHWAŁA NR XI/79/2019 RADY GMINY GNIEZNO z dnia 7 sierpnia 2019 r
Następnie, w styczniu 2025 r., podczas sesji Rady Gminy Gniezno podjęto jednomyślną uchwałę o całkowitej likwidacji tej filialnej szkoły z dniem 31 sierpnia 2025 r., wskazując jako główne przyczyny dramatyczny spadek liczby uczniów i wybór placówki przez rodziców poza obwodem.
W ten sposób szkoła o ponad 190‑letniej historii przechodzi do etapu zamknięcia, co stanowi dla miejscowej społeczności ważny punkt refleksji nad przemianami demograficznymi, warunkami edukacyjnymi i rolą małych placówek szkolnych w terenie - budynek natomiast ma szansę zostać zaadaptowany na cele społeczne we wsi.
Historia Dawna nazwa miejscowości to Modliszewo Kościelne, występująca również w dokumentach jako Modliszewko lub Modliszewo Małe. Wieś stanowiła pierwotnie część większego majątku Modliszewo, z którego została wydzielona w średniowieczu. Pierwsza znana wzmianka o Modliszewie Kościelnym, zwanym także Modliszewkiem, pochodzi z dokumentu księcia Władysława I Łokietka z 1316 roku, w którym wymieniony jest Andreas de Modlizevo.S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych dzisiejszej archidiecezji gnieźnieńskiej (dokończnie), Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego, t. XXXIX, Poznań 1913, s. 41.S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej zachodniej i środkowej Wielkopolski, t. II, litery: M-Z, s. 42.
Od XV wieku miejscowość była własnością rodu Modliszewskich herbu Ostoja, wywodzącego się z ziemi gnieźnieńskiej. Ród ten przyjął nazwisko od pobliskiego Modliszewa, a jego przedstawiciele występowali w źródłach pisanych już w XIV wieku. Modliszewko (Modliszewo Kościelne) stanowiło jedną z siedzib rodowych tego rodu i pozostawało w jego posiadaniu przez kolejne stulecia.Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Monografie - Modliszewscy h. Ostoja.K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839–1845, t. VI s. 445.
W XVIII wieku we wsi wzniesiono drewniany kościół św. Jakuba Apostoła z fundacji kanonika gnieźnieńskiego Aleksandra Filipa Kołudzkiego. Świątynia została rozbudowana w 1776 roku, a następnie zniszczona w pożarze w 1988 roku. W jej miejscu wzniesiono współczesny, murowany kościół parafialny.
Współczesne Modliszewko zachowuje ślady dawnej struktury osadniczej, widoczne m.in. w układzie pól, rozplanowaniu zabudowy oraz w lokalizacji kościoła parafialnego, który od wieków stanowił centralny punkt wsi. Łukasz Kaczmarek, „Pradzieje ziemi gnieźnieńskiej cz. I”, archeologiczne.pl, lipiec 2024. Historyczna ciągłość osadnictwa sięga tu późnego średniowiecza, a w rejonie miejscowości znajdowano ślady wcześniejszej działalności ludzkiej w tym osadnictwa neolitycznego, co potwierdzają opracowania archeologiczne dotyczące ziemi gnieźnieńskiej. Tomasz Figlus, „Zagadnienia morfogenezy i przemian rozplanowania wsi na tle rozwoju osadnictwa”, Biuletyn Szadkowski.
Własność rodowa W dokumentach z XV–XVI wieku miejscowość określana jako „Modliszewo Kościelne” (również „Modliszewko”) pojawia się jako własność rodu Modliszewskich herbu Ostoja. Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Monografie - Modliszewscy z Modliszewa Kościelnego.
Wśród dziedziców wymieniony jest m.in.
Wojciech Modliszewski (zm. przed 1503), który pełnił funkcję dziedzica części wsi i był aktywny jako dworzanin króla Aleksander Jagiellończyk, co oznaczało, że należał do elity szlacheckiej i miał bliski kontakt z władcą, zyskując prestiż, wpływy oraz możliwość umacniania pozycji rodowej i zarządzania majątkiem, w tym Modliszewkiem. Ojcem Wojciecha był Wojciech Sitek Modliszewski, a matką Małgorzata Mielińska.
Wskazuje się również, że Katarzyna Modliszewska (zm. ok. 1512) - córka jednego z przedstawicieli rodu, była spadkobierczynią majątku w Modliszewo Kościelne (Modliszewko) i wstąpiła do Zakonu Świętej Klary w Gnieźnie.
Jan Sitek Modliszewski (zm. przed 1557) był dziedzicem Modliszewa Kościelnego oraz właścicielem majątków w Wierzejczy i Dębłowie.
Elżbieta Modliszewska (zm. przed 1653), dziedziczyła części dóbr w Modliszewie Kościelnym. W 1640 roku sprzedała swoje udziały w majątku w Modliszewie Kościelnym Stanisławowi Modliszewskiemu. Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XVII wiek > Część 1 – 9899 (Nr. 1420) 1640.
Te dane potwierdzają, że Modliszewko nie tylko stanowiło ważną część majątku rodowego Modliszewskich, lecz również że dziedziczyli je konkretni członkowie rodu, co podkreśla znaczenie wsi jako siedziby rodowej w kontekście ziemi gnieźnieńskiej.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Modliszewko