Prężynka (, ) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Wysoczyzny Bialskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej.
W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Prężynka, po jej zniesieniu w gromadzie Lubrza. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.
Według danych na 31 grudnia 2013 r. wieś była zamieszkana przez 273 osób.
Patronką wsi jest św. Maria Magdalena.
Geografia Położenie Prężynka znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Prężynka położona jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza, tuż przy granicy z gminą Prudnik. Znajduje się w odległości około 7 km od granicy z Czechami. Należy do Euroregionu Pradziad.
Sołectwo Prężynka obejmuje obręb wsi Prężynka z osadą Dobroszewice. Zajmuje powierzchnię 11,4 km². Graniczy z miastem Prudnik od południowego zachodu i z miastem Biała od północnego wschodu oraz z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Prężyna, Józefów, Lubrza, Niemysłowice, Czyżowice.
Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Prężynka znajduje się w granicach mikroregionów Obniżenie Prudnickie (318.58.5), Wysoczyzna Bialska (318.58.1) i Dolina Górnej Białej (318.58.3). Okolica wsi charakteryzuje się występowaniem niewielkich pagórków. W granicach administracyjnych wsi znajdują się wzniesienia Pogorzela i Robotna. W obszarze wsi przepływa rzeka Biała.
Na północny wschód od miejscowości znajduje się las Gaj, a na północ las Pakosz. Na zachód od wsi położone są pola o nazwie Krzewy.
Środowisko naturalne W Prężynce panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,0 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Prężynki wynoszą 625 mm. Dominują wiatry zachodnie.
Integralne części wsi + Integralne części wsi Prężynka SIMC Nazwa Rodzaj0498419 Dobroszewice osada
Nazwa W najstarszych dokumentach nie wprowadzono rozróżnienia między Prężynką a pobliską Prężyną. W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Pramsina. W dokumencie z Opawy z 18 lutego 1327 wzmiankowana była jako Pramsyn. Na polskojęzycznej mapie wydanej w 1772 miejscowość została podpisana nazwą M. Prandzena.
W Spisie miejscowości województwa śląsko-dąbrowskiego łącznie z obszarem ziem odzyskanych Śląska Opolskiego wydanym w Katowicach w 1946 wieś wymieniona jest pod polską nazwą Prążynka. 15 marca 1947 nadano miejscowości polską nazwę PrężynkaRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. Funkcjonowały także nazwy przejściowe: Mała Prążyna, Pradzinka, Pradzina Mała, Prążynka Mała, Prężynka Mała, Prążynka.
W historycznych dokumentach nazwę miejscowości wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Prampsyn minori (1379), minori Pramsin (1384), Klein Pramsen (1420), zu Wenigen Pramsin (1421), Parva Pramsen (1423), Parvo Pramsen (1679), Minori Pramsen (1680), Kl. Prambsen, P. Malo Prandzena (1736), Klein Prambsen (1743), Pramsen Klein (1784), Pramsen, Klein, Mała Pranźjnka (1845), Prężyna Mała, Pramsin Klein (1888), Prążynka – Klein Pramsen (1939).
Historia mały|Prężynka (M. Prandzena) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na polskojęzycznej mapie z 1772 Na obszarze dzisiejszej Prężynki znaleziono ślady osadnictwa z epoki paleolitu, neolitu i późnego okresu wpływów rzymskich.
Założenie wsi wyznacza się na XII wiek. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1233. Lokowano ją na regularnym układzie ulicówki z układem pól niwowo-łanowym. Genetyczne siedlisko wsi znajduje się w północnej części jej dzisiejszej zabudowy. W 1241 Prężynka wraz ze znajdującym się w niej kościołem św. Piotra została prawdopodobnie spalona przez Mongołów podczas ich pierwszego najazdu na Polskę. W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. W tymże wieku właścicielem Prężynki był rycerz Temchen z Borzygniewa. mały|Litografia pałacu w Prężynce w XIX w. autorstwa Alexandra Dunckera W pierwszej połowie XVI wieku właścicielem Prężynki był Mikołaj Tabor. W 1570 Prężynkę kupił Kasper Tabor, a w 1577 jej właścicielem był Adam Tabor. W 1621 wieś posiadali bracia Kasper i Mikołaj Tabor. Pod koniec XVII wieku jej właścicielem był Kasper Tabor. Około XVI–XVII wieku we wsi powstał folwark wraz z pałacem. Nastąpił wówczas gwałtowny rozwój demograficzny i przestrzenny wsi, a nową zabudowę rolniczą sytuowano w południowej części dzisiejszej zabudowy, przy drodze do Lubrzy. Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego bialskiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. W 1784 w Prężynce mieszkało 401 osób, w tym 18 rolników, 33 ogrodników i 15 chłopów. 22 lipca 1797 przez gradobicie i powódź zostały zniszczone płody pól, ogrodów i sadów we wsi. Od 1797 do 1801 w Prężynce i okolicy dochodziło do klęsk żywiołowych, panował głód i choroby. mały|lewo|upright|Pieczęć Prężynki (1842) W 1818 majątek Prężynka kupiła Maria Eloisa Bohl von Montbach. W 1840 właścicielem Prężynki został jej mąż – Anton Maria von Matuschka-Spättgen, ówczesny właściciel Pyszczyna. W 1876 we wsi wzniesiona została kaplica św. Marii Magdaleny. Około 1887 przygotowywano się do budowy kościoła w Prężynce na pagórku od strony Czyżowic. Fundatorzy jednak wycofali się z projektu, a zakupione materiały budowlane przekazano na budowę kościoła św. Jakuba Apostoła w Prężynie. W XIX wieku w Prężynce funkcjonował młyn wodny. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu trzy kwiaty wyrastające z murawy, a w otoku napis: KLEINPRAMSEN: GEM: S: / NEYSTAETER CREYS (). mały|upright|Odrestaurowany pomnik poległych w I wojnie światowej Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 789 mieszkańców Prężynki 438 posługiwało się językiem niemieckim, 309 językiem polskim, a 42 było dwujęzycznych. W 1918 majątek w Prężynce przejął Hans Benn von Matuschka. W wyborach parlamentarnych w Republice Weimarskiej w 1919 najwięcej głosów w Prężynce zdobyli chrześcijańscy demokraci. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Prężynka znalazła się po stronie zachodniej, poza terenem plebiscytowym. W tym samym roku hrabia Matuschka ufundował pomnik z figurą Matki Boskiej Bolesnej upamiętniający mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas I wojny światowej. Po gradobiciu 20 maja 1924 we wsi postawiono pomnik z krzyżem i sceną z XIII stacji drogi krzyżowej ufundowany przez Gὅrlicha Friedlanda. mały|lewo|Prężynka na mapie z 1930 W okresie II wojny światowej w Prężynce pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Peremiłówka, Sosnowiec, Jaworzno, Kazimierz Górniczy, Witosówka, Strzemieszyce Małe, Rzyki i Wojkowice. Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Wówczas w Prężynce została osiedlona część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich – z Kozłowa koło Tarnopola na terenie obecnej Ukrainy. Niemieckojęzyczna ludność została częściowo wysiedlona na zachód. mały|Pomnik upamiętniający wysiedlonych z Kresów Wschodnich W latach 1945–1950 Prężynka należała do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Rudziczka, w latach 1954–1961 była siedzibą gromady Prężynka, a w latach 1961–1972 należała do gromady Lubrza. Podlegała urzędowi pocztowemu w Prudniku.
Pierwszy powojenny polski nauczyciel przybył do Prężynki 20 czerwca 1945. W 1949 we wsi znajdowały się między innymi: szkoła podstawowa prowadzona przez Inspektorat Szkolny w Prudniku, krawiec. W sierpniu 1981 w Prężynce założony został Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność”, do którego zapisało się ponad 60 osób.
22 lipca 2007 odsłonięto w Prężynce tablicę upamiętniającą przybycie na Śląsk wysiedlonych z Kresów Wschodnich nowych mieszkańców wsi w 1945. Pomysłodawcą postawienia pomnika był Tadeusz Soroczyński. W tym samym roku Prężynka przystąpiła do Programu Odnowy Wsi Opolskiej.
Przynależność państwowa i administracyjna + Przynależność polityczno-administracyjna wsi Prężynka Okres Państwo Zwierzchnictwo Jednostka administracyjna 1233–1281 18px Księstwo opolsko-raciborskieksięstwo opolskie 1281–1313 18px Księstwo opolskie 1313–1382 18px Księstwo niemodlińskie 1382–1424 18px Księstwo niemodlińsko-strzeleckie 1424–1460 18px Księstwo głogówecko-prudnickie 1460–1521 18px Księstwo opolskie 1521–1532 18px Księstwo opolsko-raciborskieksięstwo opolskie 1532–1742 Monarchia Habsburgów Święte Cesarstwo Rzymskie księstwo opolsko-raciborskie, powiat sądowy bialski 1742–1806 Królestwo Prus Święte Cesarstwo Rzymskie kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat prudnicki 1806–1815 Królestwo Prus 1815–1871 prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1871–1918 Cesarstwo Niemieckie Królestwo Prus, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1918–1919 Republika Weimarska Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1919–1933 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1933–1938 III Rzesza 1938–1941 Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1941–1945 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1945–1946 Rzeczpospolita Polska Okręg I (Śląsk Opolski) 1946–1950 województwo śląskie, powiat prudnicki, gmina Rudziczka 1950–1952 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Rudziczka 1952–1954 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1954–1961 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Prężynka 1961–1973 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Lubrza 1973–1975 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1975–1989 województwo opolskie, gmina Lubrza 1989–1998 Rzeczpospolita Polska od 1999 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza
Mieszkańcy Miejscowość zamieszkiwana jest przez ludność napływową, przybyłą na Śląsk z Kresów Wschodnich po 1945 w wyniku przymusowych przesiedleń ludności polskiej.
Liczba mieszkańców wsi 1784 – 401 1871 – 604 1885 – 630 1905 – 646 1910 – 627 1933 – 735 1939 – 745 1966 – 480 1998 – 423 2002 – 352 2009 – 349 2011 – 338 2012 – 277 2013 – 273
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisana jest: oficyna pałacowa, z poł. XIX w., nie istnieje.
Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Prężynce chronione są ponadto: układ ruralistyczny, z XII w. kapliczka, z pocz. XX w. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 18a, z kon. XIX w. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 23, z XIX/XX w. budynek mieszkalny nr 24, z l. 20-30. XX w. budynek mieszkalny nr 25, z 1 ćw. XX w. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 30, z 1932 r. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 31, z XIX/XX w. budynek mieszkalny nr 41, z 4 ćw. XIX w. budynek gospodarczy w d. folwarku, ob. mieszkalny, nr 50/51, z XIX w.; pocz. XX w. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 103, z 1 ćw. XX w.
Pomniki i obiekty upamiętniające Pomnik poległych w I wojnie światowej – pomnik na posesji parafialnej w Prężynce powstały w 1921 jako upamiętnienie mieszkańców wsi, którzy polegli w I wojnie światowej. Ufundowany przez hrabiego Matuschkę. Znajduje się na nim figura Matki Boskiej Bolesnej.