Nowe Miasto nad Wartą (niem. Neustadt an der Warthe) – wieś (1283–1934 miasto) w Polsce, w województwie wielkopolskim, w powiecie średzkim, w gminie Nowe Miasto nad Wartą.

Wieś leży przy drodze krajowej nr 11 i 15.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Wieś jest siedzibą gminy Nowe Miasto nad Wartą. Znajduje się tutaj posterunek policji oraz Ochotnicza Straż Pożarna działająca w strukturach KSRG. Na terenie wsi siedzibę ma rzymskokatolicka parafia Świętej Trójcy.

Zachodnia część Nowego Miasta nad Wartą jest dawnym miastem (1665–1677) Laskówka.

Historia Rozwój Nowego Miasta nad Wartą wiązał się z położeniem przy przeprawie rzecznej na trakcie drogowym z Poznania do Kalisza. Nowe Miasto zostało założone w XIII wieku przez Mikołaja z Dębna herbu Doliwa, którego potomkowie z czasem przenieśli tu swoją stałą siedzibę. Nowe Miasto nad Wartą po raz pierwszy wzmiankowane było jako miasto w dekrecie Przemysła II wydanym 2 października 1283 roku, w którym poddał Nowe Miasto (określone jako "Civitas nova") pod jurysdykcję Kalisza i zakazał mieszczanom nowomiejskim zwracać się do innych sądów niż sąd w Kaliszu. Prawa miejskie nadano miejscowości w roku .

W średniowieczu Nowe Miasto było siedzibą ważnego w Wielkopolsce rodu Doliwów, którzy w Nowym Mieście w XIII i XIV wieku posiadali ufortyfikowaną wieżę mieszkalną na Kopcu, w typie rezydencji rycerskiej zwanej motte. W 1383 roku zabudowa drewniana wieży i przygródka uległa zniszczeniu w trakcie wojny domowej między Grzymalitami i Nałęczami. Drewnianą wieżę na Kopcu odbudowano, a u schyłku średniowiecza zbudowano w jej miejscu murowany dwór, który jako ruina był widoczny jeszcze w XIX wieku. Po siedzibie tej zachowało się na łąkach pod miastem grodzisko stożkowate zwane Kopcem. Drewniany kościół musiał istnieć w 1393 roku, ponieważ w tym roku potwierdzono istnienie plebana. W 1485 roku Adam Nowomiejski sprzedał 1/3 miasta swojemu stryjowi Janowi Rozdrażewskiemu herbu Doliwa z wsiami za 1300 grzywien, który rok później sprzedał je synowi Janowi Rozdrażewskiemu. W 1507 roku w wyniku podziału między braćmi 1/3 miasta otrzymał Hieronim Rozdrażewski. W 1529 roku ród Rozdrażewskich w wyniku brutalnych przedsięwzięć stał się jedynym posesorem miasta. Wnuk Hieronima, biskup włocławski Jan Rozdrażewski Nowomiejski, zmarł w 1609 roku w Nowym Mieście. W XV wieku na terenie obecnego gmachu przedszkola, na zachód od kościoła, zbudowano obronny dwór rycerski, z którego zachowały się pozostałości murowanych piwnic.

W XVI wieku ówczesne miasto położone było pod względem administracyjnym w województwie kaliskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 180.. W 1664 r. obok niego założone zostało kolejne miasto pod nazwą Laskówka, które w XVIII r. zostało wchłonięte przez Nowe Miasto jako jego przedmieście. Do II rozbioru Polski (1793) Nowe Miasto leżało w województwie kaliskim, a następnie w wyniku rozbioru zostało włączone do Królestwa Prus i jego prowincji Prusy Południowe. W 1848 r. miał tu swoją siedzibę obóz powstańczy wielkopolskiej Wiosny Ludów. W latach 1880–1895 roku na Piaskach rząd pruski wybudował most przez Wartę, spichlerz, magazyn i inne budynki związane z portem w Orzechowie. Gospodarczy rozkwit zespołu nadbrzeża zakończyła I wojna światowa, która wybuchła w 1914 r. W 1934 r. Nowe Miasto utraciło prawa miejskie.

Zabytki

Zabytki w Nowym Mieście nad WartąWikiprojekt:Wiki Lubi Zabytki/wykazy/województwo wielkopolskie/powiat średzki: dawna plebania o budowie szachulcowej z 1 poł. XIX w. dom z końca XIX w. (ul. Poznańska 7), domy na Rynku, z 1 poł. XIX w. spichrz w dawnym porcie rzecznym, murowano-szachulcowy, z 1 poł. XIX w. most przez zalew Warty, z 1909 r., na nim 13 września 1969 miała miejsce katastrofa autobusu należącego do Spółdzielni Produkcyjnej Nowy Świat w Radlinie. W jej wyniku zginęło 10 osób, a jedna zmarła w wyniku odniesionych obrażeńFilip Czekała, Wypadek autobusy koło Nowego Miasta nad Wartą w 1969. Śledztwo wnuka jednej z ofiar, TVN24 3 stycznia 2021, kościół parafialny pw. Świętej Trójcy z XVI w.

Kościół pw. Świętej Trójcy

Części wsi +Integralne części wsi Nowe Miasto nad Wartą SIMC Nazwa Rodzaj 0590875 Papiernia część wsi Zachodnia część Nowego Miasta nad Wartą jest dawnym miastem (1665–1677) Laskówka.

Ludzie związani z Nowym Miastem nad Wartą‎ ‎

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia Praca zbiorowa, Dzieje Nowegomiasta n. Wartą i jego Kurkowego Bractwa Strzeleckiego z okazji trzechsetlecia Bractwa; 1637–1937, Nowe Miasto nad Wartą 1937 Ciesielska A., Dzieje Nowego Miasta nad Wartą, Kalisz 2006.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dawne miasta w województwie wielkopolskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie)