Pniewite – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Lisewo.
W 1993 wieś zajmowała obszar 818 ha, z czego 732 ha stanowił użytki rolneJ. Bachanek, R. Kirkowski, Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, s. 50..
Wieś położona jest niedaleko dwóch jezior, które w XIX wieku nazywały się Szkockie oraz Gęsie (miały mieć po 40 mórg) - w pewnej odległości od tzw. szosy chełmińskiej (dzisiejsza DW 548).
Na północ od wsi Lisewo występują moreny czołowe, spotkać je można także w okolicy wsi Drzonowo oraz Kornatowo, a także pomiędzy Pniewitym oraz Malankowem, gdzie stanowi ona zwarty ciąg o szerokości do 2 km. Prezentować mają sobą najlepiej wykształcony typ moreny na całej ziemi chełmińskiejW. Niewiarowski, Środowisko geograficzne powiatu i miasta Chełmna, [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, ss. 18-19..
Jezioro (Jezioro Pniewickie) przy którym położona jest wieś, reprezentuje typ jeziora rynnowegoW. Niewiarowski, Środowisko geograficzne powiatu i miasta Chełmna, [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 21..
Według ustaleń Haliny Turskiej nazwa miejscowości wywodzić się ma od właściwości terenu, a oznaczać ona ma miejsce pełne pnikaów lub karczyH. Turska, Nazwy miejscowe powiatu chełmińskiego, [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 102..
Podział administracyjny Na 1570 jest poświadczone, iż stanowiła własność królewską, należała do starostwa lipienieckiego i podlegała pod parafię w Lisewie.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego.
Wedle urzędowego podziału terytorialnego kraju, w obrębie Pniewitego wyróżnione są 3 części miejscowości: Klasztor, Nad Torem i SepetySIMC: Klasztor – 1028271, Nad Torem – 1028319, Sepety – 1028472.. Do końca 2010 r. wyróżniona była także 1 dalsza część miejscowości – Nad Jeziorem, jednak została ona zniesiona z dniem 1 stycznia 2011 r.Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych ()
W latach 1939–1945 położona była w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w rejencji bydgoskiej (Regierungsbezirk Bromberg)Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022, s. 93., w powiecie Chełmno (Kreis Kulm)Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022, s. 102..
Demografia +Liczba mieszkańców Pniewitego do 1992J. Bachanek, R. Kirkowski, Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, s. 52.-177318641885190519101921193119661992Ogółem154619664644698641707516400Mężczyźni - - - - - - - - -Kobiety - - - - - - - - - W 1864 z 619 mieszkańców wsi 404 przedstawiły się jako Polacy, 211 jako Niemcy, a 4 jako Żydzi.
W 1885 z 664 mieszkańców wsi 464 osoby przedstawiły się jako Polacy, 193 jako Niemcy, a 7 osób jako Żydzi.
W 1905 z 644 mieszkańców wsi 461 osób przedstawiło się jako Polacy, a 183 jako Niemcy.
W 1910 z 698 mieszkańców wsi 402 osoby przedstawiły się jako Polacy, a 296 jako Niemcy.
W 1921 z 641 mieszkańców wsi 549 osoby przedstawiły się jako Polacy, 92 jako Niemcy.
Według danych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chełmnie oraz Powiatowego Inspektoratu Statystycznego w Chełmnie (31 XII 1966 r.) sołectwo Pniewite było zamieszkane przez 516 mieszkańców. Czyniło ją wtedy drugą największą wsią w gromadzie LisewoK. Faber, Podział administracyjny powiatu chełmińskiego (według stanu z 31 XII 1966 r.), [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", r. M. Biskup, Toruń 1968, ss. 538-539..
Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 350 mieszkańców. Jest czwartą co do wielkości miejscowością gminy Lisewo. +Liczba mieszkańców Pniewitego od 1995 (w tys.)-1995199619971998199920002001200220032004200520062007Ogółem - - -407 - - -386 - - - - -Mężczyźni - - -191 - - -194 - - - - -Kobiety - - -216 - - -192 - - - - --2008200920102011201220132014201520162017201820192020Ogółem -381 -350 - - - - - - - - -Mężczyźni -180 -169 - - - - - - - - -Kobiety -201 -181 - - - - - - - - --2021202220232024202520262027202820292030203120322033Ogółem324 - - - - - - - - - - - -Mężczyźni163 - - - - - - - - - - - -Kobiety161 - - - - - - - - - - - -
Historia Miejscowość lokowna została na praiwe chełmnińskim w 1250 roku, lecz pierwsze ślady osadnictwa można odnaleźć, nad jeziorem pniewickim, już pod koniec XII w., podczas zakładnaia wsi wydana zostać miała wolnemu sołtysowi. W tym samym wieku wykupina miałza zostać wykupiona rodzinę możnowładczą.
Według pierwszych zapisków, które dokumentują jej istnienie w 1421, wieś nazywała się Pnywich, Pnywit oraz PnyewithW oparcowaniu Lisewo i okolice zwracają uwagę na to, że w dokumentach krzyżackich Pniweite wpierw pojawia się pod nazwą Pnywich, a dopiero później pojawia się dodatkowe dwie nazwy - Pnywith i Pnewith, J. Bachanek, R. Kirkowski, Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, s. 50.. Podlegało wójtostwu w Lipienku połączonemu w komturstwie Kowalewskim. W tym czasie stanoiwła własność zakonu krzyżackiego, a zaległy czynsz wynosił 18 grzywien i 1 wiardunek. W latach 1423 i 1424 wzmiankowany jest niejaki Maciej, który w Pniewitym posiadał 4 łany, z ten sam dokument (Das Dienstbuch des Kulmerlandes 1423-1424, t. 5, Würzburg 1966) przekazuje rowież, iż sołtys posiadał takż 4 łany. Obydwaj byli zobowiązani do jednej służby w zbroii lekkiej. Niedługo później, bo z lat 1437 i 1438 posiadamy kolejne informacje na temat tej wsi. Przekazana jest informacja, iż wciąż podlagała pod wójtostwo lipienieckie, a jej powierzchnia wynosiła 40 łanów, z tego 33 stanowiły łany osiadłe, za które płacono 1 grzywnę czynszu. Poświadcznona na ten czas jest również karczma, z której właściel płacił 5 wiardunków.
W 1525 król Zygmunt Stary nadał Pniewite, jak i inne, w znacznej mierze, opustoszałe wsieGabriela Mazur w Leksykonie miejscowośi powiatu chełminskiego, Gdynia 2020, s. 159 podaje, iż wsie zostały nadane za długi królewskie, natomiast Słownik Historyczno-Geograficzny ziem polskich w średniowieczu we wpisie nt. wsi Pniewite podaje, że zostały nadane in feudum (w lenno - tłum. dosłowne). Informację o nadaniu za długi królewskie przekazuje również praca Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, s. 50. mieszczaninowi toruńskiemu EstkenowiW Słowniku Historyczno-Gegraficznego ziem polskich w średniowieczu, we wpiśe o Pniewitym zapisane jest Franc. Estkenowi, co wskazywać może na to, że mieszczanin nazywał się Franziskus Estken.. W 1570, w spisie podatkowym starostwa lipieńskiego, wieś notowana jest pod nazwą Pniewithe (lub PniewilceJ. Bachanek, R. Kirkowski, Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, s. 57.) i mieszkać w niej miało 200 osób na 23 łanach. Każdy z chłopów zapłacić miał po 20 groszy, sołtys też zapłacić 20 gr. Mieszkający tutaj zagrodnicy, 11 osób, zapłacili po 2 gr. od osoby, a z wynajętych siedmiu chałup każdy zapłacił po 6 groszy, 4 komorników zapłaciło po 4 grosze od osoby. W tym samym czasie była własnością królewską. Z innych dokumentów z XVI wieku Pniweite występuje także pod nazwami Pniwilcwe czy Pniewite właśnie.
Podczas Potopu Szwedzkiego wieś została zniszczona. Do końca wieku XVII była wsią dierżawioną orzez sołtysów. Do końca 1625 właściceielem sołectwa i wsi był niejaki Kęsicki, a w latach 1625-1684 była rodzina Napolskich. Natomiast w roku 1684 wzmiankowany, jako dzierżawca całej wsi, jest bliżej nieokreślony BezlerJ. Bachanek, R. Kirkowski, Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, s. 51..
Z dokumentów sporządzonych podczas wizytacji Potockiego, w roku 1706, Pniewite zamieszkiwało 12 włościan, a wieś posiadać miał sołtys, który płacić mesznego półtora korca żyta i tyle samo owsa. Do 1749 dzierżawcą całego sołectwa był niejaki Tułłakiewicz, jednak w latach 1748-1789 dierżawcą Pniewitego był już Orłowski. Wskazywać może to na to, że pod koniecc lat 40. XVIII z sołectwa Pniewite zostało wyodrębnione pod samodzielną dierżwawę. Utrata wsi przez Orłowskiego związna była z nieprzełużeniem umowy dierżwaczej przez administrację pruską, która po jej wygaśnięciu rozpoczęła osadzać rodziny niemieckie. Do wsi sprowadzono wówczas 10 rodzin.
Po I rozbiorze Rzeczpospolitej Pniewite przeszło na własność skarbu pruskiego. Od tego momentu w dokumentach pruskich, jak i niemieckich występowało pod nazwą PniewittenJ. Bachanek, R. Kirkowski, Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, ss. 50-51..
Od ok. 1840 miejscowości istniała szkoła katolicka (początkowo była ona jednoklasowa), którą zamieszkiwało w tym czasie 616 mieszkańców (404 katolików i 211 ewangelików), a znajdowało się 185 budynków z czego 77 stanowiły domostwa. Powierzchnia wsi w tamtym czasie wynosiła 3272 mórg. W 1885 majątek w Pniewitym kupił, podczas licytacji (subhascie), Niemiec (w Słowniku geograficznym nabywca ten określany jest jako kapitalista) Schoeneich za 17.000 marek. Dla tego okresu znani są także i inni właściciele. W latach 1826-1838 właścicielem wolnego sołectwa był niejaki Yzendoorn, w 1864 w posiadanie przejął ją Krahn, następny był wyżej wymieniony Schoeneich, który był także właścicele wolnego sołectwa. W okresie posiadania sołectwa przez Yzendoorna przeprowadzono pomiary i komasację gruntów. Z podliczonych i wymierzonych 159 parcel mieszczących się na trzech polach utworzono 24 nowe gospodarstwa o wielkościach od 8 ha do 126 ha. Wtedt też przeprowadzeno uwłaszczenie chłopówJ. Bachanek, R. Kirkowski, Lisewo i okolice. Zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993, ss. 51-52..
W 1897 Pniewite przejął Siudowski, która była w posiadaniu tej rodziny do 1925. W 1910 rodzina Siudowskich w miejscowości wzniosła pałac. Część ziemi w miejscowości posiadał też Niemiec Neuman, który w 1906 roku sprzedał ziemie Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej, ziemie tę rozdzielono wśród 22 rodzin niemieckichWedług E. Kwiatkowskiej, majątek w Pniewitm rozparcelowany został dopiero w 1907 i utworzono na jego miejscu 17 nowych gospodarstw rolnych, E. Kwiatkowska, Osadnictwo powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku, [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 82.. Niemcy w większości opuścili wieś po I wojnie światowej, na ich miejsce osiedlili się przybysze z centralnej Polski, z terenówwojewództwa krakowskiego, a także emigranic ze Stanów Zjednoczonych. W 1925 pałac wraz z ziemią (154 ha) po Siudowskich kupiła Maria Karłowska herbu Prawdzic, która była założycielką Zgromadzenia Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej. W pałacu zorganizowała siedzibę domu zakonnego. W 1932 miejscowa szkoła została podnieiona ze szkoły dwuklasowej, do czteroklasowej.
Pniweite pod zarządem sióstr reprezentowało sobą bardzo wysoki poziom klutury rolnej, a sama gospodarka, która prowadzona była przez Zgromadzenie także osiągało bardzo dobre wyniki, a dzięki bardzo starannemu prowadzniu hodowli krów, buhajów oraz koni często zostawały medalistakami wystaw hodowalnych organizowanych w Poznaniu. W 1927 wieś została odwiedzona przez żonę prezydenta, Michalinę Mościcką. Dzięki swojej działaności była odwiedzana przez liczne wycieczki, a w 1933 podjęta została nawet wycieczka z Francji.